Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasynyń basshysy Erbolat Qadımov Jaıyq-Kaspıı basseıninde balyq aýlaý maýsymynyń kesh bastalýy osy saladaǵy kásipshilik lımıtti ýaqtyly ıgerýge salqynyn tıgizip otyrǵanyn aıtady. Másele osynda ǵana ma?
О́tken jyly aýlanǵan 9,8 tonna balyqtyń basym bóligi Reseıge, qalǵandary Ázerbaıjan, О́zbekstan, Grýzııaǵa eksporttaldy. Bul tizimde Fransııa, Germanııa, Polsha sekildi Eýropa elderi de bar. Biraq qansha aıtylyp júrse de sheshimin tappaı júrgen bir jaıt – balyqtyń eshqandaı óńdeýden ótpeı, shıkizat kúıinde shetel asyp jatqany. Mysaly, Reseı bizdiń balyǵymyzdy óńdep, ózimizge eki esege baǵaǵa qaıta satyp, paıda taýyp otyr. Másele bul ǵana emes.
Sý marjandarynyń, ásirese bekire tuqymdas balyq qorynyń jyl sanap azaıyp bara jatqanyn mamandar jıi aıtady. Tipti balyqtan balyqshy kóp degen de sóz bar. Osy rette Qazaq balyq sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty Atyraý bólimshesiniń basshysy Ábilqaıyr Muqsanov qazirgi qoldanystaǵy júıemen balyq aýlaý jalǵasa beretin bolsa, endi birer jylda ózenge salǵan qarmaqtyń bos qaıtý qaýpi bar deıdi. Atyraýlyq ǵalym-ıhtıologtar tabıǵat baılyǵyn saqtap qalý úshin sý aıdynynyń eki jaǵynan da saǵasynan 50 shaqyrym aýmaqta jáne úsh metrden tómen tereńdikten kásipshilik balyq aýlaýdy shekteý kerek dep esepteıdi. «Amangeldi» О́K basshysy Sanat Tilepbergenovtiń oıynsha da bul oryndy usynys. Tek jabdyqtalǵan flot pen kemeler bolsa, úsh metrden asatyn tereńdik alys ta emes.
Aımaqtaǵy balyq sharýashylyǵynyń jaı-kúıi talqyǵa túsken májiliste oblystyq aýmaqtyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar álemi ınspeksııasynyń basshysy Danııar Baımaǵambetov kúzgi balyq aýlaý maýsymynda barlyq sý aıdyndary men balyq qabyldaý bólimsheleri qatań baqylaýda bolǵanyn aıtqan edi. Sonyń nátıjesinde balyq sharýashylyǵy sýbektileriniń kvotany ıgerýi sońǵy 8 jylda alǵash ret 87,3 %-ǵa jetken. «Alǵa qaraı da brakonerlikpen kúresti tıimdi júrgizý úshin balyq aýlaýǵa memlekettik baqylaý mehanızmin jetildirip, zańsyz balyq aýlaýshylardy erkimen jiberetin amal-aılalardy boldyrmaý kerek. Salada «bolmashy» kvotamen júrý sekildi uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq problemalar bar. Eki jyl qatarynan kvotanyń 50%-yn ıgermegenderge qaıtip mundaı múmkindik berilmeýi tıis», deıdi Danııar Baımaǵambetov.
Qurmanǵazy aýdanynda bolǵan kóshpeli májiliste oblys ákimi Nurlan Noǵaev qazir resmı aýlanǵan balyq kólemi 10 myń tonna delingenmen, beıresmı málimet budan kóp ekenine toqtaldy. «Men kooperatıvterdiń zańsyz balyq aýlaýdy qoldap otyrǵanyn naqty aıta alamyn. Sizder zańdy qataıtý qajet deısizder, biraq brakonerlerdiń qylmystyq jolmen aýlaǵan balyqtaryn qabyldaısyzdar. Bulaı bolmaıdy. Jaýapty adamdar aımaqtaǵy barlyq balyq aýlaıtyn mekemelerge baqylaýdy kúsheıtýleri kerek», degen aımaq basshysy brakonerlerdi toqtatyp, adal balyqshylarǵa jaǵdaı jasalý kerektigin qaperge saldy.
Salada maman tapshylyǵy da joq emes. Qazir Atyraýda ıhtıolog mamandar jetispeıdi. Sondyqtan da oblystyq ákimdik tarapynan osy mamandyq boıynsha oqyǵysy keletin jastarǵa grant bólý qarastyrylyp jatyr.
Taǵy bir másele brakonerlerden tárkilengen kólik quraldaryna qatysty. Tárkilengen kólikterdi zańsyz dep taýyp, joıý jaıy áli kúnge deıin zańdy turǵyda rettelmeı keledi. Sandardy sóıletsek, ótken jyly sý polısııasy men oblystyq aýmaqtyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi ınspeksııasy eki myńnan astam zań buzýshylyqty anyqtaǵan, 125 qylmystyq is júrgizilip, 35 mln teńgege jýyq aıyppul tólendi. Zańsyz aınalymnan 107 tonna balyq alyndy, onyń 2,735 tonnasy bekire tuqymdas balyqtar.
Oblys ákimi Nurlan Noǵaev jaýapty adamdarǵa sý polısııasy men balyq ınspeksııasynyń qosymsha bólimderin ashý máselesin sheshýdi tapsyrdy. Alaıda brakonerlikpen kúres qansha qataısa da, ebin taýyp eki asaǵysy keletinder qatarynyń azaıar túri joq.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ
