Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın eki quryltaı aralyǵyndaǵy atqarylǵan is pen shyǵarmashylyq úderis, jahandaný dáýirindegi kitaptyń mańyzyna toqtalyp, quryltaı júmysyn ótkizýge qoldaý bildirip, qalamgerlerdiń basqosýyna jaǵdaı jasaǵan Prezıdent Ákimshiligine, Qazaqstan Úkimetine, Mádenıet jáne sport mınıstrligine, Almaty qalasynyń ákimdigine alǵys bildirdi.
Baıandamada bári de aıtyldy. Odaq – bireý, al onyń músheleriniń talap-tilegi – kóp. Ony múmkindiginshe álsiretýge, mártebesin tómendetýge, abyroıyn ádeıi alasartqysy kelgen pıǵyldar da bar. Eki adamnyń arasynda aıtylǵan, jarııa-jasyryn qoǵam ishinde jeldeı esken kóptegen kúńkil sózderge tóraǵa óz álinshe jaýap berýge tyrysty. Odaqtyń basynan qandaı jaǵdaılar ótti, qalaı jan saqtap, qalaı kúneltip keledi? Odaqpen birge ómir súrip kele jatqan ádebı basylymdardy óz aldyna jeke baqan etip ustap otyrýdyń qam-qareketi men qıynshylyǵyn kópshilik bile bere me? Keshegi alyptardyń tabanynyń izi, keýdesinen aqtarylyp soı-sózi qalǵan kıeli qarashańyraqtyń keshegi qadir-qasıetin sabylyp qansha izdese de, zamana ózgerisinen basyndaǵy bórki amalsyz bir shekesine aýǵan Odaqtan endigi jerde ony izdeı berýdiń mánisi joǵyn tóraǵa qamyǵa turyp jetkizdi. Odaq keshegideı ıdeologııalyq qýatty qural emes, quqyqtyq memleketke qadam basyp bara jatqan memlekettegi ondaǵan, bálkim júzdegen qoǵamdyq uıymnyń biri ǵana. Búginde Odaqta 780 qalamger, aımaqtarda 15 bólimshe, 20-ǵa tarta janrlyq keńes jumys isteıdi. «Ádebıet toqyrady» dep aýyzdy qý shóppen súrtkenimen, yrǵaǵy buzylsa da, ol qozǵalysyn joǵaltqan joq. Qalamgerlerge qaıyrymdylyq jasaýǵa talpynyp turatyn márt mesenattar qatary sońǵy jyldary kúrt kemise de, «Altyn tobylǵy», «Daraboz», «Balaýsa» sııaqty iri ádebı baıqaýlarǵa demeýshilik jasap otyrǵan kásipkerler áli de talantty qalamger men talapty jasqa qoldaýyn bildirip keledi. N.Orazalın ádebıettiń jyljýyna járdemshi bolyp otyrǵan osyndaı jomart azamattarǵa, 22 jyl boıy ózine senim bildirgen, qoldaý kórsetken úlken-kishi áriptesterine rahmet aıtty.
Tóraǵadan soń Odaqtyń qarjylyq máselesine tekserý júrgizgen aýdıtorlyq komıssııa jumysynyń qorytyndysy boıynsha Yrym Kenebaı baıandama jasap, Odaqtaǵy jalǵa beriletin keńselerden, qalamgerler demalatyn Shyǵarmashylyq úıinen túsetin tabys, qyzmetkerler jalaqysy, ádebı basylymdardyń shyǵyny tóńireginde esep berdi.
