Turaqtylyq pen tutastyq – Máńgilik Eldiń tiregi

Toqsanynshy jyldar­dyń basynda Keńes Odaǵy quramynan shyqqan respýblıkalar «balapan – basyna, turymtaı – tusyna» degendeı, óz kúnin ózi kórýge áreket jasady. Josparly ekonomıkaǵa negiz­­delgen memleketaralyq baı­lanys­tar úzilip qaldy. Zaýyt-fabrıkalar, ózge de ónerkásip oshaqtary, aýyl sharýashylyǵy turalap, qaırańda qalǵan kemedeı dármensiz kúıge tústi. El-jurt jalaqysyn ala almaı, kúnkóristiń qıyndaǵan óliara kezeńi ornaǵan edi sol shaqta. Skeptık sáýegeıler sol tusta-aq «Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy qaqtyǵys oshaqtarynyń birine aınalady» dep joramalyn jasap, «bolashaǵyn» boljap ta tastaǵan edi. Biraq tarıxtyń órnegi ózgeshe órildi. Syn kezeńde el tizginin ustaǵan Elbasymyz táýelsiz Qazaqstandy álemdik arenaǵa shyǵaryp, terezesin teńestirip, shekarasyn shegendep, damýdyń dańǵyl jolyna salǵany ámbege aıan.

Degenmen ýaqyt bir orynda turmaıdy. Jaǵamyz jaılaýda dep jaıbaraqattyqqa salynýdy ol shirkin kótermeıdi de, kútip te turmaıdy. Búgingi zaman – ózgeristiń zamany. Jasam­paz jańalyqtyń dáýiri. Dúıim dúnıe dıdary kóz ilespes shap­shań­dyqpen damyp, ilgeri basyp keledi. Sondyqtan da tarıxtyń shańyna kómilip qalmaımyz, úzdik otyzdyqtyń ortasynan oıyp oryn alamyz desek, qı­myl­daýymyz kerek.

Mine, Memleket basshysy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty bıylǵy Joldaýynda osyny eskerte otyryp, júıeli jańǵyrtýdyń naqty 10 mindetin atap kórsetti. El damýy úshin asa mańyzdy stra­tegııalyq qujattyń altyn arqaýy retinde sıfrly tehno­logııalardy ómirdiń bar­lyq salalaryna engizý talabyn qoıdy. О́nerkásip, aýyl sharýa­shylyǵy, kóliktik-logıs­tı­kalyq ınfraqurylym, turǵyn úı qurylysy men kommýnal­dyq sala, qarjy sektory, mem­le­kettik basqarý salasyna aı­ryqsha mán berildi. Sonymen qatar adamı kapıtaldy damy­tý­dyń eń basty sharttary – ozyq bilim berý júıesin qalyp­tastyrý, densaýlyq saqtaý jáne jumys­pen qamtý salalaryna basa nazar aýdaryldy.

Elbasy óz Joldaýynda «mem­le­kettik organdar azamattar­dyń es­kertýleri men usynystaryn naqty ýaqyt rejiminde eskerýi jáne jedel áreket etýi úshin zamanaýı sıfrly tehnologııalardy qoldanýy tıis», dep atap kórsetedi. Iá, búginde damyǵan mem­leketter ınnovasııalyq ın­­­dýs­­­trııa, digitalization, smart technology, smart nation, Big Data, ja­sandy ıntellekt, blok­cheın jáne ózge de tyń texnolo­gııa­lar­men jumys istep, ómirsheń joba­lar­­dy júzege asyryp, sonyń ıgi­­li­gin kórip otyr. Birer mysal keltireıin.

