Aqmola oblysynyń dıqandary úshin qazir jumystyń naǵyz qyzǵan shaǵy. Oraq naýqany qarqyndy júrgizilýde. Onyń ústine bıylǵy egin alqaptaryndaǵy kúrdeli fıtosanıtarlyq jaǵdaı da aýylsharýashylyq daqyldarynyń ósimine kedergi bola almady. Endigi mindet ártaraptandyrý arqyly 4750,4 myń ga alqapqa sebilgen aýylsharýashylyq daqyldaryn ysyrapsyz jınap alý.
Bıyl dándi daqyldar men burshaq daqyldar 4323,2 ga alqapqa sebilgen. Bul ótken jyldyń kórsetkishimen birdeı deńgeıde. Sol sııaqty 18,3 myń ga alqapqa egilgen kartop pen 4,3 myń ga alqapqa otyrǵyzylǵan jemister kólemi de ótken jylǵy kórsetkishpen shamalas. Tıisinshe 257,2 myń ga alqapqa egilgen maıly daqyldar kólemi ótken jylǵymen salystyrǵanda 37,4 myń ga artyq. Onyń basty sebebi maıly daqyldarǵa degen suranystyń artýymen jáne ony egýdegi qolaılylyqpen túsindiriledi. Egin alqaptaryndaǵy dándi daqyldardy oryp alý úshin 8668 dana kombaın jumyldyrylǵan. Sonyń ishinde 2658 danasy zamanaýı ónikti jumys isteıtinder sanatynda. Onyń ústine aǵymdaǵy jyly 1 kombaınǵa 500 ga alqapty orý salmaǵy tússe, ótken jyly bul kórsetkish 541 ga quraǵany belgili. Eger jaǵdaı osylaısha qalyptassa, onda oraq naýqanyn 25 kúnde bitirýge barlyq jaǵdaı bar. Oblysta 2466 jatka, 4763 dana júk kóligi jáne 7674 traktor tirkemesimen jumysqa jumyldyrylyp otyr. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Murat Balpan ótken jyly oblys 1 mln 800 tonna astyqty eksportqa shyǵarǵandyǵyn alǵa tartyp, bıyl da osy mejeden shyǵatyndyqtaryn aıtyp otyr. Onyń sózine qaraǵanda, qazaqstandyq astyqqa degen suranys bar jáne ótkizý naryǵy da qalyptasqan. Astyq pen un álemniń 23 eline jóneltiledi eken.
Elbasy jaqynda ǵana arnaıy baryp kórgen «Umaı Jer» JShS bıyl gektaryna 25-30 sentner astyq jınap, óz ónimderin shetelderge satýǵa yqylasty ekendigin baıqatyp otyr. Jalpy, óńirde qazirgi kezde lısenzııasy bar 62 jumys istep turǵan astyq qabyldaý kásiporyndary bolsa, olar 4,1 mıllıon tonna (elevatorlyq – 2,5 mıllıon tonna jáne qoımalyq 1,6 mıllıon tonna) astyqty qabyldaı alady. Budan basqa, aýylsharýashylyq qurylymdarynyń óz saqtaý qoımalary bar ekendigin qaperden shyǵarmaǵan jón. Olar shamamen 2 mıllıon tonna astyqty óz qoımalarynda saqtaı alady. Máselen, «Dıhan Plıýs» JShS qyrmanynda uzynnan sozylyp jatqan brezentti alyp qambalarda bıdaı jáne ózge de aýylsharýashylyq daqyldarynyń saqtaýly turǵandyǵyn kórdik. Seriktestik dırektory Aleksandr Baramıdze sonda osylaısha amaldaýdyń arqasynda egindi ysyrap bolýdan saqtap qalǵandyǵyn alǵa tartqan-dy. Astyqty saqtaý úshin aldymen ony keptirý kerektigin eskersek, oblysta qazirgi kezde 229 keptirý kesheni jumys istep tur. Olar táýligine 100 myń tonna astyqty keptirýge qaýqarlary jetedi. Sondyqtan da egin alqaptarynan orylǵan astyqty qabyldaýda eshqandaı kinárat bolmaýǵa tıis. Maldyń qysqy azyǵyn jınaý da óz deńgeıinde atqarylǵandyǵyn tilge tıek ete ketsek deımiz. Bıyl 1064,8 myń tonna shóp jınalǵan.
