inform.kz
Kúni keshe Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev «AО́K-ti sıfrlandyrý kúni» aıasynda birneshe ınnovasııalyq jobany tanystyrdy. Otandyq kásipkerler arqyly aýyl sharýashylyǵyndaǵy aqparattyq tehnologııalardy damytýdy maqsat etken sharada, sıfrlandyrý júıesin engizýdegi túıtkildi máseleler tizbektelip, bolashaqtyń enshisine enetin josparlar bekitildi. Solardyń birsypyrasyna keńirek toqtala ketsek, atalǵan mınıstrlik búgingi kúni «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 4 jobany júzege asyrýdy kózdep otyr. Aýylsharýashylyq ónimderin ótkizýdi júıeleýde, eksport naryǵyn damytýda sandyq júıeniń bereri mol. Osy negizde keler jyly mal sharýashylyǵy, ósimdik jáne balyq ónimderin baqylaý maqsatynda monıtorıng jasalyp, aqparatty elektrondy túrde alý múmkin bolmaq. Mysaly, jańa týǵan mal birden tirkelip, soǵan qatysty barlyq aqparattar, qandaı ekpe alǵanynan bastap, qaı jerde soıylǵany, ettiń qaı bazarda satylatyny anyq elektrondy bazada tirkeletin bolady. Bul arqyly satyp alýshylardyń azyq-túlik qaýipsizdigi qamtamasyz etilmek. Árbir kezeńde maldyń taza ekenine kóz jetkizilgennen keıin eksporttaýshylardyń da sany artady degen senim bar. Qazirgi ýaqytta mal sharýashylyǵyna qatysty et ımporttaýshy elderdiń negizgi talaptary boıynsha ónimniń óndirilý barysyna qatysty aqparattyń tolyqqandy berilýi mańyzdy. Sondyqtan bul baǵyttarda keıbir túıtkilderdiń talmaýryn tusyn dóp basýǵa sandyq júıe taptyrmas sheshim.
Mınıstrlik basymdyq bergen ekinshi bastama – elektrondy saýda-sattyqty damytý. Memlekettik kórsetiletin qyzmetterdi damytý jáne AО́K-ti sıfrlandyrý departamentiniń dırektory Baýyrjan Aıymbetovtiń aıtýynsha, elimizdegi astyq sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerler qazirgi tańda elektrondy formatta óz ónimderin satýdy qolǵa alǵan. Osydan eki jyl buryn iske qosylǵan minagro.kz veb-portalyna 195-ke jýyq iri astyq qoımasy tirkelgen. Al onlaın túrde saýda jasaý múmkindiginen beıhabar sharýalar qanshama? Qoımadaǵy astyqty kúnde baqylaýda ustaǵannan góri, barlyq mán-jaıdyń aq-qarasyn úıde otyryp ta elektrondy túrde qadaǵalaýǵa bolady. Sonymen qatar kez kelgen astyq satyp alýshy úshin qoımadaǵy ónim jaıynda aqparat júıede tirkelgen. Tipti kelisimshart jasaý, ony zańdastyrý da «aqyldy tehnologııanyń» kómegimen sheshimin taýyp otyr. Aıta keterligi, júıeniń qoldanys aıasy da artyp keledi. Buǵan deıin tirkelgender sany 4 myń bolsa, qazir 39 myńǵa jetken.
«Endigi meje júıeniń aýqymyn sheteldik astyq ımporttaýshy elderge de qoljetimdi bolatyndaı deńgeıge jetkizý. Osy másele jan-jaqty talqylanyp, bizdiń nazarymyzda bolady. Astyq ónimderin jetkizýde temir jol salasynda da sıfrlandyrý júıesin engizý josparlanyp otyr. Buǵan qosa, mal sharýashylyǵynda da onlaın rejıminde saýda-sattyq jasaý múmkindigin qoljetimdi etemiz. Atalǵan baǵyttar boıynsha AО́K-degi 101 memlekettik qyzmet kórsetý men oǵan baılanysty prosester avtomattandyrylatyn bolady», deıdi B.Aıymbetov.
IT-tehnologııalardy naqty eginshilik pen SMART fermalarda paıdalanýdy damytý úshin bıznes ókilderin tartýǵa mınıstrlik muryndyq bolmaq. Iаǵnı, óz kásibiniń kósh ilgeri damýyn, básekege qabiletti bolýyn kózdegen sharýa, kásibin sandyq formatqa sáıkestendiredi. Aldymen jańa tehnologııanyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken sala mamandary usynǵan jobalardyń ishinen tıimdisi ınvestısııalanady. Bul rette, memleket onlaın saýda júıesin qolǵa alǵan IT- mamandaryna salyq júıesinde jeńildikter qarastyrýdy kózdeıdi.