Danııada árbir azamat­tyń, árbir bıznestiń jeke elektrondy bólmesi bar, sol arqyly onlaın rejimde memlekettik organdarmen tikeleı baılanysa alady. 2015 jyldan bastap bar­lyq azamatty memlekettik organ­darmen tek ınternet arqy­ly tildesýge mindettep qoı­ǵan. Ár azamat sıfrly pas­port­qa (digital ID) ıe, al mem­le­ket­tik organdar men mýnısıpalıtetter biryńǵaı kabınet arqyly barlyq vedomstvomen ózara is-qımyl jasaýǵa múmkindik beretin ortaq jelimen baılanystyrylǵan. Nemese halqynyń sany azdaý, shaǵyn Esto­nııany alyp qarańyz. Búkil aqpa­rattyq bazasyn biryńǵaı sıfrly júıege kiriktire alǵan. Búgin­de bul memleket dál osy elektrondy úkimet boıynsha álemdegi úzdik elder qatarynda. Álbette, munyń barlyǵy eń aldymen, azamattarǵa kórsetiletin barlyq qyzmet túrleriniń sapasyn arttyrýǵa, sybaılas jem­qorlyqqa jol bermeýge, ýaqyt­ty, bıýdjet qarajatyn bir­ne­she ese únemdeýge, aınalyp kel­gende halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa tikeleı yqpal etetin faktorlar.

Árıne bul baǵytta elimizde alǵysharttar jasalyp, birqatar keshendi sharalardyń qolǵa alynǵany belgili. Qazaqstanda elektrondy úkimetti qurý ıdeıasy 2004 jylǵy Joldaýda málim­dengen bolatyn. Sodan bergi ýaqyt ishinde basqarýshylyq úrdis­terdiń búkil jıyntyǵyn avtomattandyrýǵa negizdelgen jáne memlekettik basqarýdyń tıimdiligin joǵarylatý, qoǵam­nyń árbir múshesine kórsetiletin qyzmet túrleriniń sapasyn arttyrý maqsatyna qyzmet etetin memlekettik basqarýdyń jańa júıesin qurý jumysy júzege asyrylyp keledi. Bul keshendi baǵyt «100 naqty qadam» Ult josparynda da odan ári naqty­lanyp, júıelene tústi. Aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetis­tikterimiz de az emes. Atap aıtqanda, 2013 jyly bekitilgen «Aqparatty Qazaqstan-2020» memlekettik baǵdarlamasy tabys­ty júzege asyrylýda. Eli­mizdegi eresekterdiń tórtten úshi sıfrlyq saýattylyqtyń ba­za­lyq deńgeıine ıe, ınternetke qoljetimdilik deńgeıi de jyldan-jylǵa arta túsýde.

Jalpy alǵanda, bıylǵy Jol­daý ótken jyly elimizde bas­talǵan qoǵamdyq sanany jań­ǵyr­tý baǵdarlamasynyń, Ult jos­parynyń, sondaı-aq keıingi jyl­dary Elbasy bastamasymen júzege asyrylyp jatqan keshendi jumystardyń zańdy jalǵasy, naqty is-qımyl jospary dep aıtýǵa bolady.

Aldymyzǵa keýdeli  mindet­ter qoıylyp otyr. Ony júzege asyrý úshin bizde áleýet te bar, resýrstarymyz da jetkilikti. Elbasy «Kól-kósir munaıdyń» dáýiri aıaqtalyp keledi. Elimizge damýdyń jańa sapa­sy qajet», deı kele ult ta­by­synyń basty faktory mı­ne­rald­y resýrstar emes, adam ekendigin aıryqsha atap ótti.

«О́ziniń tarıhyn, tilin, máde­nıetin biletin, sondaı-aq zamanyna laıyq, shet tilderin meńgergen, ozyq ári jahandyq kóz­qarasy bar qazaqstandyq biz­diń qoǵamymyzdyń ıdealyna aı­nalýǵa tıis. Rýhanı jań­ǵy­rý­dyń mán-mańyzy da naq osynda», dedi Memleket basshysy. Iаǵnı basqaǵa emes, óziniń adamı resýrstaryn, adamı kapıtalyn damytýǵa kúsh salǵan memleketter ǵana jahandaný dáýiriniń asaý tolqyndaryna jutylyp ket­peı, ózindik derbestigin saq­taı alady. Bul – ómirdiń ózi dá­lel­degen shyndyq, aınalyp óte almaıtyn aqıqat.

Al eń bastysy, táýelsizdik alǵaly ótken shırek ǵasyrdan asa ýaqyt ishinde talaı syn-qaterlerden shyńdalyp, shyny­ǵyp shyqqan turaqtylyq pen tutas­tyǵymyzdy, beıbit ómir men ymyraly yntymaǵymyzdy kóz­diń qarashyǵyndaı saqtaýy­myz kerek.

Erlan QUSAIYN,

Qaraǵandy oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi