Mine, osy shyǵanaqqa bıyl jaz aqqýdyń bir juby alabóten baýyr basyp aldy. Aý quryp, óz tirshiligin jasap júretin balyqshydan tóner qater-qaýiptiń joqtyǵyn kerbez de symbatty, aqyldy qustar sezetin bolýy kerek, odan kóp asa úrgelektemedi. Kól aıdynynyń kishkene ǵana osy aıasyn emin-erkin jaılap, uıa salyp, urpaq ósirýdiń qamymen kúndelikti óz tirshiligin alańsyz jasap jatty.
Al balyqshy bolsa kesh túse aý qurady, sodan soń kelesi kúni tańda torkózine balyq shúpirleı ilinip qalǵan aýdy sýdan asyqpaı tartyp shyǵaryp, qaıyǵyna salady. Balyqshy shalǵa ábden úıirsek bolyp alǵany sonsha, bir kúnderi aqqýlar sý betin aqyryn syzyp, onyń qaıyǵynyń sońynan árli-berli ilese júzip júretin daǵdy shyǵardy. Birde sál ǵana mańaılasyp, birde tipti qol sozymdaı jaqyndap, sulý moınyn ádemi ıip, til qatysqandaı ıshara jasaıtynyn qaıtersiz!
Momyn ǵana daǵdyly tiriliginen jazbaǵan balyqshy shal men qos aqqýdyń bir-birlerine degen sheksiz senimmen aıalanǵan aıaýly dostyǵy osylaısha jaqsy bastalyp jalǵasa berdi.Typ-tymyq kól aıdynynda jańa bastalǵan jazdyń saıranyn bir-birinen ajyramaı ótkizip jatqan kıeli qustar men óz tirligin alańsyz jasap júrgen balyqshynyń mamyrajaı ómiriniń shyrq-berekesin áldeqaıdan paıda bolǵan suǵanaq birqazan buzdy.
Shaldyń aýyna túsken balyqty op-ońaı oljaǵa aınaldyryp, bas aýyrtpaı tegin qoregin tapqan ury neme sońǵy eki-úsh kúnnen beri shyǵanaqtan shyqpaı qoıdy. Aramza qus jegenin jep, jemegenin myljalap aýdaǵy balyqtyń saý tamtyǵyn qaldyrmaı túp-túgel jaıpap tastaıdy da, balyqshynyń kózine túspeı, kelgen jaǵyna ushyp ketip, ushty-kúıli ǵaıyp bolady.
Shydamnyń da shegi bar, bozala tańnan turǵan balyqshy shal shyǵanaqtyń kólge ulasatyn arǵy tusyndaǵy jaǵalaýǵa qaıyǵymen júzip baryp qalyń qamystyń nýyna endi de, qolǵa túspeı júrgen birqazannyń ushyp keletin sátin ańdydy. Yzyńynan qulaq tunatyn ash masaǵa talanǵanyna qaramastan balyǵyn urlap júrgen qaskóı urynyń kelýin ol asqan shydamdylyqpen tosty. Sońǵy kezderi qolyna kóp ala bermeıtin qosaýyz myltyǵyn eppen ustap, uńǵysyn qaıyq tumsyǵyna qaratyp súıep qoıdy.
Az kútti me, kóp kútti me, kún tabaǵynyń bir sheti kókjıekke jartylaı ıek arta bergen shaqtaǵy saryala tańnyń jaryǵymen ilese kól ústinde ár tustan qustyń úzdik-sozdyq qıqýy estile bastaldy. Al óziniń kúndelikti tańǵy qoregin daıyndap turǵan shyǵanaqtyń qalyń qamysyna qaraı ákki birqazan qıqý salmaı-aq, sala qulash qanatyn baıaý-baıaý qaǵyp ushyp ótti de, zamatta kózden tasa boldy.
Mysyqtabandap, tym-tyrs ushqan birqazannyń aý qurylǵan shyǵanaqqa baryp qonǵanyna esh kúmáni qalmaǵan balyqshy qamys arasyn qaıyq tumsyǵymen qaq jaryp, shyǵanaqtyń ókpe tusynan bir-aq shyqty. Qurylǵan aýdyń tóńireginen sál uzap ármen júzip bara jatqan appaq tústi jalǵyz qusty, álgi birqazandy shuǵyl kózdep, myltyq shúrippesin kilt etkize basyp qaldy. Osy mezette qamystyń arǵy basynan shyǵa kelgen jup aqqýdyń biri qos qanatymen sýdy sabalap, moıny qaıyrylyp maıyp bolǵan birqazanǵa qaraı kól betimen júgire júzdi.
