Qazaqstanda jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaý 2025 jylǵy qyrkúıek aıynda, Memleket basshysynyń joldaýynan keıin bastaldy. Alty aı boıy eldiń negizgi zańyn reformalaý sarapshylar qaýymdastyǵy, saıası partııalar, úkimettik emes uıymdar jáne azamattardyń qatysýymen, ashyq ári ınklıýzıvti úderis retinde júzege asyryldy.
Áleýmettik zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, Qazaqstan azamattary Konstıtýsııalyq komıssııanyń jumysy týraly jalpy habardar, negizgi aqparat kózderine qol jetkize alady jáne jańa Konstıtýsııa jobasynyń basty erejeleri men jańa engizilimdermen belgili bir deńgeıde tanys. Azamattardyń eleýli bóligi prosestiń barysyn qadaǵalap qana qoımaı, jańa Konstıtýsııany qabyldaýdyń el úshin de, ózderi úshin de yqtımal saldaryn optımıstik turǵyda qabyldaıdy.
Konstıtýsııalyq komıssııanyń qyzmeti qarapaıym azamattar arasynda belgili bir qyzyǵýshylyq týdyryp otyr.
Telefon arqyly júrgizilgen áleýmettik zertteý derekterine sáıkes, respondentterdiń 38,6%-y Komıssııanyń jumysyn belgili bir deńgeıde qadaǵalaıdy: saýalnamaǵa qatysqandardyń árbir toǵyzynshysy (10,8%) ony muqııat qadaǵalaıdy, al taǵy 27,8%-y anda-sanda baqylaıdy.
Konstıtýsııalyq komıssııanyń qyzmeti týraly negizgi aqparat kózderin ınternet pen áleýmettik jeliler, sonyń ishinde otyrystardyń onlaın-translıasııalarynan biledi.
Atap aıtqanda, áleýmettik jelilerdegi jazbalardy 37,3%, ınternet-BAQ-ty 29,1%, áleýmettik jelilerdegi qysqa beınebaıandardy 28,7% respondent atady. Internetpen qatar, teledıdar jańalyqtary da azamattar arasynda joǵary senim deńgeıin saqtap otyr (32,6%).
Konstıtýsııalyq komıssııanyń qyzmeti halyq úshin aıtarlyqtaı mańyzdy. Is júzinde árbir onynshy respondent onyń jumysyn dostarymen jáne tanystarymen talqylaıtynyn aıtqan.
Zertteý nátıjeleri azamattardyń aıtarlyqtaı bóligi jańa Konstıtýsııa jobasy týraly belgili bir deńgeıde habardar ekenin kórsetedi: shamamen 30%-y onyń mátinimen tanys (22,5% – ishinara, 7,5% – tolyq mátinin oqyǵan). Taǵy 42,9%-y jańa Konstıtýsııa jobasy týraly estigenimen, onyń mazmunymen tanys emes. Joba jarııalanǵannan keıin birden birneshe kún ishinde júrgizilgen saýalnama úshin bul – aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish.
Azamattar jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy eń mańyzdy normalar men erejeler retinde jeke ómirge qol suqpaýshylyq pen derbes derekterdi qorǵaýdy (39%), bilim berý men tárbıeniń zaıyrly sıpatyn (33%), ǵylym men ınnovasııalarǵa erekshe kóńil bólýdi (30,3%) atap ótti. Sonymen qatar, zań men tártip, ekologııalyq jaýapkershilik, adamǵa baǵdarlaný sııaqty qundylyqtyq baǵdarlar (23,9%), ólim jazasyna tyıym salý jáne ómir súrý quqyǵyn qorǵaý (22,9%), sondaı-aq din men memlekettiń naqty bólinýi (21,2%) de mańyzdy dep tanyldy.
