Tótenshe jaǵdaıǵa tótep berer qural-jabdyq tapshy
Alqaly jıynda kún tártibindegi máselelerge deıin Úkimet basshysy Shyǵys Qazaqstan oblysynda oryn alǵan sý tasqyny jaıynda oblys ákiminen esep berýdi surady. Oblys ákimi Danıal Ahmetov qabyldanǵan sharalar týraly baıandady. Sondaı-aq Ishki ister mınıstriniń orynbasary Janat Súleımenov pen Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev sý tasqynyna qarsy sharalar men gıdrometeorologııalyq boljamdar jaıynda aıtty.
Oblys ákimi D.Ahmetov óz kezeginde jumys qarqyndy júrip jatqanyn, tıisti qarajat bólinip, zardap shekken turǵyndarǵa qoldaý da, kómek te jasalyp jatqanyn jetkize kele, bul rette tótenshe jaǵdaılar departamentine qatysty túıtkildiń baryn jaıyp saldy. Aıtýynsha, oblysta sý tasqynymen kúreske qajetti qural-jabdyqtar jetispeıdi
«Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń birde-bir qural-jabdyǵy joq. Mysaly, motopompa. Jospar boıynsha ol oblysta 249 bolýy kerek. Al bizde 55-i ǵana bar. Kóshpeli motopompa eń keregi osy ǵoı, norma boıynsha 112 bolýy kerek. Al bizde ekeý ǵana. Qaıyqqa toqtalaıyq, ol 69 bolýy qajet. Al bizde 14 qaıyq qana bar. Jol talǵamaıtyn kólik, salaıdaǵysh 55 bolýy tıis, bireýi de joq», dedi ákim. Sonymen qatar óńirde tótenshe jaǵdaılar qyzmetinde normaǵa sáıkes 55 kólik bolýy shart. Al qazirgi kezde oblysta tek 9 kólik bar. «Al endi jigitterimiz sýdyń basynda júr ǵoı. Olarǵa gıdrokombınezon kerek. Jospar boıynsha 1 myń bolýy kerek. Biraq búkil oblysta 86 ǵana. Osy jaǵdaıǵa jaı qaramaıyq. Bıylǵy jyldyń basynda 300 mln teńge bóldik. Qazir taǵy 200 mln bólip otyrmyz. Biraq osy máseleni birge sheshýge múmkinshilikti taýyp berseńiz», dedi Danıal Ahmetov. Úkimet basshysy bul usynystyń óte oryndy ekenin basa atap ótti. Asqar Mamınge qajetti memlekettik organdarmen birlese otyryp, máseleni qarap shyǵýdy tapsyrdy. Sebebi mundaı jaǵdaı tek Shyǵys Qazaqstan oblysynda ǵana emes, barlyq oblystarda bolýy múmkin. Qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev óńirlerdiń, Astana men Almaty qalalarynyń ákimderine sý tasqyny jaǵdaıyn erekshe baqylaýǵa alýdy jáne zardap shekkenderge barlyq qajetti kómek kórsetýdi tapsyrdy. Úılestirý jumystary Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamınge júkteldi.
Aıtqandaı Úkimet otyrysynda B.Saǵyntaev kóp adam qaza tapqan Kemerovodaǵy qaıǵyly oqıǵaǵa da toqtaldy. «Biz budan sabaq alýymyz kerek», dedi Premer-Mınıstr. Osyǵan baılanysty Ishki ister mınıstrligine jáne órtke qarsy qyzmetterge ákimdermen birlesip barlyq saýda ortalyqtaryna tekserý júrgizip, qajetti sharalardy qabyldaý tapsyryldy.
