01 Qańtar, 2018

Aýyl ákimi: bıýdjet pen bedel

279 ret kórsetildi

Anaý ǵasyrdyń basynda naǵyz ult jazýshysy, Beıimbet Maılın «Gúldense aýyl – gúldenemiz bárimiz, Aýyl dene, biz – qozǵatar janymyz. Kel, eńbekshi, qol ustasyp bir týǵa, Jınalaıyq qalmaı jasy, kárimiz!», dep aýyldy kórkeıtýge eldi shaqyrǵany aldyńǵy tolqynnyń esinde bolsa kerek. Sol úlgi qazir de kún tártibine shyqty.

Shynynda, aýyl – altyn besik. Bul jattandy, jaramsaq sózdeı estiler. Biraq jer ıesi qazaqqa olaı estilýi, áste múmkin emes. Aqıqatyna kelsek, qazaqtyń tiregi de, tirligi de jerinde, aýylynda jatyr. Babalardan qalǵan baıtaqtyń qolamtasyn óshirmeı otyrǵan da aýyl adamdary. Qalany kórkeıtip, kólbeń-kólbeń bastyryp otyrǵanda qazaq jeriniń asty men ústindegi baılyǵy. Jeri joq el el bola ma?! Jerin tıimdi paıdalanbaǵan jurt jurt pa?! Qazaqty álem tanysa, aldymen sol jerdiń keńdigine, dáýletiniń moldyǵyna, halqynyń uıyǵan birligine, uıa buzbaıtyn beıbitshil tirligine qaraı baǵalap otyr. As iship, aıaq bosatpaıtyn, bóz kıip tozdyrmaıtyn jer betinde jan joq shyǵar. Sol asyń men bóziń, ıaǵnı shıkizat aýylda óndiriledi. Qazir álem halqynyń tabıǵı taǵam degende tańdaılary taqyldap otyr. Onyń arnasy qazaq jerinde ekenin, baıaǵydaǵy babalarymyzdyń sózimen támsildesek, oıyq tumaq orys ta, qıyq tumaq qytaı da, ózgeler de bilip, qyry men oıyna, kók tiregen taýy men kósilip jatqan dalasyna kóz salyp, tatý kórshilik, berik dostyq aıasyndaǵy qarym-qatynasta bolýǵa umtylýda. Osy umtylys údeı berse, aýylda óndiriletin ónim quny altynmen para-par bolýy kúmánsiz. Qazirdiń ózinde tabıǵı ónimimiz shetke jiberilip jatqanyn estip-bilip otyrmyz. Ásirese jasandy tamaq pen kıimnen azar da bezer – irgedegi kórshimiz tabıǵı bir túıir dánge sýsap otyrǵany belgili.

Osyny Elbasy Nursultan Nazarbaev erte eskerip, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna bastamashy boldy. Eseıip bara jatqan aldyńǵy tolqynnyń ornyn jastar bassyn degen nıetpen ozyq ıdeıany eldik iske aınaldyrdy. Oqyǵan jas aýylǵa barsa, ondaǵy jas solarmen qoıan-qoltyq aralasyp, kindik qany tamǵan jerdiń tirligin ońaltyp, tiregi bolady dedi. Osy jaqsy bastama keı tusta jergilikti jerdegi basshylardyń salǵyrttyǵynan, jurt bolyp jumylyp jaǵdaı jasamaýdan, qarjy joq degen jeleýmen keı óńirlerde baıandy bolmaǵanyn nesin jasyramyz. Taýdaı úmitpen baryp, álgindeı úılesimsizdikten saly sýǵa ketip qaıtqandar da joq emes, bar. Biz muny nege aıtyp otyrmyz, sebebi Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «100 naqty qadam» Ult josparynyń 98-qadamynda aýyl, selo, kent sekildi eldi mekenderdiń derbes bıýdjetin engizýdi mindettep, soǵan daıyndyq jumysyn júıeli júrgizýdi tapsyrǵan bolatyn. Endi sony júzege asyrý bastalady. Iаǵnı 2018 jyldyń alǵashqy kúninen turǵyndary eki myńnan asatyn aýyl ákimderi bıýdjetke ózderi ıelik etedi. Ielik etip qana qoımaıdy, jınalǵan qarjyny burynǵydaı joǵaryǵa jaltaqtamaı, ózi jumsap, ózderi basqarady. 2020 jyldan barlyq aýyl basshylarynyń óz qoly óz aýzyna jetedi. Beıimbet óleńindegi «Gúldense aýyl – gúldenemiz bárimiz... Jınalaıyq qalmaı jasy, kárimiz» dep bas quraıtyn kún týdy. Bul aýyldyń basyndaǵy tumandy seıilteri haq.