Sondaı-aq, Quryltaı barysynda ádebı seksııa jetekshileri N.Aqysh, Á.Qaıyrbekov, S.Balǵabaev, A.Ashırı qysqasha habarlama jasap, búgingi proza, poezııa, dramatýrgııa janrynda jazylǵan jańa shyǵarmalar men avtorlardy atap ótti. Sodan soń Sábıt Dosanov, Murat Áýezov, Qabdesh Jumadilov, Muhtar Shahanov, Bıbigúl Imanǵazına, Smaǵul Elýbaı sekildi belgili qalamgerler sóz alyp, Odaq jumysyna óz baǵalaryn berdi. Jazýshylar odaǵynyń jýsannan alasa bolyp «jýasyǵan» minezben ótkizgen quryltaıyn kórgen ázirge eshkim joq. Qyzylkeńirdek aıtys, talas-tartys, pikir alaýyzdyǵy, kózqaras qaıshylyǵynsyz quryltaı ótken emes. Qalamgerlerdiń biri «qanaǵattanarlyq» dep, biri «táýbe» dep baǵalaǵan bul quryltaıda da altybaqan alaýyzdyqtan arylyp, búldirýge emes, birigýge, bir-birine topyraq shashpaýǵa shaqyrysyp jatty. Minbege shyqqan aqyn-jazýshynyń deni ózderin sanaly, salıqaly sanap otyrǵan halyqtyń aldynda óreskel, jıirkenishti minezben emes, irilikterin saqtap, tulǵalyq turpatyna tańba túsirmeı, aýyzbirshilik, yntymaqtyq tanytyp, tarqasaıyq desti. Shyǵaryp salyp jatqan tóraǵanyń ıyǵyna shapan jaýyp, qalamdastarynyń atynan lebiz bildirgen Smaǵul Elýbaı óz atynan úsh usynys bildirdi. Eń bastysy, «Sheneýniktiń barlyǵy memlekettik tilde jumys istesin» degen Elbasyny qoldaýǵa, «jańadan jasaqtalyp jatqan «Almaty qalasynyń kıeli mekeni» baǵdarlamasyna Jazýshylar odaǵynyń ǵımaraty engizilsin» jáne «Jazýshylar odaǵynyń ǵımaraty máńgi baqı jazýshylardyń menshigine berilsin» degen usynys jasady. Qalamdastary áriptesteriniń bul usynysyn qýana qol soǵýmen quptady.
Quryltaıdyń ekinshi bóliminiń moderatorlyǵyn qolǵa alǵan jazýshy Álibek Asqarov kún tártibindegi Odaqtyń jańa quramy men tóraǵany saılaý 151 qalamger engen tizim boıynsha sheshiletinin jáne solardyń daýysymen saılanatynyn aıtty. Kópshiliktiń aıtýymen bul tizim 165-ke deıin uzartyldy.
Qalamger degen – qalyń qaýym. Quryltaıda biri ashy aıtty, biri tátti sóıledi. Bir Odaqta bas qosqanymen, Oljas Súleımenov aıtqandaı, «ár jazýshy, ár aqyn – ózderi bir-bir Odaq». Ony basqarý ońaı emes. Halyqtyń rýhanı qazynasyn jasaýǵa atsalysyp kele jatqan ıntellektýaldyq topty – Odaqty basqarý, ýaqyttyń bıik minberinen sóz alýy tıis Qazaqstannyń aqyny men jazýshysynyń adamzattyń aqyl-oı básekesine qarymdy úles qosyp, qanatty da talantty býynnyń qalyptasýyna qamqor bola alatyn, ulttyń kóshin alǵa súıreýge rýhanı dem beretin qaýymdy uıystyrý shyǵarmashylyǵy moıyndalǵan, ádebı ortada ǵana emes, qoǵamda da bedeli zor tulǵaǵa tapsyrylýy tıis ekeni bárine belgili shyndyq. Osy múdde bıik minbeden qaıta-qaıta aıtyldy. Odaqtyń jańa tóraǵasy bolyp aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ulyqbek Esdáýlet saılandy. Qalamgerler jańa tóraǵany laıyqty dep tanyp, qup kórip, qabyldady. Jańa tóraǵanyń orynbasarlary bolyp, Mereke Qulkenov, Baýyrjan Jaqyp, Baqyt Bedelhan, Aqberen Elgezek, bekitildi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
