Sondaı-aq bul Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń kún tártibine Ortalyq Azııa óńirindegi asa ózekti máselelerdi shyǵara alǵandyǵyn da bildiredi.
Osy oraıda elimiz azyq-túlik, sý, energetıkalyq jáne ıadrolyq qaýipsizdik máselelerine jiti kóńil bólý arqyly Aýǵanstandaǵy tynyshtyq pen turaqtylyqtyń saqtalýyn qamtamasyz etetin jarqyn jobalardy usynǵanyna da nazar aýdarǵanymyz abzal.
Budan bólek BUU sheńberindegi aýqymy keń, abyroıy asqaq uıymǵa jetekshilik etý aıasynda bizdiń elimiz úshin strategııalyq mańyzy zor baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa da jańa múmkindikter ashylmaq. «100 naqty qadam» Ult jospary men «Nurly jol» jáne «Qazaqstan-2050» sekildi baǵdarlamalardyń oıdaǵydaı oryndalýy elimizdiń ishki áleýetin arttyryp qana qoımaı, Qazaqstannyń halyqaralyq sheńberdegi mindettemelerdi minsiz oryndap shyǵýyna orasan zor yqpal eteri sózsiz.
BUU Qaýipsizdik Keńesiniń negizgi qaǵıdasynda terrorızmge qarsy kúres pen jappaı qyryp-joıatyn qarý túrleriniń keń taralmaýyn qamtamasyz etý jáne ıadrolyq baǵdarlamalardy damytý isindegi «taraptar kelisiminde» saıası kózqarastar qaıshylyǵyn boldyrmaý nemese osyǵan qatysty sanksııa qoldaný tetigin retteý, balalar men áıelder quqyn qorǵaý máseleleri basymdyqqa alynǵany belgili. Bul birneshe baǵyttar boıynsha tııanaqty júrgiziletin san salaly jumystar. Desek te bizdiń eldiń basa kóńil bólip otyrǵan bir baǵyty sońǵy onjyldyqtar ishinde kúlli álemdi ábigerge salyp, úreı qushaǵyna alǵan túrli radıkaldy uıymdar men uǵymdarǵa qarsy kúres bolyp tabylady. Zamanaýı aǵymǵa tán sıpat alǵan «jańashyl úreı» geografııalyq turǵyda Taıaý Shyǵys pen Aýǵanstan arqyly Ortalyq Azııa óńirine ótip, tipti aımaqtyq qaýipsizdik sheńberinde qylań berýde. Ári-beriden soń álemdik saıası jaǵdaıǵa áseri tıe bastaǵany da aıqyn sezilýde. Sondyqtan da bul máselege halyqaralyq qoǵamdastyq óńirlik problema retinde qaraýdan qaldy.
Elimizdiń Qaýipsizdik Keńesine jetekshilik etýine oń septigin tıgizgen jaǵdaıdyń biri – Qazaqstannyń atalǵan uıym aıasyndaǵy Aýǵanstan/Talıban jónindegi Qaýipsizdik Keńesi komıtetine jetekshilik etkeni bolsa kerek-ti. Aýǵanstandaǵy tynyshsyzdyq búginde daǵdarysty jaǵdaımen óz jalǵasyn taýyp, áli de Ortalyq Azııa óńirine qaýip tóndirip jatqany jasyryn emes. Mine, elimizdiń órkendeý jolynda bir kezderi júrip ótken osyndaı jolymyzdy halyqaralyq uıym álem tynyshtyǵyn saqtaýǵa qosqan qomaqty úlestiń bir bólshegi retinde baǵalady.
Al endi búgingi resmı Astana Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy ekonomıkalyq ıntegrasııa arqyly jaqsartýǵa nıet bildirýde. Atap aıtqanda, Aýǵanstan men Ortalyq Azııa elderin ınfraqurylymdyq qatynas, saýda-ınvestısııalyq jáne tranzıttik kólik jobalaryn júzege asyra otyryp, aýǵan jaǵdaıynyń aýrasynda tynyshtyqty turaqtandyrý bastamasyn usynýda. Osy maqsatta Reseı tarapynan qoldaý tapqan Aýǵanstannyń damýyna yqpal etý úshin Almaty qalasynda arnaıy aımaqtyq ortalyq qurý usynystary aıtylyp, jobany júzege asyrý qolǵa alynýda.
О́z kezeginde ekstremızm men terrorızmniń qaýip-qaterine ushyrap, dinı alaýyzdyqpen astasqan Aýǵanstan jaǵdaıy túrli kózqarastar qaıshylyǵymen bite qaınasyp, keń aýqymda saıası sıpat alyp, tym shıelenisip jatqany da jasyryn emes. Ol azdaı, bul eldiń qazirgi kórinisi álemdik aýqymdaǵy saıası úderistiń qubylýyna da túrtki bolarlyqtaı halde. Sondyqtan da radıkaldy ıslam ıdeologııasyna negizdelgen terrorlyq uıymdardyń basym bóligi osy el arqyly udaıy qaýip-qater tóndirip otyrǵandy qolaı kóredi. Al Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesi aıasyndaǵy qyzmetin osy jaǵdaıǵa qarsy kúres júrgizý tetigin ınfraqurylymdyq qatynastardy damytýmen ózara ushtastyra otyryp ilgeriletýge basymdyq bergen.
Sonymen qatar taǵy bir eskere keterlik jaıt, Astana terrorızmge qarsy kúres jónindegi 13 halyqaralyq ámbebap konvensııaǵa qosylyp úlgerdi. Oǵan qosa bizdiń el Halyqaralyq terrorızmge qarsy áreket etý koalısııasyna belsendi qatysýshy el retinde tanylǵany Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy qadamyn nyqtap turǵandaı.
Zarema ShÁÝKENOVA,
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory
