Qaıǵyly jaǵdaı qaıtalanbasyn desek...
Tabıǵat tamyljyp, jerdiń baýyrynan qut órgen jaz mezgilinde de jan jabyrqatqan jaılar kezdesedi. Tylsym tabıǵattyń nebir keremetteriniń de adamǵa apat ákeletin, ómirin qııatyn sátteri bar. Bul mezgilde, ásirese, órt pen sý qaýpiniń kúsheıetini belgili. Tilsiz jaýmen qansha kúreskenmen, Jambyl óńirinde búginde qaıǵyly jaǵdaılar oryn alyp otyr.
О́ńirde bıyl da jan jabyrqatqan jaılar men kóńil kúrsindirgen kórinister bar. Bıyldyń ózinde 25 adam sý aıdyndaryna ketip, qaıtys bolǵan. Eń ókinishtisi, olardyń 14-i balalar eken. Balalardyń sýǵa ketý oqıǵasy Baızaq, T.Rysqulov, Shý jáne Merki aýdandarynda jıi oryn alǵan.
Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimetinshe, shomylýǵa tyıym salynǵan oryndarda jergilikti atqarýshy organdarmen birge sýdaǵy qaýipsizdik taqyrybyna 82 eskertý belgileri men 12 bılbord ornatylǵan. Sondaı-aq, shomylý maýsymyna baılanysty Taraz qalasyndaǵy «Zerbulaq» kóli, Qarataý qalasyndaǵy «Jartas» kóli jáne Jańatas qalasyndaǵy jaǵajaılar «Jedel qutqarý jasaǵy» mekemesi qutqarýshylarynyń qaraýynda eken.
Jalpy, Jambyl oblysy aýmaǵynda eki júzge jýyq sý aıdyny bar. Al Talas, Shý, Asa ózenderi jáne Aqkól, Bılikól, Balqash kóliniń bir bóligi, sondaı-aq, Teris-Ashybulaq, Tasótkel sý qoımalary sý aıdyndarynyń eń irileri bolyp esepteledi. Sonymen qatar, Taraz qalasy aýmaǵynan ótetin Talas ózeniniń qaýipti aımaqtary da belgilengen. Tekturmas, Qant zaýyty, Gıdroýzel, Avtobeket jáne Shóldala aımaqtary Talas ózeniniń qaýipti arnalary bolyp sanalady. Sýǵa túsý kezinde qaıǵyly jaǵdaılardy boldyrmaý maqsatynda Taraz qalasy men Jýaly aýdanynda 29 qoǵamdyq qutqarýshylardyń 9 beketi qurylǵan. Alaıda, ózge aýdandarda mundaı jumys júıeli jolǵa qoıylmaǵan.
Jaz kelse sýǵa túsý kóp adamdar úshin ádetke aınalǵan. Biraq ol jerdiń tabıǵaty qandaı, adam taǵdyryna qaýipti me, joq pa, muny kóbisi oılaı bermeıdi. Tipti arnaıy demalys oryndarynyń ózinde spırtti ishimdik iship, sýǵa túsip júrgenderdi kezdestirýge bolady.
Ákimder jaýapkershilikten jaltarmaýy kerek
Tilsiz jaýdyń taǵy bir túri – órt. Bolmashy nárseden tutanyp, des bermeı ketetin órt, ásirese, dalaly, ormandy jerlerde kóp bolady. Búgingi kúnge deıin oblystyń dalalyq alqaptarynda 660 gektar jerde 57 janý oqıǵasy, 11275 gektar jerde 4 orman órti jáne 3 dala órti oryn alǵan. Orman órti saldarynan 9 mıllıon 373 myń teńge, al dala órti saldarynan 8 mıllıon 370 myń teńge shyǵyn kelgen. Aýdandarda jáne aýyldarda órtke qarsy túrli sharalar uıymdastyrylyp jatqanymen, tilsiz jaýdyń qaı qıyrdan kelip qalatyny belgisiz.
Jýyrda ǵana óńirdegi Qosqudyq orman sharýashylyǵy memlekettik mekemesiniń orman qorynda naızaǵaıdyń áserinen órt bolǵan edi. Arada shamaly ýaqyt ótkende órttiń kólemi ulǵaıyp, Moıynqum memlekettik mekemesiniń jerine kirgen. Tilsiz jaýdy aýyzdyqtaýǵa 121 adam, 28 tehnıka qatystyrylyp baryp, órt áreń degende oqshaýlanǵan. Biraq órt bolǵan kúni Moıynqum aýdanynyń ákimi Baqytjan Nurkenov pen Shý aýdanynyń ákimi Qaırat Dosaev jaýapkershilikti bir-birine siltegen eken. Dalany órt alyp jatqanda qos ákimniń órt saldaryn óz aýmaqtarynan alyp qashýyn oblys ákimi Kárim Kókirekbaev ta synǵa alǵan bolatyn. Alaıda, keıinnen órttiń basym bóligi Moıynqum aýdanyna tıesili bolǵany anyqtalǵan. О́rttiń kesirinen sol Moıynqum dalasynyń bir baılyǵy bolyp sanalatyn biraz sekseýil órtke oranǵan. Budan bólek, Jýaly jáne Baızaq aýdandarynda da órt bolǵan. Atalǵan aýdandarda oryn alǵan órttiń qyzmettik tekserý materıaldary búginde ishki ister organdaryna jiberilip, órtke jol bergeni úshin Qosqudyq, Jýaly jáne Baızaq aýdandaryndaǵy tıisti memlekettik mekemeler dırektorlaryna qatań sógis berilipti.
Árıne, órtti aýyzdyqtaýǵa da tıisti qarajat bólinip keledi. Jumys kúshi de jetkilikti. Endi órt shyqqan jaǵdaıda aýdan basshylary oqıǵa basynda bolsa, tilsiz jaýdy aýyzdyqtaý sharalary tyńǵylyqty uıymdastyrylar edi.
Hamıt Esaman,
"Egemen Qazaqstan"
Jambyl oblysy
