Búgingideı kúrdeli jaǵdaıda álem barǵan saıyn shapshań, jedel ózgerip jatqandyqtan, jańa jahandyq qarqynǵa ilese otyryp eldiń básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ekonomıkalyq ósimniń turlaýly modelin qalyptastyrýǵa atsalysý – bárimizdiń abyroıly boryshymyz. Bul Petropavl aýyr mashına jasaý zaýyty /PAMJZ/ úshin de basty baǵdar sanalady. Sońǵy 30 jyldyń ishinde 40 mıllıard teńgege jýyq ónimder men buıymdardyń respýblıkamen qatar, odan tysqary jerlerge jóneltilýi básekelestik qabiletimizdiń shyńdalǵanyn kórsetedi. Jyl ótken saıyn óndiris qýaty da, eńbek ónimdiligi de artyp keledi. Ujymda 1200-deı adam jumys isteıdi. Jastardyń qatary tolyǵa túsýde. Halyqaralyq standarttarǵa saı ozyq tehnologııalar negizinde munaı-gaz óndirý, óńdeý, munaı-hımııalyq, hımııalyq, energetıkalyq, taǵy basqa salalarǵa mamandanýymyz, Prezıdenttiń «Altyn sapa» syılyǵyn jeńip alýymyz sapa menedjmentin sátti meńgergenimizdi, básekelestik ortaǵa beıimdelgenimizdi ańǵartady.
PAMJZ Keńes odaǵy kezinde qorǵanys ónerkásibi salasyndaǵy qýatty zaýyttardyń biri bolatyn. Jaqyn jáne orta qashyqtyqqa ushatyn zymyrandar kesheni, áskerı qarý-jaraqtyń ózge de túrleri shyǵaryldy. Al búgingi kúni zaýyt osy zamanǵy tehnologııalarmen jabdyqtalǵan kóp salaly kásiporyn retinde tanymal. «Qazaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasynyń quramyna engeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamalaryna úzbeı qatysyp, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin biryńǵaı júıe tizbesi qalyptasty. Áskerı-ónerkásiptik keshen júıesinde zaýyttyń alar orny erekshe. Kezinde zymyrandar men olardyń qurama bólikteri, jer ústi jabdyqtary men túrli tıptegi zymyran keshenderi shyǵaryldy. Mysaly, «Temp-S» kesheni ballıstıkalyq zymyranynyń, «Tochka» jáne «Tochka-Ý», «SKAD» kesheni zymyranynyń birinshi, ekinshi satylarynyń qozǵaltqyshtary, bastapqy agregattary, «Lıven» kesheniniń qaıyqqa qarsy gravıtasııalyq snarıadtary, zertteý jáne meteorologııalyq zymyrandary qurastyryldy. «Oka» zymyran jedel-taktıkalyq kesheniniń alǵashqy iske qosý qondyrǵylary men kóliktik-oqtaý mashınalary jınaldy. Aıta berse, mundaı mysaldar kóp.