О́ndiris órisi keńeıdi
Úkimet otyrysynda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý qorytyndylary qaraldy. Bul rette Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baǵdarlamanyń tabysty iske asyrylýy óńdeý ónerkásibiniń ósýine oń yqpal etkenin atap ótti. Máselen, 2017 jyldyń qorytyndysynda 2015 jylmen salystyrǵanda 5,7 paıyzǵa ulǵaıǵan. J.Qasymbek qorytyndy nátıjelerdi egjeı-tegjeıli baıandaǵannan keıin Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Alık Aıdarbaev qosymsha málimettermen bólisti. Sondaı-aq birqatar oblys ákimderi esep berdi. Qorytyndysynda Premer-Mınıstr B. Saǵyntaev Investısııalar jáne damý mınıstrligine óńdeý ónerkásibiniń barlyq salasyna taldaý jasaýdy tapsyrdy. «Baǵdarlamanyń 2017 jylǵy nátıjesi jaman emes. Barlyq negizgi kórsetkishter boıynsha naqty nátıjelerge qol jetkizildi. Degenmen birneshe máselege kóńil bólgim kelip otyr. Birinshi, Úkimettiń ótken jolǵy keńeıtilgen otyrysynda Elbasy óńdeý ónerkásibiniń ósimine qaramastan onyń ekonomıkadaǵy úlesi sońǵy jyldarda 11 paıyzdan aspaıtynyn atap kórsetken bolatyn. Osyǵan baılanysty Úkimettiń aldyna óńdeý ónerkásibiniń qarqynyn munan da joǵarylatý mindeti qoıyldy. Sol sebepten Jeńis Mahmuduly, sizdiń mınıstrlik Ulttyq ekonomıka jáne salalyq mınıstrliktermen, «Atameken» UKP-men birlese otyryp, óńdeý ónerkásibiniń barlyq salasyna taldaý jasap, áleýeti bar ósý núktelerin aıqyndaýy qajet», dedi Úkimet basshysy. Sonymen qatar Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda ındýstrııalandyrý jańa tehnologııalar engizýdiń kóshbasshysyna aınalýy tıis ekendigin erekshe atap kórsetkendigin eske saldy. «Sol sebepten aıtylǵan máselelerdiń barlyǵy ındýstrııalandyrýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasynyń tujyrymdamasyn daıyndaý kezinde eskerilýi qajet», dedi Premer-Mınıstr. Sondaı-aq Investısııalar jáne damý mınıstriniń nazaryn Indýstrııalandyrý kartasy jobalaryn iske asyrýǵa aýdardy.
«О́ńirlik kartalardy qaraǵan kezde 100-den astam joba engizilip otyr. Alaıda olardyń barlyǵy ındýstrııalandyrýdyń basymdyqtaryna saı kelmeıdi. Osyǵan baılanysty Jeńis Mahmuduly, «Atameken» UKP-men birlese otyryp, qajetti is-sharalardy qamtamasyz etý kerek. Taǵy bir másele, Jeńis Mahmudulynyń baıandamasynda aıtylyp ótkendeı, óńdelgen ónimniń eksporty boıynsha kórsetkishterdi qaraıtyn bolsaq, Aqmola oblysynyń byltyrǵy jylǵy naqty kólem ındeksi – 60, Ońtústik Qazaqstan oblysy – 71, Astana – 40, Almaty 87 paıyzdy quraıdy». dedi B.Saǵyntaev. О́ńir basshylaryna osy aıtylǵan sıfrlarǵa kóńil bólý kerektigin eskertti.
Sıfrlandyrýǵa qomaqty qarjy bólinýde
Alqaly jıynda qaralǵan kelesi másele – memlekettik qala qurylysy kadastrynyń qyzmeti men ony engizý jaıy. Bul baǵytta qolǵa alynǵan sharalar jóninde Investısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbek baıandady. «О́ńirler qala qurylysy kadastrynyń qolda bar aqparattyq resýrstaryn usyný, sondaı-aq ınjenerlik jeliler men kommýnıkasııalardy túgendeýge qarajat bólý jumystaryn bastady. Búginde Kókshetaý, Aqtóbe, Atyraý qalalarynyń jáne Almaty oblysynyń Taldyqorǵan qalasy men 8 aýdan ortalyqtarynyń derekteri berildi. Qaraǵandy oblysy Qaraǵandy qalasynyń derekterin berdi. Batys Qazaqstan oblysy materıaldar berýge daıyndalýda jáne úsh jyl ishinde 1 aýdan ortalyǵynyń aýmaǵyn túgendeýge 225 mln teńge bóledi», dedi mınıstr. Aıtýynsha, bıylǵy jyly Jambyl oblysy boıynsha 191 mln teńge jáne keıingi 3 jylǵa oblys aýmaqtaryn túgendeý úshin 725 mln teńge qarastyrylyp otyr. Al Qostanaı oblysy bıyl túgendeýge 100 mln teńge jáne kelesi jylǵa 252 mln teńge bólýdi josparlaǵan. «Qyzylorda oblysy boıynsha barlyq qolda bar derekter tolyǵymen berildi. Mańǵystaý oblysy Aqtaý, Jańaózen qalalarynyń jáne 2 aýdan ortalyǵynyń derekterin berdi, basqa aýdandardy túgendeýge qarajat bóletin bolady. Pavlodar oblysy Pavlodar qalasy boıynsha ishinara derekter berdi, kelesi jyly túgendeýge 77 mln teńge bólý josparlanyp otyr», dedi J.Qasymbek.
