Basqosýdyń resmı bóliminde Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Aıbatyr Jumaǵulov sóz sóılep, elimizdiń Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi ishinde Malaızııany mańyzdy saýda-ekonomıkalyq seriktes retinde qarastyratynyn aıtty. «Osy oraıda saýda-ekonomıkalyq baılanystarda ekijaqty ońtaıly kórsetkishterdi atap ótkim keledi. Qazaqstan men Malaızııa arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 2017 jyldyń 4 aıynda 26,1 mln AQSh dollaryn qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 30,2 paıyzǵa joǵary boldy», dedi A.Jumaǵulov. Onyń aıtýynsha, EKSPO kórmesinde Malaızııa pavılonynyń ashylýy eki el arasyndaǵy ózara is-qımyldyń joǵary deńgeıin dáleldeıdi. Bul turaqty damýdy qamtamasyz etýde ustanymdarymyzdyń da sáıkes kelip otyrǵandyǵyn baıqatady.
Kórme qalashyǵyndaǵy jıyn barysynda Malaızııanyń Energetıka, jasyl tehnologııalar jáne sý resýrstary mınıstriniń orynbasary, senator Datýk Serı SK Devamanı óz eliniń kópultty jáne mádenıeti ozyq qoǵamdardyń biri ekenin jetkizdi. «Kóptegen elder jappaı kóshi-qon nátıjesinde kópultty el atanyp jatqanda, Malaızııa mýltıetnostyq ult bolyp alpys jyl buryn qalyptasqan edi. Birqatar etnosy bar kóptegen memleketter sııaqty bizdiń de basymyzǵa biraz aýyrtpashylyq pen syn zamandar túsken. Biraq malaı halqy ydyramaı, tozbaı, kerisinshe barlyq qıyndyqtardy jeńip, úılesimdi ult bolyp damý úshin aldyna úlken maqsattar qoıdy. Biz úshin aýyzbirshilik pen dostyq óte mańyzdy. Sonyń arqasynda biz Qazaqstan sııaqty naǵyz birligi bar el retinde álemge tanyldyq», dedi ol.
Energetıka, jasyl tehnologııalar jáne sý resýrstary mınıstriniń orynbasary Malaızııanyń Qazaqstanmen taǵy bir uqsastyǵyn atady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda «Qazaqstan-2050» strategııalyq damý baǵdarlamasy bolsa, Malaızııada «2020 ult jospary» bar. Jaqynda el Úkimeti «Ulttyq transformasııa-2050» bastamasyn tanystyrǵan eken. Bul baǵdarlamaǵa sáıkes, Úkimet memlekettiń damý joldaryn tabý úshin halyqpen aqyldasyp, bar ıdeıalaryn azamattarmen bólispek.
«Qazirgi ýaqytta bizdiń energııa qýatyn óndiretin kózderimiz 22,5 paıyz kólemde sý men kún energııasyna, bıogaz jáne bıomassaǵa tıesili. Malaızııanyń on birinshi josparyna sáıkes, 2020 jylǵa qaraı qaıta jańǵyrtylatyn energııa óndirisin 2080 MVt-qa jetkizýdi kózdep otyrmyz», dedi D.Devamanı merekelik jıynda.
Qazaqstan men Malaızııa halal ındýstrııa, ıslamdyq qarjylandyrý júıesi, týrızm, jańǵyrtylatyn energııa, munaı, gaz ben ınvestısııa salasynda yntymaqtastyǵyn odan ári damytpaq. Osy oraıda, ulttyq kún aıasynda Malaızııa pavılonynda Týrızm jáne bıznes aptalyǵy bastaldy. Bul shara 14 shildege deıin jalǵaspaq.
Mıllıonynshy kórermen qashan keledi?
Elordada ótip jatqan halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmeniń bir aılyq qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótti. Jıynda «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarýshy dırektory Beıbit Qarymsaqov kúlli álem kóz tikken shara kórermenderiniń sany mıllıonǵa jýyqtap qalǵanyn jetkizdi. «Bir aıda, 10 maýsym men 10 shilde aralyǵynda kórmege barlyǵy 921 293 adam keldi. Mıllıonynshy adam 11 shilde kúni, tústen keıin saǵat 17-19 aralyǵynda keledi degen boljam bar. Al kórmege kirip-shyǵý sany 5 mln 960 myń 212-ge jetti. Adamdar eń kóp tamashalaǵan pavılon - «Nur álem», oǵan 303 myńnan astam kórermen kelgen», dedi B.Qarymsaqov.
Kompanııa basshylyǵynyń málimetinshe, kórmeni 130 myń sheteldik tamashalaǵan, bul barlyq kelýshilerdiń 14 paıyzyn quraıdy. Qonaqtar negizinen Reseı, Germanııa jáne Qytaı elderinen saparlap kelgen. Al jeńildikti 160 myńǵa jýyq adam paıdalanyp, kórmeni tamashalaǵan. Olar – 6 jasqa deıingi balalar, mektep oqýshylary, stýdentter, zeınetkerler jáne múgedekter. 409 700 adam elimizdiń basqa óńirlerinen uıymdastyrylǵan toptarmen keldi. Onyń ishinde 17 700-i balalar. Kelýshilerdiń basym bóligin Qaraǵandy, Aqmola, Pavlodar oblystarynyń turǵyndary quraıdy.