Balyqshy áýeli tań-tamasha bolǵan kúıi, qaıyq ústinen kóterile bere sostııa turyp qaldy. Myltyqtyń shyǵanaq ústin jańǵyryqtyra gúrs etkeninen de shoshynbaı, jumyrtqa basyp jatqan jyly uıasyn tastaı salyp jandalbasalaǵan uıabasar aqqýdyń oqqa ushqan «birqazanǵa» shyrqyraı umtylǵan jaǵdaıyn qapelimde túısikteı almady. Osy sátte ǵana baryp shyǵanaqtyń kólge ulasar aýzyna taıaý jerden barqyraı qıqýlap usha jónelgen birqazandy oqystan kózi shalyp qaldy da, asyǵys-qapylys áreketiniń nendeı sumdyqqa uryndyrǵanyn bir-aq bildi.Ury birqazannyń ornyna qapııada oqqa baılaǵany qos aqqýdyń atalyq syńary edi.
Qas qaǵymda ón-boıyn oqys bir diril bılep, kóz janary lyqsyp kelgen jastan býaldyr tartyp bara jatty. Kóńili álem-jálem bolǵan balyqshynyń keýdesine ashy óksik tyǵyldy. Ol qoldary qaltyrap, tizesi dirildegen kúıi: «Apyr-aı, ne istedim men?.. Ne istedim?.. Jazǵan basym»!.. – dep sylq etip otyra ketti.
Qolǵa túspeı qutylyp ketken mol sumpaıy birqazannyń lańynan typ-tymyq shyǵanyqtyń tańǵy aıdynynda shaldyń aıaýly dos-qusy, jazyqsyz aqqý osylaısha ajal qushty.
Balyqshy shal kózinen parlaǵan jasqa erik berip, óń men tústiń aralyǵyndaǵy halden bir áýdem ýaqyttaı aryla almady. Kún arqan boıy kóterilgenshe ornynan tapjylmady. Qaıyqtyń baýyryn shylp-shylp janap sıpalaǵan sýdyń dybysynan ózge eshteńeni estimedi. Aınala júzip syńarynyń qasynan kete almaǵan jalǵyz aqqýdyń sulbasy endi bir sátte kózine emis-emis shalyndy da, esin az-kem jıyp, eskekti jaılap qolyna aldy.
...Balyqshy sý betinde jansyz qalqyǵan kıeli qusty qaıyǵyna salyp alyp, jaǵaǵa qaraı júzdi. Uıabasar aqqý qaıyqtyń sońynan moınyn qaıta-qaıta qyltyńdata sozyp, muńdana qańqyl salyp, jaǵaǵa jetkenshe erip otyrdy. Muńly qustyń jylap kele jatqany anyq edi.
...Azaly oqıǵaǵa kýá bolǵan sol shyǵanaqtyń jaǵalaý jıegine aparyp aqqýdyń mert bolǵan syńaryn kómgen balyqshy nar qamystyń bir tal úlpek basyn qońyr topyraqtyń ústine qadaı saldy. Jas qamystyń úlpegi aqqý qalǵan jerdiń japadan-jalǵyz belgisindeı bop jazdyń baıaý samalymen úlpildeı jelbirep qala berdi.
...Aqsham namazynan soń fatıha súresin qaıtalaı uzaq-uzaq oqyp, Alladan qapııada jazyqsyz qusty óltirip alǵan kúnásine balyqshy shal jan-dúnıesi egile keshirim tiledi. Adal júreginen shyqqan duǵasynyń qabyl bolaryna kámil senip tiledi...
Maýsymnyń basyn ala uıadan tórt kógildirin órgizgen uıabasar aqqý osy jaz ózine qutty meken bolmaǵan shyǵanaqty balapandary ábden eseıip qara qanattanǵansha jaılady. Al qazan aıynyń sońyna taman kól ústin eki-úsh márte aınalyp ushyp qosh desip, jas túlekterimen birge tústiktiń alys qıyryndaǵy jyly mekenderge qaraı bet túzedi.
...Kıeli qustar budan soń «Aqqý ketken» dep atalatyn bul shyǵanaqqa qaıtyp oralmady. Balyǵy mol sýdy baryldaq úırekter men shúregeıler, toıymsyz aramza birqazandar alańsyz jaılap aldy...
* * *
...Qaz-qalpynda jazylǵan bul áńgimeni men ózim asa qadirlep syılaıtyn, bir qaýym áýlettiń sózin ustaǵan abzal júrekti, márt kóńildi, batagóı qorǵaljyndyq Saǵyndyq aqsaqaldan Almatyda saparlas bolyp júrgen osy taıaý kúnderdiń birinde estigen edim.
Mádı AIYMBETOV
