Sýret: igtipc.org
Jańa redaksııadaǵy Konstıtýsııany taldaı otyryp, memlekettiń damý logıkasy endi Adam arqyly qarastyrylatynyn baıqaýǵa bolady. Bul – strategııalyq turǵydan da, mazmundyq jaǵynan da asa mańyzdy betburys. О́ıtkeni qazirgi álemde eldiń básekege qabilettiligi tabıǵı resýrstarmen emes, azamattarynyń bilim deńgeıimen, oılaý mádenıetimen, zııatkerlik áleýetimen, jaýapkershilik sapasymen ólshenedi.
Búginde mundaı sapa halyqaralyq deńgeıde naqty ólshemder arqyly baǵalanady. Máselen, eldegi bilim men adam áleýetiniń deńgeıi Human Capital Index pen Education Index arqyly, oqýshylardyń oılaý men taldaý qabileti PISA zertteýi arqyly aıqyndalady. Innovasııalyq oılaý men tehnologııalyq daıyndyq Global Innovation Index kórsetkishterinde kórinis tabady. Al memleketti basqarý mádenıeti men ınstıtýsıonaldyq jaýapkershilik deńgeıi Global Competitiveness Index pen Worldwide Governance Indicators sııaqty halyqaralyq reıtıngter arqyly ólshenedi. Bul kórsetkishterdiń barlyǵy memlekettiń tabysty damýy eń aldymen adamnyń ıntellektýaldyq, mádenı sapasyna baılanysty ekenin dáleldeıdi.
Osy turǵyda Konstıtýsııa jobasynda adam kapıtalyna, bilim men ǵylymǵa strategııalyq basymdyq berilýi elimizdiń damý baǵyty álemdik úrdistermen tolyq úndes ekenin kórsetedi. Memleket tek ekonomıkalyq ósimdi emes, oılaı alatyn, jaýapkershilikti sezinetin, bilimge súıenetin azamatty qalyptastyrýdy basty maqsat etip otyr.
Konstıtýsııada adam kapıtalyn, bilimdi, ǵylym men ınnovasııany damytý memlekettik qyzmettiń strategııalyq baǵyty retinde belgilenýi erekshe mánge ıe. Bul norma bilim men ǵylymdy áleýmettik salanyń qosymsha elementi retinde emes, ulttyq damýdyń negizgi tiregi retinde qarastyrýdy kózdeıdi. Memleket óziniń uzaqmerzimdi damý modelin adamnyń ıntellektýaldyq áleýetimen tikeleı baılanystyryp otyr.
Konstıtýsııanyń dál osy tarıhı kezeńde jańǵyrýy eldiń eń joǵary zańdyq deńgeıinde bir qarapaıym, biraq qaǵıdatty shyndyqty bekitýge múmkindik beredi: memleket adamnan joǵary emes, kerisinshe, adamnyń áleýetin ashý úshin qyzmet etedi. Bul qaǵıda jańa Konstıtýsııanyń ishki logıkasyn, onyń rýhyn aıqyndaıdy.
Atalǵan ustanym Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Japonııaǵa jasaǵan resmı sapary barysynda aıtqan oılarymen de dál úndesedi. Prezıdent japon qoǵamyn sıpattaı otyryp, eldegi erekshe tazalyqqa nazar aýdardy. Alǵash qaraǵanda, bul jaı ǵana baıqaý sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda onyń astarynda tereń mán jatyr. Tazalyq – kommýnaldyq qyzmetterdiń kóptigimen nemese jazanyń qatańdyǵymen ólshenbeıdi. Ol – árbir adamnyń ishki mádenıeti, ýaqyt óte kele búkil qoǵamnyń qalypty tártibine aınalatyn jaýapkershilik.
Osy tusta Prezıdenttiń paıymy jańa Konstıtýsııanyń fılosofııasymen tikeleı ushtasady. Sebebi Konstıtýsııa da qoǵamdy syrtqy baqylaý arqyly emes, ishki mádenıet pen sanaly jaýapkershilik arqyly damytýǵa baǵdarlanǵan. Memleket azamattan tek talap etpeıdi, onyń bilim alýyna, oılaýyna, kásibı ári adamgershilik turǵydan ósýine jaǵdaı jasaýdy óziniń basty mindeti retinde aıqyndaıdy.
Demek Konstıtýsııa – tek quqyqtar men mindetterdiń jıyntyǵy emes. Ol – qundylyqtar kodeksi. Bul kodeks adamnyń memleketke, tabıǵatqa, bilim men eńbekke degen kózqarasyn qalyptastyrady. Bir adamnyń jaýapkershilik mádenıeti kópshiliktiń normasyna aınalǵan kezde, adam kapıtaly abstraktili uǵymnan naqty qoǵamdyq kúshke aınalady.
Jańa Konstıtýsııa eldiń quqyqtyq negizin ǵana emes, ıntellektýaldyq jáne ınstıtýsıonaldyq damý modelin de aıqyndaıdy. Bul modelde bilim, ǵylym, ınjenerlik oılaý jáne saraptamalyq mádenıet basty qundylyqtar retinde qarastyrylady. Memleket jedel nátıjege emes, uzaqmerzimdi ornyqtylyqqa baǵyttalǵan tańdaýdy júzege asyryp otyr.
Qorytyndylaı kele, Konstıtýsııany taldaý onyń basty maqsatyn aıqyn kórsetedi: elimizdiń bolashaǵy ınstıtýttar arqyly ǵana emes, sapaly adam arqyly qalyptasýǵa tıis. Ǵylymǵa, bilimge, pánaralyq jaýapkershilikke súıengen damý – qazirgi álemdegi eń senimdi jol.
Gúlbazar MEDIEVA,
Halyqaralyq jasyl tehnologııalar men ınvestısııalyq jobalar ortalyǵynyń ǵylymı keńesshisi
