Is-sharany ashqan Á.Jaqsybekov komıssııa jumysynyń jańa kezeńi bastalǵanyn atap ótti. Sondyqtan tıisti jumystardyń qazirgi qarqyny saqtalyp, keleshekte atqarylatyn sharalardyń naqty nátıjesi bolýy tıis.
«Qazirge deıin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha birqatar jumys atqaryldy. Onyń barlyq baǵyttary boıynsha naqty nátıjeler bar. Eń bastysy, baǵdarlama halyqtyń qoldaýyna ıe bolyp otyr. Búgingi otyrysta osy iske asyrylǵan jumystardyń qorytyndysyn shyǵaryp, aldaǵy jospardy talqylaımyz», dedi Á.Jaqsybekov.
Budan keıin Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Ońdasyn Orazalın «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń júzege asyrylýy jóninde baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, buǵan deıingi otyrystarda aıtylǵan eskertýler eskerilip, jiberilgen olqylyqtardyń orny toltyrylǵan. Sonyń nátıjesinde «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý jumystary qarqyn alyp, oǵan ákimder belsendi atsalysa bastaǵan. Baıandamashynyń derekterine súıensek, byltyr eki myńnan astam shara uıymdastyrylyp, 85 mıllıard teńge bólingen eken. Onyń 69 mıllıardy demeýshiler tarapynan qarjylandyrylǵan.
«Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda 735 mádenı eskertkish qalpyna keltirildi, 86 monografııa jarııalanyp, 134 arheologııalyq jáne etnografııalyq ekspedısııa uıymdastyryldy. Sporttyq keshenderdi qoljetimdi etý maqsatynda 59 joba júzege asty. Ásirese, olardyń basym bóligi áleýmettik álsiz toptarǵa arnalǵan. Ishki týrızmdi damytý úshin tarıhı jáne mádenı mekenderge 150 týr-baǵyttar iske qosyldy», dedi O.Orazalın.
Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn jeleý etip, oǵan saı kelmeıtin sharalardyń ótkizilip jatqanyna toqtaldy. «Muny Memleket basshysy da atap ótken bolatyn. Osyǵan baılanysty mundaı olqylyq jibergen laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligin arttyrý qajet. Ondaı faktilerdi anyqtaý jáne jol bermeý, sáıkesinshe ózgerister men túzetýler engizý týraly memlekettik ınspektorlarǵa tapsyrma berdik», dedi O.Orazalın.
Komıssııa otyrysynda baıandama jasaǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly Qazaqstannyń qasıetti jerlerin tirkeý jumystary jalǵasa beretinin málimdedi. Onyń aıtýynsha, kıeli mekenderdi anyqtaý, júıeleý jumystary tuńǵysh ret qolǵa alynyp otyr.
«Elimizde kıeli jerlerdiń kóp ekendigi barshańyzǵa belgili. Qasıetti mekenderdiń tizimine memleket pen ulttyń tarıhynda úlken ról atqarǵan, sanada erekshe qalǵan jáne halyq jıi baratyn, eldiń áleýmettik-saıası ómirinde mańyzdy oryn alǵan jerlerdi ǵana qostyq. Sondaı-aq kıeli jerlerdi tabıǵı landshaftyna, arheologııalyq jáne sáýlet eskertkishterine, tarıhı tulǵalarǵa jáne saıası oqıǵalarǵa qatysyna baılanysty ázirledik», dedi vedomstvo basshysy.
Budan bólek, mınıstr byltyr atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qasıetti nysandardy irikteý jáne tizimge alý boıynsha metodıkalyq usynystar ázirlenip, óńirlerge joldanǵan. О́ńirlerde arnaıy jumys toptary quryldy.
«Elimizdegi kıeli jerlerge etno-mádenı ekspedısııalar uıymdastyryldy. Olardyń kópfýnksıonaldy-vırtýaldy kartasy jasaldy. Osyndaı tarıhı-mádenı muramyzdy aýqymdy júıeleýdiń nátıjesinde jalpyhalyqtyq mańyzy bar 100 keshenniń jáne óńirlik mańyzy bar 456 nysannyń tizimi anyqtaldy. Olardy tizimge engizý jumystary jalǵasady», dedi Mádenıet jáne sport mınıstri.
Vedomstvo basshysy qazaq halqynyń tarıhı tulǵalaryna qatysty shetelderdegi qasıetti mekenderdi zertteý jumystary qolǵa alynǵanyn málimdedi. A.Muhamedıuly Elbasynyń baǵdarlamalyq maqalasynyń arqasynda elimizdegi kıeli jerlerdi zertteý jańa sapaǵa kóterilgenin atap ótti.
