Sýretter Rıshat Shaıhıtdınovtiń Instagram paraqshasynan alyndy
Pavlodar óńirinde týyp-ósken. Ereksheligi – jahandy jeńil jolmen aralaýdyń jolyn tapqan adam. «Er azyǵy men bóri azyǵy jolda» demekshi álemdi aralaý úshin myńdaǵan dollar qarjy jumsamaıdy, qaıta barǵan elinde jumys istep, tapqan qarjysyna kelesi eldi saıahattaıdy. Bylaısha aıtqanda búgingi kúnniń «dárýishi». Jasy 26-da. Nebári jarty jyldyń ishinde toǵyz memleketti aralap shyqty. Qazir Ońtústik Koreıa elinde júr.
Sóziniń basynda ol bala kúninen túrli salada jumys istep, otbasyna qolǵabys bolǵanyn aıtty. Kóńilin jumysqa bólgenmen oqýǵa túsip, bilimin jetildirýdi de umytpaǵan.
– Adam kózdegen maqsatyna shyn nıetimen umtylsa, qandaı qıyndyq bolsyn jeńbeı qoımaıdy. Maqsatym bir qyzmette turaqtap qalmaı, túrli salany meńgerý bolatyn. Osyǵan deıin túrli mekemelerde revızor, HR-menedjer boldym. Al magıstratýradaǵy oqýymdy aıaqtaǵannan keıin Reseıdiń Tomsk qalasyndaǵy saýda kompanııalarynyń birinde býhgalter qyzmetin atqardym. Sol kezderi meni ınternet-marketıng jumysy qyzyqtyratyn. Ýaqyt joǵaltpaı, onyń oqýyn oqyp, meńgerip aldym. Pavlodarǵa 2014 jyly kelgennen keıin sol jumysty jalǵastyrdym, – deıdi HHI ǵasyrdyń dárýishi.
Jıhangezben baılanysqa shaqqanda, dúnıeniń tórt buryshyn aralaý týraly alǵash ret qashan oılanǵany týraly suradyq. Rıshat jıhangerlikti bala kúnnen armandaǵanyn aıtyp, aǵynan jaryldy. Uzaq ýaqyt boıy jumys istegenmen qajet somany jınaı almaǵan eken. Degenmen biraz ýaqyt ınternetten dúnıeni jaıaý kezip júrgen jıhangerler jaıly beınerolıkterdi kórip júredi de, aqyry «sheshingen sýdan taıynbas» demekshi 2017 jyldyń 14 shildesinde qajet zattaryn jınap alyp, bir-aq kúnde jolǵa shyǵyp ketedi.
– Saıahatymnyń bir ereksheligi – ózimmen birge aqsha almadym. Aqshasyz da dúnıe júzin aralaýǵa bolatynyn dáleldegim keldi. Sodan ne kerek eń aldymen Taýly Altaı arqyly Baıqal jaqty betke ustadym. Birnárseni aıta keteıin, o basta Reseıdiń birneshe aımaǵyn aralaýdy maqsat etkenmin. Baıqaldan keıin tatar halqyna barǵym keldi. Ary qaraı Krasnodarsk, Qyrym óńirlerin aralap shyqtym, – dedi Rıshat Shaıhıtdınov.
Reseı jerin aralaǵannan keıin Grýzııa, Túrkııa, Armenııa, Ázerbaıjan elderiniń mádenıetimen, turmys-tirshiligimen tanysypty. Jolaı Qyrǵyzstan men О́zbekstanǵa da soǵypty. Osydan soń Pavlodarǵa qaıta kelip, azdaǵan úzilisten keıin Mońǵolııany betke alǵan.
Kóz aldaryńyzǵa elestetip kórińizdershi, qaltasynda aqshasy joq, ózimen birge alǵan tamaǵy joq. Sóıte tura álemdi sharlap júr. Tipti elestetýdiń ózi qıyn. Osy tańdanysymdy baıqaǵan bolýy kerek. Birden jaýap qatty.
– Qalaı aıtsam eken, meniń usharymdy jel, qonarymdy saı biledi. Kún jyly bolsa arqalap júrgen kúrkeme túneımin. Aýa raıy salqyndaǵanda sol mańaıdaǵy hostelderdi jaǵalaımyn. Jıhangerligimdi bilgen jurt qonaq etip te jatady. Al aýyldy jerlerde «qudaıy qonaqpyn» desem dastarhanyn jaıyp, tórin usynatyn kisiler de bar, – dedi ol.
«Er azyǵy men bóri azyǵy jolda» demekshi, Pavlodardan eshbir tıynsyz attansa da barǵan elinde jumys istep, nápaqasyn tapqannan keıin saparyn ary qaraı jalǵastyrady eken. Máselen, Grýzııada volonter bolsa, Túrkııada ashy burysh satypty. Al qazir Ońtústik Koreıadaǵy jylyjaılardyń birinde qııar ósirýmen aınalysyp júr. Ol jaqta qyzmetkerler baspanamen, ýaqytyly tamaqpen qamtamasyz etilipti.