«О́zderińizge belgili, EKSPO ótip jatqan ýaqytta ashyq aspan rejimi bar. Osy ýaqyttyń ishinde elimizde 21 áýe kompanııasy 28 halyqaralyq baǵyt boıynsha jumys isteıdi. Aptasyna 166 reıs keledi.
Qaladaǵy qonaq úılerge kelsek, olar 60 paıyzǵa ǵana tolyq. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 3 esege artyq. Bir aıdyń ishinde kórmede 1 031 oıyn-saýyq jáne iskerlik sharalar uıymdastyryldy. Memleket basshylarynyń, mınıstrlerdiń, halyqaralyq komıssııalardyń qatysýymen 84 hattamalyq shara ótti. 1–10 shilde aralyǵynda biz jeńildetilgen eki aksııa ótkizdik», dedi kompanııanyń basqarýshy dırektory.
Jıyn barysynda EKSPO-2017 kórmesine 1 mln 800 myń bılet satylǵany málim boldy. Ulttyq kompanııanyń Kommersııalaý departamentiniń dırektory Dáýlet Erkimbaevtyń aıtýynsha, sońǵy uıymdastyrylǵan aksııa aıasynda taǵy bir jańa bılet túri engizilgen. Ol «keshki bılet» dep atalady, saǵat 18:30-dan bastap, sol kúni kórme jabylǵanǵa deıin jaramdy. Muny ázirge 25 500 adam, 3+1 aksııasyn 14,5 myń adam paıdalanǵan. «17 jasqa deıingi balalar demalys kúnderi tegin kire alatyn jastar tarıfin 50 myńnan astam kámelettik jasqa tolmaǵandar paıdalandy. Taǵy birqatar qosymsha bılettik ónimderdi ázirlep jatqanymyzdy aıta keteıin. Ol jaıynda sál keıinirek habarlaıtyn bolamyz. Qazirgi sátte kórmege 1 mln 800 myń bılet satyldy», dedi D.Erkimbaev.
Kommersııalaý departamentiniń dırektory halyqaralyq kórmede qonaqtar 80 mln teńgege kádesyılar satyp alǵanyn áńgimeledi. «Buǵan deıin aıtqanymyzdaı, bizdiń aýmaqta qoǵamdyq tamaqtanýǵa arnalǵan 25 nysan jáne 33 dúńgirshek bar. Bir aı ishinde atalǵan kafe, meıramhanalar 210 myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetti. Kórme aýmaǵyndaǵy tamaq qaýipsizdigine qatysty aıtar bolsaq, bizde logıstıkalyq ortalyq jumys isteıdi. Sol arqyly barlyq júk, onyń ishinde azyq-túlik te jetkiziledi.
Jaqsy kórsetkishterdiń biri – kádesyı ónimderiniń saýdasynda. Qazirgi ýaqytta 80 mln teńgeden astam somaǵa shamamen 40 myń kádesyı sattyq. Bul kórmege kelýshilerdiń arasyndaǵy qyzyǵýshylyqtyń joǵary ekendigin kórsetedi», dedi ulttyq kompanııa ókili.
Tarıhtaǵy uqsastyq tatýlyqqa kópir boldy
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qalashyǵynda Latvııa Respýblıkasynyń ulttyq kúni ótti. Saltanatty sharaǵa Latvııa prezıdenti Raımond Veıonıs pen Qazaqstan Premer-mınıstriniń birinshi orynbasary Asqar Mamın qatysty. Merekelik shara ádettegideı, eki eldiń ulttyq týlarynyń kóterilýimen bastalyp, memlekettik ánurandary oryndaldy. Sodan keıin Qazaqstan tarapynan Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın sóz sóılep, aǵymdaǵy jyly eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 25 jyl tolatyndyǵyn eske saldy. Osy aralyqta qazaq-latysh arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq baılanystar nyǵaıyp, joǵary deńgeıge kóterilgen.
«Men úshin Astana qalasynda EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesindegi Latvııanyń ulttyq kúniniń ashylý saltanatynda barlyǵyńyzdy qarsy alý – úlken mártebe. Latvııa pavılonynyń «Kezdesý orny – Latvııa. Energııa – tabıǵatyńyzda» ataýy kezdeısoq tańdalǵan joq. Bul taqyryp Latvııanyń jasyl energııasy sııaqty tabıǵı qundylyqtarymyzdy, sondaı-aq túrli sektorlarda bizdiń kompanııalar men biliktiligi joǵary sarapshylar arqyly jasalǵan yntymaqtastyǵymyzdy da qamtıdy», dedi jıynda Latvııa prezıdenti Raımond Veıonıs.