Memleket tarapynan ósimdik sharýashylyǵyn damytýǵa aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilip kele jatqandyǵyn atap ketken oryndy. Máselen, 2017 jyly jergilikti bıýdjetten osy maqsatqa 10,7 mıllırd teńge qarastyrylǵan. Tarqatyp aıtqanda, tuqym sharýashylyǵyna – 582,5 mıllıon teńge, gerbısıdter satyp alýdy sýbsıdııalaýǵa – 8,5 mıllıard teńge jáne mıneraldy tyńaıtqyshtar qunyn sýbsıdııalaýǵa qarjy bólindi. Reti kelgende elıtaly dándi daqyldar tuqymdyǵy 223,8 myń alqapqa sebilgendigin nemese dándi daqyldar alqabynyń 5 paıyzyn ǵana quraıtyndyǵyn aıta ketý kerek. Esesine 31,8 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh shashylypty. О́tken jylǵymen salystyrǵanda 52 paıyzǵa artyq. Bıyl egin alqaptarynda fıtosanıtarlyq kúrdeli jaǵdaıdyń oryn alǵandyǵyn joǵaryda atap kettik. Bul oraıda 4557,6 myń ga alqapqa hımııalyq óńdeý jumystary júrgizilgendiginiń nátıjesinde aýylsharýashylyq daqyldaryn saqtap qalý múmkin bolypty. Ásirese 36,9 myń ga alqapta shegirtkeden qorǵaný is-sharalaryn qolǵa alý úshin respýblıkalyq bıýdjetten arnaıy qarjy da bólingen. Budan basqa, ósimdikterdi túrli zııandy jándikterden, soralardan jáne aýrýlardan qorǵaý jumystaryn júrgizýge jergilikti bıýdjetten de qomaqty qarjy qarastyrylǵan. Bul óz kezeginde aýylsharýashylyq daqyldarynyń sapaly ósýine múmkindik týǵyzyp, eginniń mol shyǵýyna septigin tıgizgen. Sonymen qatar tyńaıtýǵa qaldyrylǵan egistik alqaptaryn óńdeý jumystary da qarqyndy júrgizilýde. Birinshi jáne ekinshi óńdeý jumystary 675,7 myń ga alqapty qamtysa, úshinshisi 424,9 myń ga alqapqa júrgizilip otyr. Endi tórtinshisi 29,5 myń ga alqapta ótkiziletini mejelegen.
Jalpy, oblysta sońǵy jyldary aýylsharýashylyq tehnıkalaryn jańartý erekshe qolǵa alynǵan. Naqtyraq aıtqanda, sońǵy 3 jyl 7 aıda 982 astyq jınaý kombaıny, 1041 dana traktor jáne 306 egý kesheni satyp alynǵan. Al aǵymdaǵy jyldyń 8 aıynda 127 kombaın, 188 dana traktor jáne 70 egý kesheni jańartylypty. Bıyl oblysqa kúzgi oraq naýqany úshin kepildendirilgen kólem boıynsha 70 myń tonna dızel otyny bólingen. Janar-jaǵarmaıdy bir ortalyqtan jetkizý úshin aýdan ákimderiniń tapsyrysymen 13 operator jáne 5 jeke operatorlar tańdap alynǵan kórinedi. Búgingi tańda operator tarapynan aqshasy tólenip qoıylǵan shilde jáne tamyz aılaryna qajetti tıisinshe 50 myń jáne 36,7 myń tonna dızel otyny tolyǵymen jetkizilgen.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
