Sál shegine sóılesek, qazaqstandyqtar Alǵys aıtý kúnin alǵash ret 2016 jyly toılady. El-jurtymyzdyń kóńilinen shyǵyp, jyly qabyldanǵan bul mereke sol sátten bastap óz arnasyn taýyp, jalpyhalyqtyq sıpatqa ıe bolyp shyǵa keldi. Bul merekeniń negizgi mazmuny «Məńgilik el» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasyn júzege asyrý men qazaqstandyq birtektilik pen birlikti damytýdyń mindetterimen tolyq sáıkes keledi. Osy oraıda, bul ataýly kúndi merekeleýdegi kózdeletin eń basty máselelerdi ashyp kórsetkenimiz jón. О́ıtkeni halyq Alǵys aıtý kúni meıramynyń ishki mánin tereńnen uǵyna túskeni mańyzdy.
Jalpy, Alǵys aıtý kúnin atap ótýdiń negizgi máni taǵdyrdyń talaıymen Qazaqstanǵa qonys aýdarylǵan túrli etnos ókilderine qazaq jeri men meımandos qazaq halqyna taǵzym etip, alǵystaryn bildirýge keń aýqymda, memlekettik sıpatta múmkindik berilýimen tikeleı baılanysty. Bul óz kezeginde el birligine uıytqy bolar ishki úndestiktiń, ózara senimdilik pen ózara syı-qurmettiń ornyǵýyna zor yqpalyn tıgizedi. Qazaq halqynyń kezinde olardyń basyna túsken taýqymetti birlese kótere bilgeni qazirgi tańda el ishindegi adamgershilik qarym-qatynastardyń damýyna oń áser etip otyr. Osy arada elimizdegi etnostardyń qazaq halqyna degen qurmeti de jyl saıyn artyp kele jatqanyn aıta ketýimiz kerek.
Taǵy bir erekshe toqtala keter jaıt, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý baǵytyndaǵy syndarly saıasatynyń tereń mazmunyn asha túsetin Alǵys aıtý kúnin el damýyna atsalysyp kele jatqan barsha qazaqstandyqtardyń bir-birine qurmet bildirýiniń, qaıyrymdylyq isterge, əleýmettik yntymaq pen ózara kómekke qoldaý kórsetýdiń kúni retinde de qarastyramyz. Sondaı-aq bul merekede qazaqstandyq patrıotızmniń, tatýlyǵymyzdyń, mədenı sanalýandyǵymyzdyń jarasym tapqanyn da atap kórsetý kózdelgen. Buǵan qosa, halqymyzdy uıystyrýǵa baǵyttalǵan «Məńgilik el» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasynyń, qazaqstandyq biregeıliktiń negizgi arqaýy sanalatyn bir shańyraq astyna toptasý maqsatyn júzege asyrýdyń mańyzdylyǵy da osy mereke barysynda aıqyndala túsedi. Osy oraıda Astanada 2016 jyly 1 naýryzda Alǵys aıtý kúnin atap ótýge arnalǵan alǵashqy saltanatty jıynda aıtqan Memleket basshysynyń: «Alǵys aıtý kúni – endi ulttyq kúntizbedegi Eńbek kúni, Otbasy kúni sııaqty ózge de merekelerdiń qataryndaǵy jańa data. Men bul mereke qazirgi ýaqytta asa qajet bizdiń qoǵamdaǵy senimdi, kelisim men dostyqty burynǵydan da nyǵaıta túsetinine senimdimin», – degen sózi eske túsedi.
Jalpy, Alǵys aıtý kúnin atap ótý barysynda qazaqtyń keńpeıildigi, qonaqjaılylyǵy, meıirimdiligi, myrzalyǵy jurtshylyqtyń jadynda qaıta jańǵyryp, ultymyzdyń ulaǵatty joly, adamı qundylyqtary jarqyraı kórinedi. Muny barsha qazaqstandyqtardyń mereıli sáti dep sıpattasaq ta artyq bolmas. Ásirese, bul merekede taǵdyrdyń tálkegimen kezinde elimizge qonys aýdarǵan túrli etnos ókilderine qazaq halqynyń kórsetken qamqorlyǵy, olardy ózi jetisip otyrmasa da tórine shyǵaryp, bir úzim nanyn bólip bergeni, ultymyz tarapynan kórsetilgen meıirimdiliktiń jarqyn úlgisi qoǵam sanasynda áserli jańǵyrady.
