Atap aıtqanda, 2009 jylǵy 15 qazanda depýtattar S.Bychkova men N.Gellert, 2016 jyldyń 23 maýsymynda G.Shegelskıı men N.Sabılıanov Premer-Mınıstrdiń atyna, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý, Qorǵanys mınıstrleriniń nazaryna osy máseleni jetkizgen bolatyn. Alaıda, halyq arasynda «atom soldattary» degen ataý alǵan bul jandardyń máselesi osy kúnge deıin sheshilmeı, olarǵa áleýmettik jeńildikter jasalmaı keledi. Al olarmen birge áskerı qyzmetin ótegen burynǵy KSRO-nyń basqa respýblıkalardyń turǵyndary mundaı jeńildikterge baıaǵyda qol jetkizgen.
Bizdiń áskerılerimizdiń memlekettik jeńildikterge qol jetkizbeı júrgendiginiń basty sebebi – 1992 jylǵy 18 jeltoqsanda qabyldanǵan «Semeı ıadrolyq synaq polıgony aımaǵyndaǵy synaqtardan zardap shekken azamattardy áleýmettik qoldaý» týraly Zańda mindetti áskerı qyzmetin ótep júrgen jandar týraly naqty aıtylmaǵan. Al 1995 jyldyń 28 sáýirinde qabyldanǵan «Uly Otan soǵysyna qatysýshy jáne olarǵa teńestirilgen azamattarǵa jeńildikter berý jáne áleýmettik qorǵaý» týraly Zańǵa da atalmysh kategorııanyń azamattary engizilmegen. Sonymen qatar óziniń quzyretimen osy Zańnyń negizinde jeńildikter alatyn jandardy belgileıtin ókiletti memlekettik organdar da osynaý jandardyń aıryqsha táýekelde bolǵanyna qaramaı olardyń tizimge engizilýin naqty atamaǵan. Osy zańnyń 6-babynda tek: «...ıadrolyq synaqtar men oıyndarǵa tikeleı qatysqan adamdar» degen sózder jazylǵan. Al endi osy zańnyń 10-babynda ıadrolyq synaqtar men oıyndarǵa qatysqandyǵyn adamdar anyqtamalar, áskerı bıletteri arqyly dáleldeıdi delingen. Máseleniń bári osy anyqtamaǵa tireledi, óıtkeni ony beretin Reseı Qorǵanys mınıstrliginiń Ortalyq arhıvi. Osy arhıvtiń buǵan deıingi jaýaby bylaı: «Spravkı o neposredstvennom ýchastıı v ıspytanııah ıadernogo orýjııa grajdan drýgıh gosýdarstv vydaıýtsıa na osnovanıı ımeıýshıhsıa v voıskovoı chastı 31600 arhıvnyh materıalov Semıpalatınskogo polıgona. Sentralnyı arhıv mınısterstva oborony Rossııskoı Federasıı v sootvetstvıı s dırektıvoı Mınıstra oborony vydaet spravkı tolko o prohojdenıı slýjby ı meste dıslokasıı voınskoı chastı. Dannymı ob ýchastıı voınskıh chasteı v ıspytanııah ıadernogo orýjııa arhıv ne raspolagaet».
Al azamattarymyz 31600-shi áskerı bólimnen anyqtama ákelse, ony bizdiń ókiletti organdarymyz jeńildik berýge negiz bolatyn qujat dep qabyldamaıdy. Osynyń saldarynan ıadrolyq synaqtardyń ótinde bolyp, áskerı mindetin atqarǵan bizdiń azamattarymyz ózderine tıesili jeńildikter men arnaıy memlekettik ótemaqyǵa uzaq jyldar boıy qol jetkize almaı júr. О́kiletti organ olarǵa anyqtama ákel deıdi, al anyqtama beretin arhıv áskerı bólimge silteıdi, al áskerı bólimniń anyqtamasyn bizdikiler qujat dep qabyldamaıdy. Sóıtip adamdardy «sen salar da, men salar qylyp» áýrege salyp qoıǵan.
Biz osy máselelerdi aıtyp, Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń atyna kezekti ret depýtattyq saýal joldadyq. Onda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý jáne Qorǵanys mınıstrlikteri birlese otyryp, osy máseleni sheshetin tetikti ázirleý kerektigi usynyldy. Bul máseleniń sheshimi – asa qaýipti táýekeldi ortada ózderiniń áskerı mindetin ótegen qazaqstandyq jaýyngerlerdiń aldynda ádiletti sheshim bolar edi.
Svetlana BYChKOVA,
Májilis depýtaty