Kanada, Ońtústik Koreıa, Malaızııa, Sıngapýr, AQSh sııaqty damyǵan elderde aqparattyq damytý strategııasy sátti iske asqanyn ańǵarý qıyn emes. Osy rette aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý aıasynda birqatar elderdiń kompanııalary óz usynystaryn bildirgen.
Negizinde sandyq formatqa tolyqtaı kóshirýdiń ár elde joly, baǵyty árqalaı. Másele sheteldikter usynǵan joba baǵasynyń qymbattyǵynda bolyp otyr. Qazirgi ýaqytta óz zańdarymyzǵa sáıkestendirip, Aýstralııanyń qoldanysyndaǵy ádisteme boıynsha jumys istemekpiz. Aıta ketý kerek, bul el et tasymaly boıynsha úzdikter qatarynda. Al aýstralııalyqtar óz kezeginde bizdiń el arqyly Qytaımen et tasymalyna ketetin logıstıkalyq shyǵyndardy azaıtýdy kózdep otyr, dedi Baýyrjan Aıymbetov.
Eginshilik sharýashylyǵy úshin elektrondy júıeniń bereri mol
Aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý aıasynda eginshilik elementterin engizý fermerlerge óndiristik tıimdilikti aıtarlyqtaı jaqsartýǵa jáne keshendi túrde aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń shyǵynyn keminde 25 paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik beredi. Negizgi maqsat − óndirýshilerdiń áleýetin arttyrý, baǵany turaqtandyrý, egis alqaptaryn jaqsartý. Eginshilik elementi egistikterdiń elektrondy kartalaryn jasap, aýa raıynyń naqty derekterin anyqtap, sensor men datchıkter jáne kosmonıtorıng jasaýdy birizdilendirý úshin qajet.
Eginshilik salasyndaǵy dıfferensııalanǵan júıede aýa raıynyń yqpaly, agrohımııalyq jaǵdaı, ylǵaldylyq jan-jaqty qamtylady. Búgingi kúnge deıin egin egetin jerdiń barlyǵyna tyńaıtqysh sebiledi, jańa tehnologııalyq júıe boıynsha elektrondy karta jasalyp, oǵan agrohımııalyq, meteomálimetter tirkelip traktor arqyly naqty qaı jerge tyńaıtqysh sebý kerektigi avtomattandyrylady. Bul júıege kóshý úshin jańa tehnıkalar alý qajet bolady, dedi Baýyrjan Sádýaqasuly. Onyń aıtýynsha, mundaı baǵdarlamalar shetelderde óz tıimdiligin kórsetip otyr. Al bizde jańa tehnologııalyq bastamalarǵa umtylǵan sharýalarǵa sýbsıdııa berý arqyly qajetti tehnıkalarmen qamtamasyz etý josparlanyp otyr. Jyl sońyna deıin naqty qansha qarajat kóleminde tehnıkalyq jabdyqtar alý kerektigi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan anyqtalatyn bolady.
Memleket jekelegen sharýalardan belgili bir mólsherde astyq satyp alý barysynda kóktemde jerge astyqtyń tolyqtaı egilgenin, alynatyn ónimniń kólemi soǵan sáıkestigin anyqtaý maqsatynda elektrondy kartany engizip, oǵan kosmomonıtorıng júktegen. Sol boıynsha ár sharýa kartada ózi egin ekken jerin belgilep kórsetedi. О́z kezeginde jer serigi arqyly sharýanyń bıylǵy jyly egin ekken-ekpegeni, kólemi naqtylanyp otyrady. Eger sharýashylyq shamadan kóp ónim alatynyn málimdese, jer seriginiń NDVI ındeksi arqyly kelgen málimet ony joqqa shyǵara alady. Bul sharýanyń astyqty ózi ekpeı, arzan baǵaǵa satyp alǵanyn jáne ony kóterme baǵaǵa ótkizip otyrǵanyn anyqtaıdy. Osyndaı aýyrdyń asty, jeńildiń ústimen júrip, paıda tabýǵa qam jasaǵandarǵa elektrondy júıe shekteý qoıady.
El Prezıdenti bıylǵy halyqqa Joldaýynyń bir baǵytyn «Aqyldy tehnologııalar» – agroónerkásip keshenin qarqyndy damytý múmkindigi» dep beker ataǵan joq. Eldegi qarasy qalyń kópshiliktiń basty tabys kózi – aýyl sharýashylyǵynyń damýy el ekonomıkasynyń da turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
