Jıyndy ashqan V.Bojko Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Azııa elderimen qarym-qatynas ornatyp, Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńesiniń (AО́SShK) Azııa elderimen kelisim jasaǵanyna bıyl 25 jyl tolǵanyn atap ótti. Sonymen qatar sońǵy kezderi elder arasyndaǵy quqyqtyq kelisim sharalary men túrli baǵyttardaǵy baılanystar arnasy keńeıip kele jatqany da aıtyldy. «Sońǵy shırek ǵasyr ishinde Azııa elderi men kóptegen halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń bastamasymen 173 parlamentaralyq kelisim qujattary bekitilip, ratıfıkasııalandy.
Sondaı-aq Qazaqstannyń 2014-2020 jyldarǵa arnalǵan Syrtqy saıasat tujyrymdamasyna sáıkes, aldaǵy ýaqytta Ońtústik-Shyǵys Azııa men Arab elderi, QHR, Úndistan, Ońtústik Koreıa, Japonııa syndy memlekettermen jan-jaqty baılanystar ornatý basymdyqqa alynǵan. Bul maqsat Elbasymyzdyń «Úshinshi jańǵyrtý» baǵdarlamasy aıasynda Azııa baǵytynda ózara qarym-qatynas pen syrtqy saıasatty júrgizý isinde Qazaqstandy damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýǵa jeteleıdi», dedi V.Bojko.
О́z kezeginde Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov Qazaqstannyń azııalyq baǵyttaǵy syrtqy saıasatyna toqtaldy. «О́zderińiz biletindeı, qazirgi zamanǵy Azııa álemniń saıası ári ekonomıkalyq ortalyqtarynyń birine aınalýda. Onyń jahandyq róli jaqyn keleshekte odan saıyn kemeldene túsedi dep boljanýda. Bul rette Azııalyq iri jáne shaǵyn eldermen dostyq qarym-qatynastar men ózara tıimdi ekonomıkalyq baılanystardy damytý – bizdiń ulttyq múddelerimizge saı keledi. О́ıtkeni Qazaqstan Shyǵys Azııalyq baǵytta pragmatıkalyq ári belsendi saıasat júrgizedi. Birinshi kezekte, Qazaqstan Qytaımen jan-jaqty strategııalyq áriptestikti damytýǵa úlken mán beretini belgili», dedi Q.Ábdirahmanov.
Úzdiktermen úzeńgilesý úshin
Búginde Qytaıdyń geosaıası yqpaly ósip kele jatqan, ekonomıkalyq turǵyda áleýetti, aýqymdy qarjylyq jáne tehnologııalyq múmkindikteri bar el. Beıjiń 10 jyl merzim ishinde 14 mlrd dollardan astam ınvestısııa salǵan Qazaqstandaǵy negizgi sheteldik ınvestorlardyń arasynda tur. Sonymen qatar Japonııamen de kópjaqty strategııalyq áriptestik tereńdep keledi. Onyń ústine Astana men Tokıo ıadrolyq qarýdy taratpaý salasynda jaqyn odaqtas el retinde tanylǵan. «О́tken jyly Elbasynyń Japonııaǵa resmı sapary aıasynda strategııalyq áriptestik týraly birlesken málimdeme qabyldandy. Kólik, munaı-hımııasy, qarjy jáne atom energetıkasy salalaryndaǵy shamamen 1,2 mlrd dollar kólemindegi 13 ekijaqty kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Bul memleketter arasyndaǵy senimdi seriktestiktiń shynaıylyǵyna birden-bir dálel bola alady», dedi mınıstr.
Al Ońtústik Koreıa ónerkásipti damytý jáne ulttyq ekonomıkany ártaraptandyrý boıynsha negizgi áriptesterdiń biri. 10 jyl ishinde Ońtústik Koreıanyń Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestısııasy 4,6 mlrd dollardy qurady. Buǵan qosa, mınıstr Mońǵolııada qazaq dıasporasynyń bolýyna baılanysty Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda bul el mańyzdy oryn alatynyn da qadap aıtty jáne baılanysty jandandyrý maqsatynda osy kúnderi avtokólik jolyn salý máselesi qarastyrylyp jatqandyǵyn jetkizdi. Joba júzege assa, atalǵan jol Qytaı men Reseı aýmaǵy arqyly ótetin bolady. Sondaı-aq ekijaqty qarym-qatynastardyń basymdyqqa ıe máselelerin eskere otyryp, Baıan-О́lgıı aımaǵynda konsýldyq pýnkt ashý máselesi de qyzý talqylanyp jatqan kórinedi.
