«Nomad Inshýrans» saqtandyrý kompanııasy júrgizgen zertteýge sáıkes, 2016 jyly demalysyn shetelde ótkizgender arasynda Túrkııa tanymaldyqqa ıe. Byltyr shetelge shyqqan qazaqstandyqtardyń 19 paıyzy Anadolyǵa qydyryp barǵan eken. Otandastarymyzdyń kelesi tańdaýy Birikken Arab ámirlikterine túsipti. Abý-Dabıdiń keremetine tamsanýǵa attanǵandar týrısterdiń 17 paıyzyn quraǵan. Taıland ta qazaqstandyqtar arasynda tanymal (8,1%). Degenmen, qazaqstandyqtardyń basym bóligi (32%) Eýropanyń saltanaty jarasqan kóne qalalaryn tamashalap, Jerorta teńiziniń sýyna shomylýdy jón dep tapqan kórinedi. Áıtse de, shetelge aǵylǵan týrısterdiń qarqyny burynǵydan basylǵan. Statıstıka komıtetiniń málimeti boıynsha, 2015 jyly alys-jaqyn elderge attanǵandar sany 11 mıllıonnan asypty. Byltyr bul meje 9,8 mıllıonmen toqtaǵan bolatyn. Sonyń ishinde demalýdy maqsat etip shetelge ketkender sany 200 myń kóleminde ǵana. Esesine, «toǵyzynshy terrıtorııany» tamashalaýǵa kelgenderdiń sany 2015 jylmen salystyrǵanda 79 myńǵa ulǵaıypty. Demalý maqsatymen kelgenderdiń sany 50 myńnyń shamasynda.
Álemdik ekonomıkalyq forýmy usynǵan Travel and Tourism Competitiveness Report 2017 reıtınginde Qazaqstan 81-orynǵa jaıǵasyp, 2015 jylǵy tizimge qaraǵanda 4 saty kóterilgen. Alaıda atalǵan reıtıngte tabıǵaty tamasha bolǵanyna qaramastan, Qazaqstandaǵy týrısterge qyzmet kórsetý sapasy tómen sanalady. Máselen, taza aýyz sý deńgeıi boıynsha elimiz 6-orynda. Esesine demalýǵa ketetin qarjynyń azdyǵy jóninen Qazaqstan aldyńǵy qatarda. Ranking.kz saıtynyń esepteýine súıensek, sheteldik meıman bir kúnge 11,3 myń teńge jumsaıdy eken. Alaıda, qonaqtardy kólikpen qamtamasyz etý, qyzmet kórsetý salasynda elimiz Álemdik ekonomıkalyq forýmnyń tómen balyn ıelengen. Tabıǵı baılyǵyn týrıstik nysanǵa aınaldyrý jóninen de «toǵyzynshy terrıtorııa» kóp memleketten artta qalyp qoıypty.
Shabadanyn qushaqtaǵan jıhankezder azaıǵanymen, otandyq týrızmniń tasy órge domalaýdy. 2016 jyly 3,5 mıllıon adam elimizdegi týrıstik nysandardy aralap shyqqan. Ásirese, Almatydaǵy demalys oryndaryna degen suranys óte joǵary (236,6 myń). Býrabaıdyń baýraıynda tynyǵyp qaıtýdy durys kórgender de az emes (127,3 myń). Halyq arasynda tanymal taǵy bir meken Alakólge 96,2 myń adam qydyryp barǵan. Ishki týrızm boıynsha bıyl qańtar-naýryz aılarynda 760 myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetilgen. Bul byltyrǵy osy ýaqyt aralyǵyna qaraǵanda 65 myńǵa kóp.
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi de týrızmdi damytýǵa úlken áser etip otyr. Qazirge deıin kórmeni 2,5 mıllıon adam tamashalap úlgerdi. Sonyń 10-15 paıyzy alys-jaqyn shetelden kelgen qonaqtar. Byltyr alystan at terletip kelgen meımandardyń sany 730 myń shamasynda bolǵan edi. Bıyl EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń arqasynda eńseli elorda men Qazaqstanǵa keletin sheteldikter sany 1 mıllıonnan asady dep kútilip otyr. Sonyń nátıjesinde týrızm salasyna túsetin qarajat kólemi de ulǵaıady.
Týrızm salasy kóp el ekonomıkasynyń qozǵaýshy kúshine aınalsa da, qaptaǵan qonaqtardan zárezep bolǵandar jeterlik. Taıaýda Eýropanyń birqatar elinde týrısterge qarsy narazylyq sherýi ótti. Eń áýeli Venesııa turǵyndary meımandarǵa jyly yqylas tanytpaı, jappaı narazylyq aksııasyna qatysqan edi. Keıinirek venesııalyqtardyń áreketin basqa qala turǵyndary ilip áketti. Barselona qalasynyń ońshyl jastary qala kóshelerin qıratyp, ár jerge «týrızm dostyqty buzady» dep jazyp ketipti. The Guardian gazetine suhbat bergen shahar ákimshiliginiń bızneske jaýapty ókili Santı Vılanyń aıtýynsha, mundaı áreketter Barselonanyń ımıdjine nuqsan keltiredi. Alaıda oǵan bas aýyrtaıyn degen katalonııalyqtar joq. Shahar turǵyndarynyń narazylyǵynyń óz sebebi bar. Mysaly, jyl saıyn Barselonaǵa 32 mıllıon qonaq keledi. Sonyń nátıjesinde, qala kósheleri qujynaǵan adamǵa tolyp, turǵyn úı quny sharyqtap ketken. Ispanııadaǵy jaǵdaı Eýropanyń basqa elderiniń de bas aýyrtar máselesine aınaldy. Italııa, Horvatııa sekildi birqatar memleketter týrıst aǵymyn azaıtýdyń qamyna kirisip ketti.
Esesine, baǵytyn qart qurlyqtan basqa jaqqa burýshylar kóbeıgen. The World Bank derekteri boıynsha, qazirdiń ózinde Azııa elderine keletin meımandardyń sany kúrt artqan. Osy oraıda, Qazaqstanǵa týrısterdi tartýdyń túrli tásilderin josparlap, atalǵan salany damytýǵa kúsh salý kerek ekeni aıtpasa da túsinikti.
Abaı Asankeldiuly,
«Egemen Qazaqstan»
