Bul jaryq tirshiliktegi eki jylýdy erekshe sezinbeý múmkin emes shyǵar! Biri erte kóktem lebimen jetken dala tańynyń jylýy bolsa, ekinshisi – alpys eki tamyryn ıitken ana alaqanynyń jylýy! Ekeýi aınalyp kelgende bir ǵana uǵym, kóńildiń shýaǵy, ómirdiń shyraǵy – Uly jaratylys!
Bul oılar keshegi shýaqty merekeniń shuǵylaly sátinde, atap aıtsaq «Qazaqstan» ortalyq konsert zalyndaǵy 8 naýryz – Halyqaralyq áıelder kúnine arnalǵan «Kóktem shýaǵy» atty konsertti tamashalap otyrǵan sátimizde sanamyzda sáýlelengen.
Shattyqty sharany Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev mereıli merekege arnalǵan quttyqtaý sózimen ashty. Onda Prezıdent el ómirinde áıelderdiń erekshe ról atqaratynyna toqtalyp, Qazaqstandaǵy óskeleń urpaqtyń sanasyna adamgershilik qundylyqtardy sińirýdiń qajettiligin aıtty.
– Bul kún asyl anany, súıikti jardy, qadirli qaryndasty meıirimge bóleıtin erekshe mereke ekenin bilemiz. Qazaqta «ul týsa urpaǵym ósedi, qyz týsa ultym ósedi» degen ulaǵatty sóz bar. Keń-baıtaq Uly Dalamyzda esimderi el maqtanyshyna aınalǵan ardaqty arýlarymyz az emes. Áıel ásemdik pen ádemiliktiń, kóregendik pen kórkemdiktiń, bereke men birliktiń sımvoly bolyp tabylady. Bizdiń halqymyz «danalardyń ózi analardan jaralady» dep beker aıtpaǵan. Genderlik saıasat pen femınızm dástúri qazaq mádenıeti úshin eshqashan jańalyq bolǵan emes. Dala órkenıetiniń negizin qalaǵan babalarymyz qyzdardy qadirleýdi o basta ómir saltyna aınaldyrǵan. Áıelder qaýymy memleket pen qoǵam ómiriniń barlyq salasynda aıanbaı eńbek etýde. Qazirgi jahandaný zamanynda qazaq qyzyna tán asyl qasıetterdi saqtap qalýymyz kerek, – dedi Prezıdent.
Rasymen de, Elbasy atap ótkendeı, biz el men jer tarıhyn aıtqanda bahadúr babalardyń erlik isterimen birge, sol at ústinde aryǵan arýaqty batyrlarǵa maıdan aldynda dýlyǵasyn áperip aldynan shyǵatyn ańyz-arýlardyń ardaqty esimderin ulyqtap otyrǵanymyz jón. Biz áste, babalary naızaǵa súıenip tún qatqan, analary naızaǵa súıenip tolǵatqan jaýyngerligimizdi sol ázız jandarmen birge aıtqanda ǵana aıbarlanatynymyzdy umytpaǵanymyz abzal. Tekti analarynyń atyn uranǵa aınaldyrǵan ult ta Alashtyń aldyna túse qoımas. Osyndaıda, «Umaı anany uranyna qosyp, «Qarqabattap!» qalyń jaýǵa bet qoıǵan qaıran erlikke qaıraq bolǵan asyl Analar-aı!» deısiń!
Ony Elbasy Nursultan Nazarbaev óz quttyqtaýynda «Qazaqstan áıelderiniń boıynda elimizdegi beıbitshilik pen birlikti nyǵaıtýǵa septigin tıgizetin meıirimdilik pen jasampazdyq energııasynyń sarqylmaıtyn kózi bar», dep atap ótti. Sondaı-aq Memleket basshysy árbir qazaqtyń qyzynda dáýirdiń jaqsysyn boıyna sińirip, jamanyn jýytpaıtyn ishki súzgi bolýy kerektigin tilge tıek etti.
– Búgingi boıjetken – erteńgi ana. Qyzdarymyzdyń ózderiniń urpaq tárbıeleýshisi ekenin umytpaǵandary lázim. Qazirgi qazaqtyń qyzdary qandaı bolsa, erteń tutas ult ta sondaı bolady. Sondyqtan ar-namys, adaldyq pen adamgershilik, izgilik pen qaıyrymdylyq, ádeptilik sııaqty asyl qasıetter qazaq arýlarynyń boıyndaǵy ulttyq ımmýnıtet ispetti, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qaı kezeńde bolsyn analardyń arqasyna artylǵan júk jeńil bolǵan emes. Ol analar tiziminiń basynda «Jer álemniń qadirmendi jarty patshasymyn!» dep jar salǵan Qurysh patshaǵa qylysh tiregen túp anamyz – Tumar áje tur! Ony biz qol tóńkerýge ketip bara jatqan Qobylandy batyrdyń taqymyna Taıbýryldy tartý etken qyz Qurtqanyń hıkaıasynan kóre alamyz. Bizdiń búginde Aqjúnisteı ajarly, Baıan sulýdaı bádendi perızattardan beri kele jatqan sol urpaq sabaqtastyǵy men dástúr jalǵastyǵynyń altyn arqaýy máńgilik úzilmese dep tileıtinimiz anyq.
Alashtyń arý qyzdary men tekti analary ejelden ar men namystyń naqty ólshemi, sulýlyq pen symbattyń úkili úlgisi bola bilgen. Elbasy aıtqandaı, búginde jas urpaqtyń tárbıesi men olardyń bilim alýyna baılanysty búkil salmaq analarǵa túsip otyr.