Bul oraıda Elbasy saıası qýǵyn-súrgin jyldarynyń kýágerleri men olardyń urpaqtary qazaqtardan kórgen qamqorlyǵyn árkez ystyq yqylaspen eske alatynyn óz sózine únemi arqaý etip júretini bar. Máselen Alǵys aıtý kúni merekesiniń Astanada ótken alǵashqy alqaly jıynynda Memleket basshysy: «Olar kezinde ózderine de ońaı bolmaǵanyna qaramastan, qazaqtardyń qaıyrymdylyǵy úshin, sol kezdegi tyıymdarǵa qaramastan, batyl ári rııasyz kómegi úshin alǵys aıtady. Qazaqtar da baýyrlastarǵa týǵan ólkege degen súıispenshiligi úshin, jerimizdiń túrlenýine qosqan úlesi úshin, ulttyq mádenıetke, tilge jáne dástúrge degen qurmetteri úshin alǵys bildiredi», degen bolatyn.
Negizinde, Qazaqstan kóp etnosty el bolyp HH ǵasyrda qalyptasty. Buǵan qatysty tarıhı statıstıkalyq derekterdi tarata aıtar bolsaq, Stolypın reformasyn júzege asyrý barysynda elimizge Belarýs, Ýkraına jáne Reseıden 1 mıllıonnan astam adam qonys aýdarǵan. Budan keıin, ıaǵnı ótken ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy ujymdastyrý kezinde burynǵy KSRO-nyń ortalyq aımaqtarynan dúnıe-múlki tárkilengen 250 myń sharýa jer aýdaryldy. Buǵan qosa, osy qarsańdarda ónerkásip nysandarynyń qurylysy úshin 1,2 mıllıon adam keldi. Sondaı-aq Stalın rejiminiń yqpalymen 800 myńǵa jýyq nemis, 102 myńdaı polıak, 500 myńnan astam Soltústik Kavkaz halyqtarynyń ókilderi, 18,5 myń koreı otbasy Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan. Qazaq dalasyna júk vagondarymen, áskerı mashınalarmen aryp-ashyp jetken olarǵa jergilikti qazaqtar barynsha kómek qolyn sozdy. Muny eshkim joqqa shyǵara almaıdy.
Buǵan qosymsha, elimiz stalındik qýǵyn-súrgin kezinde Qazaqstandaǵy jazalaý lagerlerine qamalǵan myńdaǵan tutqyndardan osynda qalyp qoıǵandarǵa, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde Qazaqstanǵa evakýasııalanǵan 350 myń adamǵa, 1950 jyldary tyń ıgerýge kelgen 1,5 mıllıon janǵa, jabyq áskerı nysandarda ózge óńirlerden kelip eńbek etken 150 myń mamanǵa qutty meken bola bildi.
Osy arada aıryqsha aıtatyn másele, elimizge qonys aýdarylǵandardyń esh kinási joq ekenin qazaq halqy tereń túsindi. Bul túsinik qazaqtardyń elge kelgen etnostarǵa meıirimmen qaraýyna úlken septigin tıgizdi.
Mine, osy joǵaryda aıtylǵan jaǵdaıattardyń barlyǵy barsha qazaqstandyqtardyń sanasynan óshpeýi tıis. Sondyqtan tatýlyq pen kelisimde ómir súrip jatqan kóp etnosty elmizdiń birligi men yntymaǵyn, turaqtylyǵy men ornyqty damýyn qamtamasyz etý maqsatyndaǵy sharalardy qolǵa alǵanda Qazaqstannyń kóp etnosty memleket bolyp qalyptasý tarıhy, Elbasy aıtqan «Etnostyq alýandylyq – bizdiń eldiń álsiz tusy emes, onyń baılyǵy», degen ulaǵatty sóz basty nazarda bolǵany abzal.
Qoryta aıtqanda, Alǵys aıtý kúni halyq dostyǵyn, yntymaǵyn nyǵaıtyp, el múddesin ortaq bir arnada toǵystyratyn jańa sıpatty mereke. Onyń ózeginde ózara qurmet pen senimdi tý etken otandastarymyzdy biriktirýshi kúsh, izgilikke shaqyrar meıirim bar. Mereke qutty bolsyn, aǵaıyn!
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