Sondaı-aq mınıstr qala qurylysy kadastrynyń derekterin sıfrlandyrý el boıynsha 20 paıyzdy quraıtynyn atap ótti.
«Kópshilik óńirlerde ınjenerlik kommýnıkasııalar týraly derekterdi tabıǵı monopolııalar sýbektileri ártúrli formattarda qaǵaz júzinde koordınattar júıelerine baılanyssyz júrgizedi. Oblys ortalyqtaryn qospaǵanda eldi mekenderdiń qala qurylysy kadastry is júzinde qurylmaǵan. Ákimdikter usynǵan málimetter boıynsha qala qurylysy kadastrynyń derekterin sıfrlandyrý deńgeıi búkil el boıynsha orta eseppen 20 paıyzdy quraıdy», dedi mınıstr. Onyń málimetinshe, barlyq eldi mekenderdiń ınjenerlik jelileri men kommýnıkasııalary Qyzylorda oblysy men Astana qalasynda 100 paıyz, Almaty qalasynda taýly jerdi qospaǵanda 80 paıyz sıfrlandyrylǵan. «Ákimdikterdiń derekteri boıynsha qala qurylysy kadastrynyń sıfrly derekteri Qaraǵandy jáne Taldyqorǵan qalalarynda – 100, Oral qalasynda – 95, Atyraý qalasynda – 80, Kókshetaý qalasynda – 46, Shymkent qalasynda – 32 jáne Pavlodar qalasynda 11 qalyptastyryldy. Aqtóbe, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Mańǵystaý, Qostanaı jáne Jambyl oblystarynda 1h500 masshtabty kadastrdyń sıfrly derekteri is júzinde joq», dedi mınıstr
Til úırenýge qoljetimdilikti arttyrý qajet
Úkimet otyrysynda «Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń» ótken jylǵy qorytyndylarymen Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly bólisti. «Jyl saıynǵy júrgizilgen zertteýler nátıjeleri turǵyndardyń memlekettik tildi meńgerýinde oń dınamıkany kórsetti. 2017 jyly memlekettik tildi meńgergen turǵyndardyń úlesi 83,1 paıyzdy qurady. 2016 jyly kórsetkish birshama tómen bolatyn. Úsh tildi meńgergen eresek turǵyndar úlesi 22,3 paıyzdy qurady», dedi mınıstr. Mınıstrdiń kólemdi baıandamasynan soń Úkimet basshysy birqatar tapsyrmalar júktedi. «Tilderdi qoldaný men damytý baǵdarlamasynyń ótken jylǵy nátıjesi jaman emes. Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń eseptik kezeńdegi monıtorıngi oń úrdistiń bar ekenin kórsetip otyr. Belgili nátıjelerge qaramastan nazar aýdaratyn keıbir máseleler bar. Birinshiden, halyqqa qazaq tilin aqysyz, tegin úıretetin kýrstardyń jumysyn belsendi jandandyrý qajet. Sonymen qatar ózge tilderdi oqytyp, úıretetin kýrstardyń qoljetimdiligin arttyrý, onyń ishinde ınternet, aqparattyq resýrstar arqyly úıretýge aıryqsha kóńil bólinýi tıis. Bul Mádenıet jáne sport mınıstrligi men jergilikti atqarýshy organdardyń jumysy», dedi Premer-Mınıstr. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, tilderdi úırený men qoldanýǵa jáne arnaıy ádebıetterdi jaryqqa shyǵarýǵa memlekettik bıýdjetten qomaqty qarajat bólinip otyr. Osyǵan baılanysty halyqtyń arasynda keńinen suranysqa ıe zamanaýı oqý ádistemelik quraldardy, balalar kitaptaryn basyp shyǵarý kerek. «Ekinshiden, qazaq tiliniń latyn grafıkasyna kóshýin iske asyrý maqsatynda túsindirý jumystaryn belsendi júrgizý qajet. Álipbıdiń kezeń-kezeńimen kóshýi boıynsha tıisti is-sharalar jospary bekitildi. Osyǵan baılanysty barlyq memlekettik organdar men uıymdarǵa is-sharalar josparynyń der kezinde oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Erbolat Asqarbekuly, komıssııa tóraǵasynyń orynbasary retinde Arystanbek Muhamedıulymen birlese otyryp, osy jumystardy baqylaýǵa alýdy tapsyramyn», dedi B.Saǵyntaev.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