– Bala qamqorlyǵyna qatysty negizgi mindetti ózderińizge alyp, olardyń dúnıetanymyn qalyptastyrasyzdar, ózine degen senimin jetildiresizder. Sizder óz senimderińizben, úmitterińizben jáne mahabbattaryńyzben elimizdiń jarqyn bolashaǵynyń berik negizin qalap kelesizder, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Áıel tabıǵatyna álemnen mysal izder bolsaq, ejelgi Sparta áıelderi esimizge túsedi. Soǵysta sheıit bolǵan uldarynyń múrdelerin qalqannyń ústine salyp ákele jatqanda, sol spartalyq zarlyqtar «batyr týǵan ekenmin ǵoı!» dep masattanady eken. Mine – Rýh! Mine, qaısarlyqtyń qaımaǵy bolǵan qaıran Arý-Azattyq!
Elbasynyń keshegi «Biz arýlardy ardaqtap, olardy kıeli shańyraqtyń altyn dińgegine aınaldyrǵan elmiz. Bir zamanda babalarymyz «áıel – yrysyń, qyz – órisiń, kelin – tynysyń» degen. Búgingi sizder ulystyń uıytqysyna, ulttyń uıatyna, berekeniń bastaýyna aınaldyńyzdar. Sebebi biz táýelsiz elimizde turyp jatyrmyz. Tatýlyq pen turaqtylyqtyń baǵasyn analardan artyq eshkim bilmeıdi», degen sózi de osy oılardy ordalandyra túsetindeı.
Memleket basshysy bir sózinde elimizde 250 myńǵa jýyq ananyń «Altyn alqamen» jáne «Kúmis alqamen» marapattalǵanyna nazar aýdaryp, memleketimizdiń qarqyndy damýyna qazaqstandyq áıelderdiń zor úles qosqanyn atap ótti. Rasymen de ulttyń ustyny analar ekeni, tirshiliktiń tetigi sol názik jandylardyń enshisine buıyrǵany shyndyq sóz. Sondyqtan Elbasynyń «Jahandaný jaǵdaıynda qyzdarymyzǵa tán asyl qasıetterdi saqtaýymyz kerek. Internet zamanynda qaptaǵan aqparattar legin birjola toqtatý múmkin emes. Árbir boıjetkenniń jaqsy men jamandy ajyrata biletin ishki súzgisi bolýy qajet», degen sózin de qazirgi qyzǵaldaq boıjetkenderimiz elemeı ótpeýi kerek dep bilemiz.
– Jańa urpaqtyń dúnıege kelýi jáne halqymyzdyń kóbeıýi – memleketimizdiń basty strategııalyq maqsaty. Áıelder jetistikke jete almaıtyn eshqandaı sala joq. Sizder kásibılik pen sporttyń, ǵylym men saıasattyń shyńdaryn baǵyndyra alasyzdar. Qazirgi tańda úsh myńǵa jýyq doktoranttyń 60 paıyzy – áıelder. Májilis depýtattarynyń úshten birine jýyǵy qyz-kelinshekter. Jalpy, memlekettik qyzmettegi áıelderdiń úles salmaǵy 50 paıyzdan asady. Muny memleketti basqarý isiniń tıimdiligin arttyrýǵa septigin tıgizetin durys úrdis dep sanaımyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Shynynda da, sózimizdiń basynda aıtyp ketken batyl da batyr analarymyzdyń izin basyp, isin jalǵap kele jatqan elimizdiń aıbyndy arýlary az emes qoı. Alash úshin at jalynda júrgen aıymdarymyzdy qalaı aıtpaı ketermiz? Olardyń da ónegeli ómir órnekteri erteń-aq keleshek urpaqtyń sanasynda sáýle shashary anyq.
Elbasy sózin elimizdegi barlyq er-azamattardyń atynan áıelder qaýymyn shýaqty merekelerimen quttyqtap, olarǵa baqyt, mahabbat pen baq-bereke tilep aıaqtady.
Sondaı-aq Memleket basshysy Ońtústik Qazaqstan oblysynyń turǵyny, kóp balaly ana A.Túzelbaevany «Altyn alqamen» jáne Astana turǵyny R.Aıaǵanovany «Kúmis alqamen» marapattady.
R.S. Biz osynaý kórikti jıynnan kósheli oı túıip, kóńil kókjıegine kósh túzedik. Esimizge «Abaı joly» romanyndaǵy oqýdan kele jatqan shákirt bala jas Abaıdyń aýyl shetine ilikken bette «kóp ishinen eń aldymen óziniń sheshesin kórip, soǵan qaraı júre bergeni» tústi. «Qaıran, Muqań!» dedik. Iá, álgi «Ana bir qolymen besikti, bir qolymen álemdi terbetedi» degen ulaǵatty sózdi de osy Muhtar ata aıtyp edi ǵoı! Bul neni ańǵartady? Múmkin shyǵarmadaǵy shákirt baladaı eresektiń de, keleshektiń de beısana tanym túkpirinde aldymen adam balasy anasyn izdeıtin shyǵar? Múmkin túgel tirshiliktiń tuma basy Ana aldynda máńgi sábı degendi meńzeıtin shyǵar? Qaıtken kúnde de Ananyń qushaǵynan keń qurlyq, meıiriminen mol muhıt joq-aý!..
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
