Máselen sońǵy ýaqytta Astanada iri halyqaralyq kórmeniń jabylý saltanaty jáne musylman áleminiń ózekti damý máseleleri talqylanǵan joǵary deńgeıdegi sammıt aıaqtaldy. Álemdik buqaralyq aqparat quraldarynda Qazaqstan, Astana jáne Elbasynyń esimi jıi atalyp, memleketimizdiń álemdegi orny aıqyndala tústi.
Osyndaı halyqaralyq saıası sharalar elimizdiń álemdegi beıbitshil beınesin, tegeýrindi tulǵasyn, ymyrashyl ımıdjin nyǵaıta túseri anyq. Astana mámileger dıplomatııasynyń arqasynda «Azııanyń Jenevasy», iri qarjy ortalyǵyn qurý arqyly «Ortalyq Azııanyń Dýbaıy» atalyp, Ortalyq Eýrazııa men Taıaý Shyǵys túıisken kúrdeli aımaqtaǵy yqpaldy saıası ortalyqtardyń birine aınalýda.
Aımaqtyq qaqtyǵystarǵa araaǵaıyndyq jasaýǵa talpynýdyń qıyndyqtarymen qatar, óz jemisteri de bolary sózsiz. Máselen, halyqaralyq qoǵamdastyq budan bylaı elimizge aıryqsha nazar aýdaryp, Astananyń is-qımyldary men sózderine úlken mán bere bastady.
Osy oraıda Qazaqstannyń álemdegi shynaıy mıssııasy qandaı degen mańyzdy konseptýaldy suraqqa jaýap izdeý qajet dep oılaımyz.
Qazaqstannyń syrtqy saıasaty júzege asyrǵan mámilegerlik sharalardy sheteldik sarapshylar «jumsaq kúsh» dep baǵalady. Halyqaralyq qatynastar teorııasyna sáıkes belgili nátıjege nemese maqsatqa taraptardy kúshtemeı, aqylmen kóndirý, kóńilin tabý arqyly jetýdi bildiredi. Qazaqstannyń jumsaq kúshi mine osyndaı dıplomatııalyq tatýlastyrý, halyqaralyq turaqtylyq, dinaralyq jáne ultaralyq kelisim, kópjaqty syrtqy saıasat ıdeıalaryna súıenedi.
Kez kelgen iri memlekettiń syrtqy saıasaty ishki saıasatynyń jalǵasy deýge bolady. Máselen, elimizdegi ultaralyq kelisim urany, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi syrtqy halyqaralyq maqsattarmen qatar, ishki saıası múddelerdi de kózdeıdi. Osyndaı bastamalar eldiń syrttaǵy, halyqaralyq sahnadaǵy túsinistik pen ózara syılastyq ıdeıalaryn qoldaıtynyn aıshyqtaıdy. Máselen, «órkenıetter qaqtyǵysy» syndy ıdeologemalar usynylyp jatqan tustan beri elimiz tabandy túrde «órkenıetter únqatysýy» ıdeıasyna jumys istedi. Osy oraıda, Qazaqstannyń Batysqa da, Shyǵysqa da jatpaıtyny, ekeýiniń ortasynda «órkenıetterdi jalǵastyryp», tıimdi, artyqshylyqqa ıe dárejede turǵany asa mańyzdy degen pikirdemiz.
Máselege basqa qyrynan qaraıtyn bolsaq, elimiz órkenıetter dıalogy, araaǵaıyndyq mıssııasy ıdeıalaryna qoldaý kórsetýmen birge Batystyń terrorızmge qarsy baǵyttalǵan jahandyq naýqany kezinde álemdegi ekstremıstik áreketterdi teristep, onymen kúresý qajettiligin ashyq málimdep otyr.
KSRO-nyń ydyraýymen álemde kommýnızmniń yqpaly kúrt tómendegen kezde Batystaǵy kúshter musylman elderimen aınalysýǵa bilek sybana kiristi. О́ıtkeni, jahandyq saıasattyń negizgi baǵyttarynyń biri ıdeologııanyń nemese dinniń rólin paıdalanýǵa baılanysty. Osy turǵydan kelgende Qazaqstannyń beıbitshilik pen turaqtylyqty ornatýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigeri syrtqy belsendilik pen kópjaqty saıasattyń jahandyq sıpattaǵy úılesimdi kórinisi deýge keledi.
Elbasynyń BUU deńgeıinde terrorızmmen kúresýge qatysty kótergen ıdeıalary da turaqsyz aımaqtardyń uzaq merzimdi áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerimen baılanysty boldy. Osyǵan sáıkes, aımaqtaǵy elder Qazaqstan sııaqty dinaralyq túsinistik ıdeıasyna súıenip, ekstremızmniń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı tamyrlaryn joıa alady. Bul jerde musylman elderindegi turaqsyzdyqtyń áleýmettik teńsizdik pen halyqtyń narazylyǵynan týyndaǵany da eskerilýi tıis.
Osylaısha, Qazaqstan órkenıetaralyq únqatysý men mádenıetaralyq pikir almasýlardy qoldaı otyryp, álemniń turaqtylyǵyna úles qosýǵa úlken kúsh jumsap keledi. Mundaı kópjaqty saıasat álemdi sharpyǵan áleýmettik jáne geosaıası teńsizdik máselelerinen elimizdi saqtaýda.
Sonymen qatar, joǵaryda atalǵan pragmatıkalyq maqsaty bar elimiz shyn máninde, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń tolyqqandy, jaýapker oıynshysy bolýdy kózdese, jalpy tujyrymdamalarmen qatar, qazaqstandyq qoǵamnyń syrtqy álemmen organıkalyq, tabıǵı baılanystaryn negizge alatyn konseptýaldyq ádistemeler men uǵymdardy jetildirý qajet.
Janat MOMYNQULOV,
sarapshy