Saýalnamaǵa qatysqan azamattardyń qabyldaýynda jańa Konstıtýsııa jobasynyń preambýlasynda kórinis tapqan eń mańyzdy erejeler el ishindegi jáne halyqaralyq deńgeıdegi birlik, beıbit jáne úılesimdi ómir súrý qundylyqtarymen baılanysty.
Atap aıtqanda, respondentterdiń 31,8%-y Qazaqstan halqynyń birligin nyǵaıtýdy, 30,8%-y barlyq eldermen beıbitshilik pen dostyqqa umtylysty, 30,4%-y tabıǵatqa uqypty qaraýǵa shaqyrýdy mańyzdy dep atap ótti. Sonymen qatar, preambýlada kórinis tapqan asa mańyzdy bes qundylyqtyń qataryna azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń myzǵymastyǵy (23,5%) jáne bolashaq urpaq aldyndaǵy joǵary jaýapkershilikti seziný (20,4%) de endi.
Azamattardyń basym kópshiligi (78,3%) jańa Konstıtýsııada kórsetilgen din men memlekettiń naqty bólinýi týraly usynys arqyly kórinis tapqan zaıyrlylyq qaǵıdatyn qoldaıdy.
Respondentterdiń 45,3%-y bul normany tolyq qoldaıtynyn, taǵy 33%-y kóbine qoldaıtynyn aıtty. Al árbir besinshi saýalnamaǵa qatysýshy (20,7%) bul normany belgili bir deńgeıde qoldamaıtynyn bildirdi.
Jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi ıdeıalarynyń biri – adam kapıtalynyń, bilimniń, ǵylym men ınnovasııanyń damýyn memlekettiń strategııalyq baǵyty retinde bekitý – halyq tarapynan keń qoldaý tapty: azamattardyń 86,3%-y bul qundylyqtyń Konstıtýsııada bekitilýin qoldaıdy.
Bul ıdeıany qoldaýshylar sany ony qoldamaǵandardan 7 ese kóp (12,2%).
Jalpy alǵanda, el halqy jańa Konstıtýsııany qabyldaýdyń ózi úshin yqtımal saldaryn optımıstik turǵyda baǵalaıdy: respondentterdiń 65,3%-y bul ózgerister olardyń azamat retindegi quqyqtary men múmkindikterine oń áser etedi dep esepteıdi. Al 8,7%-y reformalardyń keri áser etýi múmkin dep alańdaıdy. Taǵy 24% azamat engiziletin ózgerister ózderine eshqandaı áser etpeıdi dep sanaıdy.
Konstıtýsııalyq reformany qabyldaý jalpy oń baǵalanyp otyr jáne ony qoldaý deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary.
Saýalnamaǵa qatysqan azamattardyń basym kópshiligi (84,7%) Prezıdent usynǵan Konstıtýsııalyq reformany jáne jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaıtynyn málimdedi. Bul kórsetkish ony tolyq qoldaıtyndardy (35,2%) jáne azdaý senimdilikpen qoldaıtyndardy da (49,5%) qamtıdy. Qoldaý bildirmegen azamattardyń jalpy úlesi 13,5%-dy quraıdy (5,3% – múldem qoldamaıdy, 8,2% – kóbine qoldamaıdy).
Jańa Konstıtýsııaǵa memleket tarapynan keltirilgen zııandy óteý týraly normany engizý usynyldy
Jalpy alǵanda, alynǵan derekter konstıtýsııalyq reformanyń maqsattary men mazmunyna qatysty qoǵamdyq túsiniktiń qalyptasqanyn, sondaı-aq azamattardyń aqparattaný deńgeıi men Negizgi zań jobasyn talqylaýǵa qatysýynyń jetkilikti joǵary ekenin kórsetedi.
Saýalnama 2026 jylǵy 1-5 aqpan aralyǵynda júrgizildi. Zertteýge 17 oblys jáne respýblıkalyq mańyzy bar úsh qaladan – Astana, Almaty jáne Shymkentten 18 jastan asqan 1 200 respondent qatysty.
