Bala kezimizde kókte samǵaǵan ushaq kórsek «samolet, samolet, meni ózińmen ala ket» dep qýana júgirýshi edik ǵoı. Sol kezde aspanǵa ushý arman bolatyn. О́kinishke qaraı, kóp adamnyń balalyq shaqtaǵy osyndaı tátti armany oryndalmaı qalatyn syńaıly. О́ıtkeni, ushaq bıletiniń quny aspandap tur. Sózimizdi kóp sozbaı, derekterdi sóıleteıik. Osy maqala jazylyp jatqan qarsańda Astana – Almaty reısiniń bir baǵyttaǵy eń arzan áýe bıletiniń quny 28 573 teńgeni qurady (21.07.2017). Al elordadan Almatyǵa jyldam jetkińiz kelse, 32 565 teńge sanap berýińiz kerek. Astanadan Qazaqstannyń qıyr sheti Aqtaýǵa 24 shildede saparǵa shyǵý úshin keminde 80 myń teńge qarajat kerek. Elimizdiń ońtústik núktesi Shymkentke deıin – 31 myń, al shyǵystaǵy О́skemenge deıin 33 myń teńge ketedi.
Erterek qamdanǵandar ushaqtyń bıletin arzanǵa satyp alýǵa múmkindigi mol. Ol úshin keminde 2 aı buryn bılet satyp alý kerek. Bul halyqtyń aldyn ala jospar jasaýyna járdemdesedi deıtinder tabylar. Alaıda, qazaqtyń ólim-jitimi men toı-tomalaǵy josparǵa qaraı qoıýy neǵaıbyl. Jalpy, áýe bıletiniń quny árdaıym qubylyp turady. Sondyqtan, ushaqpen qatynaý úshin bılet baǵasyn muqııat qadaǵalap otyrý qajet.
Halyqaralyq saıahat agenttigi Kiwi.com álemdegi eń kóp áýe tasymaly bar 80 eldiń bılet qunyna saraptama jasapty. Atalǵan derekke súıensek, Malaızııa ushý aqysy eń arzan elge jatady eken. Malaızııalyqtar ár 100 shaqyrymǵa 4,18 AQSh dollaryn shyǵyndaıtyn kórinedi. Sondaı-aq, arzan elder qataryna Bolgarııa, Úndistan sekildi memleketter kiredi. Qazaqstan atalǵan tizimniń 16-shy satysyna jaıǵasypty. Ár 100 shaqyrym úshin qazaqstandyqtar 7,96 dollar (2500 teńge shamasynda) jumsaıdy eken. Kiwi-diń reıtıngine sensek, Qazaqstandaǵy áýe bıletiniń quny AQSh, Ulybrıtanııa sekildi elderden tómen. Máselen, amerıkalyqtar sondaı qashyqtyqqa 11,50 dollar shyǵyndaıdy. Bir qaraǵanda elimizdegi áýe bıletiniń quny arzan sekildi áser etedi. Alaıda, jalaqy faktoryn eskersek, másele túbegeıli ózgeredi. Amerıka men Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy mólsherin salystyrýǵa kelmeıtini anyq. Mysaly, AQSh Eńbek statıstıkasy bıýrosynyń málimetine súıensek, olardyń ortasha jalaqy mólsheri 3500 dollar shamasynda eken. Elimizde bul kórsetkish 150 myń teńgege jýyq. Iаǵnı, qazaqstandyqtar ortasha jalaqysyna 6 myń shaqyrym usha alady, al amerıkalyqtardyń ortasha jalaqysy 30 myń shaqyrym ushýǵa jetkilikti.
Aıtaqshy, kóptegen shetelde «loýkoster» dep atalatyn bılet quny arzan áýe kompanııalary qyzmet kórsetedi. Olarda as usyný, aýyr júk artý degen sekildi qyzmetter aqyly. Áıtse de, qol sómkesin arqalap, saparǵa shyǵyp qaıtýǵa taptyrmaıdy. Áýe qatynasy halyqaralyq assosıasııasynyń (IATA) málimetteri boıynsha, 2015 jyly álemde 3,6 mıllıard adam ushaq tasymalyna júgingen. Sonyń 1 mıllıardqa jýyǵy osy «loýkosterlerdi» tańdaǵan eken. Amerıkalyq Southwest «loýkosteri» álemdegi eń tabysty 10 áýe kompanııasynyń quramyna kiredi. Ryanair, easyJet sekildi kompanııalar Eýropa áýe naryǵynyń 41 paıyzyn ıemdengen. Tipti, kórshi Qyrǵyzstanda da «Eır Manas» dep atalatyn arzan baǵaly «loýkoster» qyzmet kórsetedi. Aıyr qalpaqty aǵaıynnyń bul áýe kompanııasynda ushaq sany ázirge 3-eý ǵana. Soǵan qaramastan, «Eır Manas» ótken jyly shamamen 300 myńǵa jýyq jolaýshy tasymaldap úlgeripti. Bılet quny da qaltaǵa salmaq túsirmeıdi. Máselen, Bishkek pen Osh qalalary arasynda ushý aqysy – 7000-8000 teńge kóleminde. Al Qyrǵyz eliniń ortalyǵynan Máskeýge deıingi bılet quny 100 dollar shamasynda. Atalǵan ýaqytta Astana – Máskeý baǵytyna 200 dollarǵa jýyq qarjy ketedi eken. Bishkektiń Astanaǵa qaraǵanda Máskeýden alys ekeni belgili. Bizdegi áýe bıletiniń quny joǵary bolýyn janarmaıdyń qymbattyǵymen baılanystyratyndar bar. Alaıda, sheteldik loýkosterler de sol janarmaıdy jumsaıtyny aıtpasa da belgili. Endeshe, bizdiń eldegi áýe kompanııalarynyń bıletteri nelikten «Eır Manastan» qymbat bolýy túsiniksiz.
Poıyzben ne avtokólikpen Qazaqstannyń bir jaǵynan ekinshi shetine jetýge birneshe kún ketedi. Osyndaıda «aıshylyq alys jerlerge» jedel jetkizetin ushaqtyń «toǵyzynshy terrıtorııa» úshin mańyzy orasan. Biraq, ushaq bıletiniń baǵasy aspandap tur.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan
