Bul jerde áńgime bar sanaly ómirin halqyna, eline qyzmet etýge arnap, onyń ıgiligin arttyrý jolynda berile qyzmet etken, sóıtip abyroı bıigine kóterile bilgen Qyzyr Ybyraıuly Jumabaev jaıynda. Búginde mereıli jetpis jasqa jetip, eńbeginiń zeınetin kórip otyrǵan osyndaı atpal azamatpen ol Birjan sal (burynǵy Eńbekshilder) aýdanynda aýpartkomnyń birinshi hatshysy bolyp qyzmet atqarǵan kezde birge qoıan-qoltyq eńbek etý sáti buıyrdy maǵan.
Jańa birinshi hatshy kelisimen birden iske kirisip, oryn alǵan kemshilikterdi joıý, aýyl sharýashylyǵyn órge bastyrý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý mindetterin aıqyndap, olardy júzege asyrýdyń naqty joldaryn belgiledi. Bul joba keıin «Aýyl», «Mádenıet-90» baǵdarlamalarynda resmı qujat túrinde kórinis taýyp, olardyń árbir tarmaǵynyń oryndalý merzimderi men oǵan jaýaptylar anyqtaldy.
Baǵdarlamany naqty júzege asyrý barysynda aınalasy úsh jyldyń ishinde aýdanda keńsharlarmen qatar uzyn sany 20-dan asatyn shaǵyn aýyldarda da turmys kúrt jaqsaryp sala berdi. Olardyń barlyǵyna jańadan jol, baılanys tartylyp, klýbtar, monshalar salynyp, emdeý pýnktteri, balabaqshalar ashyldy. Eńbek jaǵdaıyn jaqsartýǵa da jete kóńil bólindi. Bólimshelerde buryn-sońdy bolmaǵan jabyq garajdar, tehnıka jóndeý sheberhanalary, mal qoralary boı kóterip, egis brıgadalarynda tamaqtanatyn, demalatyn, jýynatyn bólmelerine deıin bar dala qosyndarynda mehanızatorlarǵa, malshylarǵa ónimdi jumys isteý úshin múmkindik týǵyzdy. Mine, sóıtip tyń kóterý jyldary Qazaqstanǵa syrttan kelgender úshin tek ortalyq qonys-jaılarda ǵana turýǵa jaǵdaılar jasalyp, qazaq aýyldarynyń nazardan tys qalýshylyǵy osylaısha joıylyp edi. Buǵan qosa, shaǵyn aýyldarda 10 bastaýysh mektep qazaq tildi orta jáne ortashalaý mektepter bolyp qaıtadan quryldy.
Qyzyr Ybyraıulynyń únemi nazarynda ustaǵan máselesi turǵyn úı qurylysyn órkendetý boldy. Buryndary da úıler salynyp kelgen-tin. Biraq sonda da, ásirese keńsharlarda, dıqan, malshy qaýymdy aıtpaǵanda, muǵalimder men dárigerlerge baspana jetpeı jatatyn. Osy kemshilikti joıý jolynda aýqymdy sharalar júzege asyryldy. Aldymen qurylys kooperatıvteri qurylyp, kirpish jasaý sehtary iske qosyldy, qurylys salasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıtyldy. Sonyń nátıjesinde qurylys isi órkendep, ár jylda 23 myń sharshy metrge jýyq turǵyn úı turǵyzyldy. Salystyrý úshin aıtsaq, sol kezde oblystyń qaı aýdanyn alsaq ta olarda bir jylda salynǵan turǵyn úı kólemi 6-7 myń sharshy metr-
den aspaıtyn.
Keńsharlarmen qatar aýdan ortalyǵy – Stepnıak qalasy da aıtarlyqtaı kóriktendi. Qala tarıhynda alǵash ret 150 oryndyq «Ertóstik» qazaq balabaqshasy óz esigin aıqara ashty. Aýdan ortalyǵynda áleýmettik ahýaldyń, ásirese turǵyn úı qurylysynyń órkendeýine birinshi hatshynyń tyń sharalar qoldanǵanyn erekshe atap ótpeske bolmaıdy. Ol kásiporyndar men mekemeler basshylarynyń árqaısysyna ishki óndiristik múmkindikterdi paıdalana otyryp ár jylda keminde 2-3-ten úı salyp otyrý mindetin júktep, bul tapsyrmasynyń oryndalýyn ózi qatań baqylaýǵa aldy. Sóıtip aýdan ortalyǵynda jyl saıyn keminde 20-25 úı paıdalanýǵa berilip, kóptegen turǵyndar jaıly baspanaǵa qol jetkizip edi.
Áleýmettik salamen qatar, aýdannyń óndiristik áleýetin arttyrýǵa da den qoıyldy. Qalada Kókshetaý tigin fabrıkasynyń bólimshesi, jańa nan zaýyty, Kazgorodok aýylynda 50 adam jumys isteıtin jıhaz qurastyrý sehy, shaǵyn et kombınaty, Vasılkovka kenishiniń kókónis ósirý sharýashylyǵy jáne basqa da jańa jumys oryndary ashyldy.