Bir elden ekinshi elge qatynaý úshin jolaı ketip bara jatqan kólikterge otyrady eken. Júrgizýshige mán-jaıdy túsindirse, jetkizip salatyn kórinedi.
– Avtostop arqyly saıahatqa shyqqan adamnyń ıyǵynda qandaı zattar bolýy tıis? – degen suraǵymyzǵa, Rıshat bylaı jaýap berdi: – Bastapqyda qajet bolady-aý degen zattardyń bárin alyp shyqqanmyn, biraq onyń bári tek artyq júk ekenin jolǵa shyqqannan keıin bir-aq túsindim. О́zim kóp qoldanatyn zattardy ataıyn, olar: jańbyr kezinde kıimniń syrtynan kıetin shekpen, dalada túneýge arnalǵan kúrke, oranyp jatatyn qaptósek, aýystyryp kıetin kıimder jáne tólqujatym, – deıdi Rıshat Shaıhıtdınov.
Sóz arasynda ol aýa raıynyń qolaısyzdyǵy kóp qıyndyq keltiretinin tilge tıek etti. Buryn-sońdy baryp kórgen jer bolmaǵan soń jolda qar men jańbyrdyń jaýatyn kezin boljaý qıyn eken. Máselen, Mońǵolııanyń Baıanhongor aımaǵyna barǵanynda -20 gradýs sýyqta aıdalada kúrkesine túneýine týra kelipti.
Toǵyz el, toǵyz túrli til. Árıne, aǵylshyn tili halyqaralyq til bolǵanmen ony kóbisi jetkilikti deńgeıde bile bermeıdi. Keıipkerimiz osy tusta bul máseleniń sheshimin qalaı tapqany týraly da áńgimeledi:
– Men barǵan elderdiń kóbi burynǵy Keńes О́kimetiniń quramynda bolǵandyqtan, jergilikti halyq orys tilinde sóıleı almasa da túsinetin. Al Túrkııaǵa barǵanymda azdap qazaq jáne aǵylshyn tilderin qoldandym. Mońǵolııada aǵylshyn tilin ishinara paıdalansam, keıde ymdap sóılesýime týra keldi. Ol da bolmaı jatsa ınternettegi onlaın aýdarmany paıdalanyp júrdim. Al Ońtústik Koreıada aǵylshynsha tildesemin, – dedi.
Saıahatqa shyǵar aldynda aǵylshyn tilin bilmegen eken. Tipti bazalyq deńgeıde de bilimi bolmaǵan.
– Aıtsam tań qalatyn shyǵarsyz, mektepte de, ýnıversıtette de, tipti magıstratýrada da aǵylshyn tiline asa mán bermedim. Onyń esesine saıahattaý barysynda tildik kýrstarǵa qatystym ári el kórip júrip jurtpen jıi tildeskenniń arqasynda biraz meńgerip aldym. Qazir aýyzeki tilde sóıleı alatyndaı deńgeıge jettim, – deıdi.
Rıshattyń aıtýynsha álemdi aralaǵysy keletin kóp adam bar eken, biraq neden bastaryn bilmeıdi. Jolaı ondaılar jıi kezdestinin aıtty. Bundaı saıahattyń syrlaryn bilgisi keletinderge Rıshat óz aqyl-keńesin berýdi umytpady.
– Jolǵa shyqpas buryn meni kóp oı mazalady. «Tiri jan joq dalada jalǵyz qalsam ne isteımin? Aqsham bitip qalsa ne bolmaq? Barǵan jerimde jumys taba almaı qalsam qalaı kún kóremin?» – degen sekildi qorqynyshtardyń bolǵany ras. Biraq onyń bári sapar aldyndaǵy kúmándi oılar ǵana eken. Jolaı kezdesken jurt kómektesýge umtylyp turady. Jol boıy olarmen áńgimelesip, kórgen-bilgenimmen bólisemin, sózderin tyńdaımyn. Onyń da ózindik paıdasy zor. Tanym kókjıegim, qatyp qalǵan ustanymym, kózqarasym ózgerdi. Adam aldyna neni maqsat etse, soǵan jetý úshin eshnárseden qoryqpaý kerektigine kózim jetti, – dedi.
Dúnıeniń tórt buryshyn kezip shyqqan adamnyń kórgeni men bilgeni kóp bolmaq. Olardyń bastarynan keshken shytyrman oqıǵalar bireýge qyzyq, bireýge arman. Rıshat sóz sońynda kitap jazýdy maqsat etip júrgenin aıtty.
– Kúnde áıteýir bir qyzyq jaıttyń kýási bolamyn. Qonaq etken, jol boıy seriktes bolǵan jandardyń qyzyqty áńgimelerin tyńdaımyn. Mine, osynyń bárin kúndeligime qysqartyp jazyp júrmin. Erteń saıahatym aıaqtalǵannan keıin kitap etip jazsam ba degen oıym bar, – dep áńgimesin aıaqtady. Táýekelshil talapkerge sáttilik serik bolsyn dep ári elge aman-esen oralýyna tilektestik bildirdik...
Aıan ÁBDÝÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