Elbasy Qyzyljar óńirine kelgen is-saparlarynda zaýytqa soqpaı ketpeıtin. Memlekettik mańyzy zor otandyq ındýstrııaǵa jan-jaqty qamqorlyǵynyń arqasynda kásiporynǵa iri kólemde qarjy bólinip, konversııa jasaldy. Sosyn ónerkásip, energetıka, temirjol, taý-ken salalary úshin qural-jabdyqtar men qosalqy bólshekter, halyq tutynatyn taýarlar shyǵarýǵa ártaraptandyryldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ujym aldyna qoıǵan bir talaby – munaı aıyratyn zaýyttarǵa, munaı óndirý, ony óńdeý salalaryna arnap jańa jabdyqtar shyǵarý edi. Bul tapsyrma da abyroımen oryndaldy. Qazirgi ýaqytta kúrdeli munaı tehnıkasynyń, ónimderdiń, qosalqy bólshekterdiń, agregattar men toraptardyń úsh júzden astam túri jasalyp, otandyq, sheteldik kompanııalarǵa jóneltiledi. Buǵan deıin áskerı-ónerkásiptik keshen sanalsaq, endi shyǵarylatyn ónimderdiń sapasyna qatysty eń úzdik ádis-tásilder tańdap alynyp, nátıjesinde ISO 9001 memlekettik jáne EN ISO 9001-2008 halyqaralyq standart talaptaryna sáıkestendirilgen sertıfıkattarǵa ıe boldyq. Sońǵy jyldary zaýyt 1400-ge jýyq qondyrǵylarmen jaraqtandyrylsa, onyń úshten biri – joǵary ónimdi qurylǵylar. Tehnıkalyq park bir mıllıard teńgege aýystyryldy. Jyldyq qýattylyǵy 1,5 myń tonnaǵa teń energetıkalyq qazandyqtardy jasaý jobasy ıgerildi. Munyń ózi qazaqstandyq mazmunnyń úlesin arttyryp, jańa jumys oryndarynyń qurylýyna múmkindik berdi. Reseıdiń soltústik aımaqtaryndaǵy ken oryndarynda bes myń metrlik tereńdikke deıin júrgiziletin burǵylaý jumystaryna arnalǵan joba júzege asyryldy. Kóterý qýattylyǵy 116 tonna bolatyn gıdrosılındrge tapsyrysty «Ýralmash NGO Holdıng» kompanııasy berdi. Qazaqstannyń temirjol tasymalyna da qosyp otyrǵan úlesimiz kóp.
Joldaýda jańa naryqtarǵa shyǵyp, ónim ótkizý kózderin keńeıtý joldary aıqyndaldy. El ekonomıkasynda mashına jasaý óndirisiniń róli ólsheýsiz ekeni aıtpasa da túsinikti. Zaýyttyń óndiris aýmaǵynyń 30-40 paıyzy munaı-gaz ónerkásibine, osynsha mólsheri munaı-gaz óńdeý jáne munaı-hımııa óndirisine, 10-15 paıyzy energetıkaǵa, 5-10 paıyzy temirjol salasyna baǵyttalǵan. О́ndiristi tehnologııalyq jańǵyrtý baǵdarlamasy sheńberinde «Teńizshevroıl», «Sınopek», «Marýbenı» sekildi tanymal kompanııalarmen birqatar kelisimsharttar jasaldy. Jańashyldyq izdenisterdiń arqasynda 150 qondyrǵy satyp alynyp, iske qosyldy. Pavlodar munaı-hımııa, Atyraý munaı óńdeý zaýyttarymen iskerlik qarym-qatynas odan ári jalǵasady. Qazaqstan temirjolynyń, jylý-elektr kásiporyndarynyń tapsyrystary da qomaqty. Basty bir baǵdarymyz – ónimderdi syrtqy naryqqa shyǵarý. Olardyń qatarynda AQSh-tyń, Germanııanyń, Japonııanyń, Qytaıdyń, Gollandııanyń fırmalary bar. Zaýytqa Qorǵanys mınıstrligi aıtarlyqtaı qoldaý kórsetip, arnaıy tehnıkalarǵa tapsyrys berip otyr. Elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynan týǵan mundaı usynystar birinshi kezekte oryndalady. Byltyr úsh mıllıard teńgeniń ónimderi shyǵarylsa, keleshekte otandyq ónim kólemin 45-60 paıyzǵa deıin arttyrý belgilengen. Bul – oryndalatyn meje.
Tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý jáne jańǵyrtý baǵdarlamalary, ındýstrııalandyrý, ınvestısııalyq jobalary dástúrli salalardy damytýǵa erekshe serpin bereri anyq. Joldaý talaptary bizdi osyndaı asqaraly asýlardy baǵyndyrýǵa úndeıdi.
Qýanysh BIShIMOV,
Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytynyń
bas dırektory, oblystyq máslıhattyń depýtaty
Soltústik Qazaqstan oblysy