Mine, osylaısha mádenı-áleýmettik problemalardyń tabysty sheshilýi keshikpeı aýylsharýashylyq ónimderin óndirýde aıtarlyqtaı kórsetkishke qol jetkizýge tikeleı yqpal etti. Jyl saıyn sút pen et óndirý orta eseppen 3-5 paıyzǵa turaqty artyp otyrdy, al 1990 jyly eginniń ár gektarynan 18,5 sentnerden astyq alynyp, bul kórsetkish boıynsha oblysta eń astyqty degen óńirlerdiń qatarynda bolǵanymyz áli esimde.
1990 jyly Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine alǵash ret balamaly saılaý naýqany bastalǵanda aýdan turǵyndarynyń depýtattyqqa kandıdat etip Q.Jumabaevty biraýyzdan usynýy jáne onyń saılaý kúni qarsylasyn basym daýyspen jeńip shyǵýy halyq aldyndaǵy úlken bedeli men oǵan degen shúbásiz seniminiń aıqyn kórinisi boldy. Ol halyq bergen joǵary ókilettilikti óz basyma qonǵan baq dep baǵalamaı, ony jurt ıgiligine barynsha tıimdi jumsaýǵa tyrysty.
Egemen eldiń irgetasyn qalaýdyń sanalýan qıynshylyqtarǵa toly alǵashqy kezeńi Qyzyr Ybyraıulynyń Kókshetaý oblysynyń ákimi bolyp qyzmet atqarǵan jyldarymen tuspa-tus keldi. Sol 90- jyldardaǵy jańa memleketti qalyptastyrýdaǵy kúrmeýi mol qıyndyqtar kezinde jańa ákim oblystar arasynda birinshi bolyp Kókshetaý qalasynda qazaq drama teatryn ashty, oblystyq aýrýhananyń terapııalyq korpýsyn saldyrdy. Sonymen qatar dúldúl aqyn, sazger ánshi, Birjan saldyń 150 jyldyq mereıtoıyna oraı, Stepnıak qalasynda onyń súıegi jatqan jerdi ózara úılesim tapqan arhıtektýralyq ansambli bar alańǵa aınaldyryp, babamyzǵa ədemi eskertkish ornattyrdy. Kókshetaý qalasynda, jumysshy jastardyń keshki mektebi basqa jaıly mekenge aýystyrylǵan kezde, bosap qalǵan ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótkizip, onda dańqty jerlesimiz, maıdanger, Keńes Odaǵynyń Batyry, ǵalym Málik Ǵabdýllınniń 80 jyldyǵyna oraı kórkemdelip jasalǵan murajaı ashtyrdy.
Naryqtyq qatynastar ómirimizge endi ǵana dendep enip, kúndelikti tutynatyn eń qajet taýarlar jetpeı jatqanda, oblys ákimi ózi Túrkııaǵa baryp sabyn, kir jýatyn untaq, shampýn jáne basqa da gıgıenalyq zattardy jasaý tehnologııasyn alyp kelip oblys ortalyǵynda osy ónimderdi shyǵaratyn sehty iske qostyrdy. Osyndaı qıyn ýaqytta, ásirese qys kezinde, qalany jylytýda qıynshylyqtar týyndaǵan shaqta, bar múmkindikterdi paıdalana otyryp, qýatty ekinshi qazandyqty iske qostyrýy aıtarlyqtaı is boldy. Osy ıgilikterdi Elbasymyz Kókshe óńirine arnaıy kelip óz kózimen kórip, oblystyq aýrýhanaǵa zamanaýı úlgidegi tomograf qurylǵysyn syıǵa tartyp, rızashylyǵyn bildirdi.
Sóz oraıynda Q.Jumabaevtyń 1981 jyly KOKP-nyń HHVI sezine delegat bolyp saılanǵanyn, eńbegi joǵary baǵalanyp, keýdesine Halyqtar dostyǵy ordenin taqqanyn, Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary qyzmetin abyroımen atqarǵanyn aıta ketken jón. «О́nerdi úıren de jıren», deıdi dana halqymyz. Qadirli aǵamyz 1999-2007 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy konsýly, ýaqytsha senimdi ókili qyzmetterin atqarǵan kezde de jańa qyrynan tanyldy. Kórshi baýyrlas elmen tyǵyz qarym-qatynastar ornatýǵa óz úlesin qosty, abyroımen zeınetkerlikke shyqty, Elbasy arnaıy alǵys hatynda elge sińirgen eńbegi úshin óz rızashylyǵyn bildirdi.
Bulaı dep tek ary taza, namysy bıik adam ǵana aıta alsa kerek.
Orynbaı ShÁIKENOV,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, eńbek ardageri