Buryn aýyl jurtynan túsken túsim­ge ıelik ete almaı, ortaq qazannan oıda­ǵy­­syn ala almaı, aldyńǵy bılikke alań­­daı beretin aýyl ákimderi osy múm­­kin­dikti dóń­geletip áketse, qane? Mun­daı ju­mys­ty qazirdiń ózinde atqaryp júr­gen­der de, aýyl ákimi atyn maldanyp, ber­gen kólikpen aýdan men aýyl arasyn shań­­datatyndar da barshylyq. Eger osy is oń sheshimin tapsa, jeke-jeke ketip, óz tirligimen kún kórip otyrǵan aýyldyń bir ortalyqqa birigip, jumylýlaryna jol ashylady. Bárin aqsha sheshetin zamanda qolyna aqsha tıgen aýyl ákimi ony qojyratpaı, jurtqa paıdasy tıetin iske jaratsa, shashyraǵan aýyl shara­syz­dyqtan qutylary aıdaı anyq. Árıne túsim ártúrli ǵoı deıtinder tabylar. Bardy uqsatam degenge qazaq jeri tarlyq etpe deıdi. Joqtan bar jasap, qara tas­ty qaqyratyp ádemi ómir súrip otyrǵan jurttar álemde az ba?

Qaıtalap aıtsaq, endigi jerde aýyl ákimi burynǵy qalybynda qalyp qoımaı, joǵarydaǵynyń jeteginde kete bermeı, zań aıasynda, Elbasy mindettegen iske saı saýattylyqpen qyzmet etýi kerek. Olar endigi jerde satyp alý, satý, tender ótkizý isimen de aınalysatyn bolady. Munyń bári at ústinde atqarylmaıtyn jumys. Jasyratyny joq, kóptegen aýyl ákimderi áli kúnge kórermizben júrgen tárizdi. Ony elge barǵanda ańǵarǵandaı boldyq. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵydaı emes, qarjy qolǵa tıgen keıbir aýdan ákimderi shetinen «qudiretti» bolyp ketkendeı. Oǵan eliktegen tóńiregindegiler de kem qalmaýǵa tyrysady. Mundaı «keselge» aýyl ákimi urynbasa eken. Aldyńǵylardyń joldarymen júrmeı, arly sheneýnik bolýy tıis. Aýyldyń «jyrtyq tesigin» biteý úshin naqty joba-jospar jasamasa, túsken qarjynyń bir tıynyn quratpaı jumsamasa, alystaǵy oblys, aýdan sekildi emes, kóz aldynda júrgen jurt silkip alary ras. «Burynǵy tiske syzdyq bolmaıtyn az-kemniń qasynda bul bir batpan quıryq eken», dep aýyl ákimi qarjydan shatyssa, el seniminen, ózin-ózi basqarýǵa jol ashyp, bıýdjetin bekitip bergen Elbasy úmitinen aıyrylyp, bedelden jurdaı bolary kúmánsiz.

Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Kabýlda jarylys boldy

Oqıǵa • Keshe

Almatyda baqylaý kúsheıtildi

Koronavırýs • Keshe

Tiliksiz ota jasaldy

Medısına • Keshe

Uqsas jańalyqtar