Sonymen qatar Q.Ábdirahmanov Azııa aýmaǵyndaǵy ózge eldermen baılanystardyń basym baǵyttaryna egjeı-tegjeıli toqtaldy. Ol Qazaqstannyń Ońtústik Koreıa, Úndistan, Qytaı, Japonııa, Vetnam, Sıngapýr, Malaızııa, Indonezııa elderimen kópjaqty áriptestikti tereńdetýge nıetti ekenin aıtyp ótti. «Sebebi jaqyn bolashaqta Azııanyń álemdegi róli arta túsetini anyq. Azııa 4 mıllıardtan astam halqymen qýatty damyp kele jatqan aımaq. Osy oraıda, onyń jahandyq ekonomıkadaǵy úlesi 34 paıyzdy qamtyp otyr. Búginde óńirdegi jeti memleket planetadaǵy iri ekonomıkalardyń jıyrmalyǵyna endi», dedi ol.
Sondaı-aq otyrysta Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev taqyrypqa oraı baıandama jasap, qazirgi ýaqytta Azııa, ásirese Azııa-Tynyq muhıt aımaǵy ekonomıkalyq damý, ındýstrııalandyrý, sıfrlyq ekonomıkaǵa kóshý, ınvestısııa tartý boıynsha álemde kósh basynda turǵanyn sóz etti. «Sondyqtan Qazaqstan úshin Azııa elderimen júıeli yntymaqtastyq ornatý asa mańyzdy. Bul elimizde keshendi jańǵyrý baǵdarlamasyn tabysty iske asyrýǵa oń úlesin qosatyny anyq», dedi. Sondaı-aq ol Úkimet saǵatyndaǵy mundaı talqylaýlar depýtattar men memlekettik organdar ókilderine osy baǵyttaǵy Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy basymdyqtaryn tereń túsinýge múmkindik beretindigin atap ótti.
Másele mámile arqyly sheshilýde
Al taqyryptyq talqylaý barysynda Májilis depýtattary mınıstr men memlekettik organdardyń basshylaryna birqatar suraqtar qoıyp, túıini tarqatylýy tıis máselelerdi kóterdi. Atap aıtqanda, depýtat Qabıbolla Jaqypov ekonomıkalyq dıplomatııanyń quraldary týraly sóz sóılese, Iýrıı Tımoshenko men Roman Kım Azııa elderimen ınvestısııalyq jáne qarjylyq yntymaqtastyqty júzege asyrý máselelerine toqtaldy. Al Qýanysh Sultanov, Beıbit Mamraev, Mıhaıl Chırkov mádenı-gýmanıtarlyq, bilim berýdiń ózara árekettesýi men Qazaqstannyń Azııa elderine týrıstik tartymdylyǵyn arttyrý máselelerine qatysty suraqtar qoıdy. Sol sııaqty depýtat Baqytgúl Hamenova Qytaıdaǵy qazaqtardyń qysymǵa ushyraýyna baılanysty óz alańdaýshylyǵyn bildirdi. Onyń saýalyna jaýap bergen mınıstr sheteldegi qazaq dıasporasyna qatysty máseleler Syrtqy ister mınıstrliginiń jumysynda mańyzdy basymdyq bolyp sanalatyndyǵyn alǵa tartty.
«Árqashan da, qaı jerde de, kimmen kezdessek te, sol jerde qazaq dıasporasy bolsa, biz oǵan úlken mán beremiz. Desek te, bul máselege asa saqtyqpen qaraý qajet. О́ıtkeni ol jerde qazaq dıasporasy bolǵanymen, jaǵdaıǵa ekinshi jaǵynan qarasaq, máseleniń bir ushy sol memlekettiń azamattaryna tireledi. Sebebi olar sheteldikter bolyp tabylady. Sondyqtan bul jerdegi másele sol eldiń zańnamasyna qatysty sheshiletinin eskerýimiz qajet. Biz mundaı kelissózderdi halyqaralyq zań qaǵıdalaryna súıene otyryp júrgizemiz. Aıtalyq ótken aptada ǵana Qytaıdyń Beıjiń qalasynda qos eldiń Syrtqy ister mınıstrlikteri arasynda qaýipsizdik máseleleri boıynsha kelissóz júrgizdik. Iаǵnı mınıstrdiń orynbasary deńgeıinde ótken kezdesýde óz tarapymyzdan Qazaqstan men Qytaıdyń Shyńjań Uıǵyr avtonomııaly aýdany arasynda mádenıet salasynda ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý josparyn ázirleý máselesin kóterdik. Osylaısha Qytaı tarapymen bir jobany júzege asyrýǵa kirisemiz», dedi Q.Ábdirahmanov.
Aıta keteıik, otyrys nátıjesinde úkimettik organdarǵa Qazaqstan syrtqy saıasatynyń azııalyq baǵyt boıynsha júrgizilip jatqan jumystarynyń tıimdiligin arttyrý jóninde Úkimetke jiberiletin usynymdar qabyldandy.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