«О́zbekstanda Tóle bı men Áıteke bıdiń, Astrahanda Qurmanǵazynyń beıitteri bar. Osyndaı mekenderdi tanystyrýdy jalǵastyrý qajet. Qazirgi tańda kıeli jerler týraly kitaptar shyǵarylyp, fılmder túsirilip jatyr. Bul jumysty jalǵastyra beremiz», dedi mınıstr.
Vedomstvo basshysy respýblıkalyq mýzeı-qoryqtardy qurý jumystary bastalǵanyna da toqtaldy. Onyń pikirinshe, bul joba biregeı mádenı eskertkishterdi saqtap qalýǵa, týrıster tartýǵa múmkindik berip, ǵylymı-zertteý, qorǵaý, arheologııalyq, aǵartýshylyq jáne bilim berý baǵdarlamalaryn júzege asyrýdy qamtamasyz etedi.
Mınıstrdiń derekterine súıensek, byltyr 25 mádenı jáne tarıhı eskertkish qalpyna keltirilgen. Sondaı-aq BBC-diń atsalysýymen «Kúltegin. Jańa kózqaras» derekti tarıhı fılmi, Castle Film kınokompanııasymen birlese «Kóshpeliler jeri» fılmi túsirilgen. Olar Discovery, Viasat History, National Geographic telearnalarynda kórsetilmek.
Jıynda sóz alǵan Prezıdent Ákimshiligi Ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi Aıda Balaeva mádenıet salasyndaǵy atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy aıasynda shyǵarmashylyq jumystardy júıeleý jumystarynyń birinshi kezeńi aıaqtalǵan. Sondaı-aq ol «Teatr zerthanasy» jáne «Ádebı beldeý» jobalarynyń iske qosylatynyn atap ótti.
«Teatr zerthanasy elimizdegi jas ártisterdiń shyǵarmashylyq áleýetin qalyptastyrýǵa, akterlik sheberliktiń deńgeıin kóterýge septigin tıgizedi. О́ńirdegi akterler álemdik rejısserlerdiń jetekshiligimen pesalar men qoıylymdarda oınaýǵa múmkindik alady. Jobanyń basty maqsaty – álem nazaryn elimizdiń teatr ónerine aýdarý jáne olardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý, talantty jas akterlerdi halyqaralyq deńgeıde shyǵarý. Al «Ádebı beldeý» jobasy arqyly zamanaýı avtorlar elimizdiń óńirlerine kózqarasty jańa deńgeıge kóteredi. Oblystardyń áleýetin jan-jaqty kórsetip, týǵan jerdi qadirleýge shaqyratyn tyń shyǵarmalar jazady», dedi A.Balaeva.
Sonymen qatar elimizdegi mýzeı qorlaryn sıfrlandyrý jumystary belsendi júrgizilip jatqany da sóz boldy. A.Balaevanyń aıtýynsha, Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıinde 13 700 eksponat sıfrly formatqa kóshirilgen.
Jıynda baıandama jasaǵan Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń mańyzyn atap ótti. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, ony júzege asyrý úshin mınıstrlik úsh negizgi baǵytty qamtıtyn jol kartasyn ázirlegen. Qazirdiń ózinde jańa esimderdiń bastamalary tehnologııalyq ınnovasııadan bastap qaıyrymdylyq jobalaryna deıingi salalardy qamtıdy. Sonymen qatar ol «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń arnaıy jobalaryn júrgizý jalǵasa beretinin de málimdedi.
«Mundaı bastamalardy júzege asyrý úshin jergilikti organdardyń qoldaýy qajet. Osyǵan baılanysty atalǵan jol kartasy barlyq memlekettik organdardyń kelisimine jiberildi. Qazirgi tańda ol Premer-Mınıstr Keńsesiniń qaraýynda jatyr», dedi D.Abaev.
Otyrys barysynda beıne baılanys rejiminde Almaty jáne Atyraý oblystary basshylarynyń baıandamalary da tyńdaldy. Keńes qorytyndysy boıynsha Ulttyq komıssııa tóraǵasy Á.Jaqsybekov baǵdarlamanyń iske asyrylý barysy Memleket basshysy tarapynan erekshe baqylaýda ekenine, sondaı-aq barlyq josparlanǵan jobalardy sapaly iske asyrýdyń jáne olardyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń maqsattary men mindetterine tujyrymdamalyq sáıkes bolýynyń qajettigine basa kóńil bóldi.
О́ńirler basshylaryna baǵdarlamanyń barlyq baǵyttary boıynsha jumysty jandandyrý, sonyń ishinde «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy», «Týǵan jer» jobalarynyń iske asyrylýyn erekshe baqylaýǵa alý, ólketanýdy damytýǵa jáne jergilikti shyǵarmashylyq ujymdarǵa qoldaý kórsetýdi qamtamasyz etý jóninde naqty tapsyrmalar berildi.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
