2018: ustanym ózgermeıdi, belsendilik artady

Qazaqstannyń syrtqy saıası kún tártibin ashatyn mańyzdy oqıǵa – BUU Qaýipsizdik Keńesindegi tóraǵalyq bolyp tabylady. Bul bir jaǵynan jaýapty mindet, sonymen qatar ol Qazaqstan úshin jáne jalpy Ortalyq Azııa aımaǵy úshin mańyzdy sanalatyn problemalarǵa búkil álemniń nazaryn aýdarýǵa múmkindik bolyp tabylady.

Sırııa máselesin retteý úshin Astananyń bitimgerlik áleýetin paıda­laný jalǵasatyn bolady. Kelissózderdiń kezekti raýndy aqpan aıynda ótedi dep kútilýde. Osylaısha «Azııalyq Jeneva» ózin sırııalyq qaqtyǵystyń máselelerin jedel sheshýge múmkindik beretin tıimdi alań retinde tanyta bermek.

Bıylǵy jyldyń kókteminde Astanada ótedi dep kútiletin Kaspıı sam­mıti de tarıhı oqıǵa bolýy múmkin: bul kezeńde Kaspııdiń quqyqtyq már­tebesi týraly konvensııaǵa qol qoıý josparlanýda. Bul Kaspıı mańy­nyń bes memleketi arasyndaǵy ózara tıimdi árekettestik pen teńizdiń tabı­ǵı resýrstaryn paıdalaný úshin óte mańyz­dy sheshim bolyp sanalady.

Integrasııalyq jáne ınfraqury­lym­dyq jobalardy birte-birte júzege asyrý jalǵasa beretin bolady. Má­selen, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap EAEO-nyń jańa Keden ko­deksi kúshine endi. Ol óz kezeginde Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde taýarlar men qyzmetterdiń qozǵalysyna serpin beredi. Odaqtyń jańa kedendik zańnamasy elektrondy tehnologııalardyń qazirgi zamanǵy múmkindikteri eskerile otyryp ázirlendi. Onda kásipkerlerge paıdasyn tıgizetin kóptegen jaǵdaıattar qamtylǵan. Osy qujattyń arqasynda kedendik tehnologııalar sıfrlanatyn bolady. EAEO-nyń Keden kodeksi quqyq qoldaný tájirıbesinde qordalanyp qalǵan máselelerdi joıa­dy. Sonymen qatar Qazaqstannyń ınfraqurylymdyq baǵdarlamalary men bastamalaryn «Bir beldeý – bir jol» jobasyna biriktirý boıynsha Qytaımen aradaǵy jumys jalǵasady.

Ortalyq Azııa memleketteri kósh­basshylarynyń beıresmı sammıti bolýy múmkin. Aıta keteıik, muny О́zbekstan prezıdenti Shavkat Mır­zııoev bastama retinde usynǵan edi. Qazaq­stan bul bastamany tolyǵymen qoldaıdy jáne sammıtti ótkizýge platforma usynýǵa daıyn. 

Aldaǵy qazan aıynda Astanada Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­bas­shylarynyń VI sezi ótedi. Onyń taqyryby qaýipsiz álem qurý máselelerine baǵyttalyp otyrǵany da kezdeısoqtyq emes.

Dúnıe júzindegi saıası týrbýlent­ti­lik, zorlyq-zombylyq áreketter men terrorızmdi aqtaý úshin dindi paı­dalaný jaǵdaıynda dinniń beıbit tabıǵatyn ýaǵyzdaýdy jáne radıkal­dy ekstremıstik qozǵalystarǵa tú­be­geıli qarsylyqty ustanatyn negizgi dinı qaıratkerlerdiń konsensýsy qajet.

Ulttyq jáne óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý isi de ózekti másele bolyp qala beredi. Sondyqtan 2018 jyldyń ekinshi jartysynda Qazaq­stannyń tóraǵalyǵymen ótetin Ujym­dyq qaýipsizdik týraly shart uıymy (UQShU) sammıtiniń kún tártibi óte mańyzdy. Uıymǵa tóraǵalyq etetin el retinde Qazaqstannyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bul oraıda naq­ty áskerı-tehnıkalyq yntymaqtas­tyq­ty uıymdastyrý, terrorızmge qarsy áreket etý, kıberqaýipsizdiktiń qaýip-qaterlerine qarsy turý sekildi mańyzdy basymdyqtardy belgiledi. Budan bólek Ujymdyq qaýipsizdiktiń 2025 jylǵa deıingi strategııasyn iske asyrý jóninde bekitilgen is-sharalar jospary men aqparat salasyndaǵy kıber qaýip-qaterlerge qarsy turý baǵytynda yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda qol qoıylǵan kelisimdegi mindetterdi júzege asyrý mańyzdy.

Qoryta aıtqanda, Qazaqstan alda kútip turǵan halyqaralyq jáne aımaq­tyq aýqymdy oqıǵalarǵa belsene qatysyp, óziniń beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý baǵytyndaǵy ustanymdaryn ózgertpeıdi. 

Zarema ShÁÝKENOVA, 
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory