Qazir damyǵan elderdiń ozyq ınnovasııalyq jobalary bizdiń ómirimizge de endi. Osydan birneshe jyl buryn álemde 3D prıntıng degen uǵym qalyptasa bastady. Budan keıin onlaın-saýda, mobıldi bankıng, 3D modeldeý sııaqty tańǵalarlyq ınnovasııalyq jańalyqtar da jetti. Másele, jahandyq básekege beıimdelip ilese alýymyzda, jańashyldyqpen birge ózgerýimizde.
– Jalpy, bizdiń oqý ornyndaǵy jańashyldyqtar «InEÝ-diń ınnovasııalyq jobalary» dep atalady. Osydan birneshe jyl buryn Astanada ótken ınnovasııalyq forýmda bizdiń jobalar oryn aldy. Kórme jumysymen tanysqan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Innovasııalyq Eýrazııa ýnıversıteti usynǵan jobalardy baǵalap, jańa tehnologııany paıdalanýymyzdy qoldady. Qazir de oqytýshy ǵalymdar men stýdentter birlesip, túrli jobalardy iske asyrýda, oqý ornyndaǵy 3D prınterler zerthanalyq baǵytta jumys isteıdi, – deıdi ýnıversıtettiń ınnovasııalyq damý jónindegi prorektory Evgenıı Nıkıtın.
Buǵan deıin oqý ornynda «IT tehnologııasy – ekonomıkany tehnologııalyq jańǵyrtýdyń negizi» halyqaralyq IT forýmy ótti. Forýmǵa IT ónimderi boıynsha jetekshi kompanııalardyń ókilderi qatysty. IT-akademııasy ashyldy. Ozyq oıly, ýaqyt talabyna saı jańashyl baǵytty meńgergen mamandardy daıyndaý – joǵary oqý oryndarynyń mindeti. Innovasııalyq Eýrazııa ýnıversıtetinde stýdentter 7 jyl boıy 3D prınterdi paıdalanyp, jobalaryn júzege asyrýda. Bárimizge belgili 3D prınter dep aty aıtyp turǵandaı, bul túrli salada qoldanylatyn, ártúrli zattardan jasalatyn bólshekterdi, quraldardy basyp shyǵaratyn qural. Jumys jeńil, múmkindikter aýqymy keń. Jańa bólshekter, basqa da ózińdi qyzyqtyrǵan quraldar oılap taba alasyz. Zaýytta sheteldik quraldyń bir bólshegi isten shyǵyp qaldy delik. Oqý ornynyń «Energııany únemdeý tehnologııalary» kafedrasynyń stýdentteri bólshektiń ólshemderin alyp, modelin jasap, 3D prınterden dál sondaı etip jasap shyǵara alady.
Al, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty Qanat Dúısenovtiń jetekshiligimen oqytýshylar men stýdentter birlesip elektr energııasyn únemdeýge kómektesetin, qoldanysqa yńǵaıly jylýdyń kavıtasııalyq generatoryn da oılap shyǵardy. Iаǵnı energııany únemdeý maqsatynda basqarylatyn kavıtasııany/kavıtasııa, cavitas – bos qýys) – suıyqtyqtardy gazben, býmen, ne olardyń qospasymen toltyrylǵan qýystardyń túzilýin tıimdi paıdalaný. Qondyrǵynyń birneshe tájirıbelik-ónerkásiptik úlgisi de jasaldy. Jylýdy qajet etetin jáne agrotehnıkalyq salalarda energııa únemdeý tehnologııalaryn engizýge qyzyǵýshylyq bildirgen túrli kásiporyndardan túsken tapsyrystar da bar. Energııa únemdeý úshin asa qajet joba.
Ekinshiden, tehnologııalardyń «tilin» biletin bilikti mamandardy daıarlaý úshin keshendi pán baǵdarlamasyna sáıkes, óndiristegi aqparattyq tehnologııalar sabaǵy júrgiziledi. Tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha oqıtyn stýdentter 3D prıntıng jaıly oqyp úırenýde.
– О́ıtkeni syzbadan bastap 3D prınterden qural shyǵarýǵa deıingi jumys ozyq oıdy talap etedi. Alǵashqy syzba durys bolmasa, jaqsy model de shyqpaıdy. Model plastık nemese basqa materıaldarǵa basylýy múmkin. Ony 3D prınterden shyǵarý úshin 20-60 mınýt qajet, – deıdi maman Gúlzıra Atabaeva.
Gúlzıranyń aıtýynsha, ınnovasııalyq jańa jobalar jasaýǵa, ozyq oıly bilimge qushtar stýdentter alty tústi marker de oılap taýypty. Jobalary «Úzdik áleýmettik joba» atalymyn da jeńip aldy. Birneshe qalam alyp júrgenshe stýdentter oılap tapqan joba óte yńǵaıly. Bir markermen-aq túrli jazý jaza beresiz. Tipti, prınterden 36-shy ólshemdi krossovka da shyǵarypty.
Termopenoplastan jasalǵan krossovkıdiń ereksheligi, tabany ıilgish, tózimdi, taıǵanamaıdy.
– Jýyrda oblys ákimi Bolat Baqaýov stýdentterimizge «О́ńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy» taqyrybynda dáris oqydy. Stýdentterdiń bıznes-josparlarymen tanysty. Stýdenttik kásipkerlik – óńirdi damytýdyń negizi. Oqý ornymyz «ERG» jáne «Stýdenttik kásipkerlik ekojúıesi» aımaqtyq stýdenttik startap-qozǵalysyn damytý úshin MOST bıznes-ınkýbatorymen birlesken jobany iske qosty. Maqsat – stýdenttik kásipkerlikti qoldaý, 3D prıntıngpen jumys isteıtin joǵary bilimdi mamandardy daıarlaý. Aqparattyq tehnologııalar qarqyndy damyǵan tusta 3D prıntıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekildi qajettilikter damyǵan elder ekonomıkasynyń qurylymyna endi. Sondyqtan da, endi osyndaı jańashyl júıeniń otandyq bilim berý, ındýstrııa, ınnovasııa salalaryna kelýi asa mańyzdy, – deıdi E.Nıkıtın.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
PAVLODAR