Ol óz sózinde eki memlekettiń tarıhyndaǵy uqsastyqtardyń da bar ekenin atap ótti. «Bul bir-birimizdi jaqsy túsinýge, saıası kelissózderdi damytý men túrli mádenıetimizdi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, ári qaraıǵy birlesken jetistikter úshin kúshti negiz bolyp tabylatyn jemisti ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa septigin tıgizedi. Qazaqstan – óńirdegi Latvııanyń iri saýda seriktesi. Bizdiń elder arasynda eksport pen ımport aınalymynyń birtindep qarqyn alyp kele jatqany baıqalady. Qazaqstannyń ınfraqurylymy óte jaqsy damyǵan ári Qytaı men Ortalyq Azııanyń kórshiles jatqan elderimen tyǵyz baılanys arqyly joǵary artyqshylyqqa ıe», dedi Latvııa prezıdenti.
Saltanatty sharanyń resmı bóliminen keıin Latvııanyń tanymal ánshisi, mýzykant ári kompozıtor Intars Býsýlıs pen úzdik djaz-bendtardyń biri Marıs Brıejkalnstiń kvınteti óner kórsetti.
Merekelik jıyn Latvııa pavılonynda Tranzıt jáne logıstıka aptalyǵynyń ashylýymen jalǵasty. Apta ishinde memlekettiń kólik-logıstıka salasyna, onyń maqsattary men bul baǵytta atqarylyp jatqan sharalary men halyqaralyq sahnada qol jetkizgen jetistikterine arnalǵan túrli is-sharalar ótpek. Basqosýda Raımond Veıonıs kólik sektorynyń Latvııa úshin mańyzy zor ekenin jetkizdi. «Dástúrli túrde halyq sharýashylyǵynyń qalypty qan aınalymyn qamtamasyz etip otyratyn kólik salasyn el ekonomıkasynyń kúretamyry dep aıtýǵa bolady. Sondyqtan bul sektordy odan ári damytý – memleket úshin erekshe basymdyqqa ıe. Men ásirese, Eýrazııa qurlyǵyndaǵy ǵalamdyq kólik qozǵalysyna arnalǵan pikirtalasty ózimniń Qazaqstandaǵy saparym barysynda ashyp otyrǵanyma qýanyshtymyn», dedi ol.
Ulttyq kún utymdy uıymdastyryldy
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń alańynda Ázerbaıjan halqynyń ulttyq kúni ótti. Merekelik sharaǵa memlekettiń birinshi vıse-prezıdentiniń kómekshisi Anar Alakbarov qatysyp, sóz sóıledi. Ol eki el arasyndaǵy berik dostyq pen syılastyq jaıynda erekshe áńgimeledi.
«Ázerbaıjan Respýblıkasy orasan oqıǵa bolǵan bul kórmege qatysýǵa erekshe mán beredi. Bul shara san alýan elderdiń halqyn birtutas jáne ıgi maqsatpen biriktirip otyr. «Bolashaq energııasy» taqyryby búgingi kúnniń talaptaryna tolyqtaı saı jáne barshaǵa túsinikti. Balama energııa kózin óńdeý máselesi qazirgi tańda halyqty alańdatatyn saýal», dedi Anar Alakbarov. Onyń aıtýynsha, energetıkalyq qaýipsizdiktiń máni energııa men resýrstar tóńiregindegi daýda emes, halyqaralyq seriktestiktiń tóńireginde bolýy tıis.
Ázerbaıjannyń Energetıka vıse-mınıstri Magzým Mırzagalıev óz eliniń EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin alǵashqylardyń qatarynda qoldaǵanyn jáne qatysýǵa ótinish bergenin aıtty. «Búgingi kún Qazaqstan men Ázerbaıjan elderi kózqarastarynyń ortaq ekenin kórsetse kerek. Bizdiń memleketimiz arqyly ótetin kavkazdyq jol baǵyty Ázerbaıjannyń Eýropa naryǵyna shyǵýyna mol múmkindik jasady. Biz Qazaqstan arqyly Ortalyq Azııa men Qytaıǵa jol ashyp otyrmyz. EKSPO-2017 kórmesiniń arqasynda jolymyz dańǵyldana túsedi degen úmittemin», dedi vıse-mınıstr.
Ázerbaıjandyqtar ulttyq pavılonynyń qoıylymynda óz elderiniń balama energııa kózderi arqyly jetken jetistikterin beıneleıtin stendter, kartalar jáne eksponattar uıymdastyrdy. Sondaı-aq, olar ózderiniń tarıhy men mádenıetin, óneri men dástúrin, baılyǵyn ulttyq ónermen kórsetti. Ulttyq kúnge qatysqan qonaqtar Bakýda serýendegendeı kúı keshkenderin aıtty.
Toptamany daıyndaǵan
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı Balmurat,
«Egemen Qazaqstan»
