Shynyn aıtaıyq, «ken qutqarýshylary tek ken ornyndaǵy adamdardy ǵana qutqarady, bar jumystary – osy» dep oılaǵanbyz. Sóıtsek, ondaı emes eken. Túsinikti bolý úshin ret-retimen tarqataıyq.
Oblystyq fılıaldyń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Eldar Zııadan bizdi Rıdder jedel áskerılendirilgen taý-ken qutqarý vzvodyna bastap ákeldi. Áýeli óndiristik-jóndeý sheberhanasynyń jumysymen tanystyq. Bul jerde qutqarýshylar shahtaǵa adamdardy qutqarýǵa nemese órt sóndirýge túskende basyna kıetin asperator men jer astyndaǵy gaz mólsherin ólsheıtin ındıkatorlyq tútiksheler daıyndalady eken. «О́ndiristik seh 1965 jyly qurylǵan. Bul – elimizdegi atalǵan sala boıynsha jalǵyz zaýyt. Biz gazdyń bes túrin daıyndaımyz. Osy gazdar arqyly shahtadaǵy aýa quramyn anyqtaımyz. Bul ne úshin kerek? Shahtadaǵy adamdardyń ýlanyp qalmaýy úshin kerek. Bizdiń ónimderdi óńirdegi ken oryndarynyń barlyǵy tutynady. Buryn jylyna 3 mıllıon dana ındıkatorlyq tútiksheler óndirilse, qazir jylyna 360 myń dana gaz anyqtaýysh shyǵaryp jatyrmyz», deıdi óndiristik bólimniń bastyǵy Elena Grıgor.
Munda shahtadaǵy aýa quramyn kúndelikti baqylaýmen aınalysatyn arnaıy bólim bar. Bul bólimniń qyzmetkerleri kún saıyn tańǵy mezgilde shahtaǵa baryp, ondaǵy aýany arnaıy ydysqa toltyryp ákeledi. Sodan keıin ákelingen aýa quramy muqııat tekserilip, eger aýa quramynan zııandy zattar anyqtalsa shahta basshylyǵyna eskertý jiberiledi. Bólimniń mamandary aýadan bólek shahtadaǵy shań quramy men jer astynda júretin kólikterden shyǵatyn tútinniń quramyn da tekserip otyrady.
Árıne, shahtada jumysshylar lıfti paıdalanatyny belgili. Lıfttiń temir arqandardyń kómegimen qozǵalatyny aıtpasa da túsinikti. Rıdderde osy temir arqandardy qarap, tekserýden ótkizetin arnaıy bólim jumys isteıdi. Bólimniń bas mamany Oksana Nıchaevanyń aıtýynsha, jańa temir arqan jylyna bir márte, al jumys barysyndaǵy temir arqandar jarty jylda bir ret tekserýden ótkiziledi. Teksergende jumys istep turǵan lıfttiń temir arqanynyń bir metrge jýyq bóligin kesip ákeledi eken. Sosyn onyń 30 santımetrin bólip alyp, áýeli jaqsylap jýyp, syndyryp, myqtylyǵyn tekserip, qorytyndysyn aıtady. «Áli iske qosylmaǵan sý jańa temir arqandardy da eń áýeli biz tekseremiz. Bizdiń ruqsatymyzsyz paıdalanýǵa berilmeıdi», deıdi O.Nıchaeva.
Press-týr barysynda taý-ken qutqarýshylarynyń qutqarý sharalary kezinde kıetin respıratorlaryn da kórdik. Respıratordyń eki túri bar eken. Birimen eki, ekinshisimen 4 saǵatqa deıin tynystaýǵa bolady. Bul qurylǵylardy olar negizinen tótenshe jaǵdaılar, apattar oryn alǵan kezde paıdalanady. №2 apatty qutqarý otrıady komandıriniń orynbasary Dáýren Dıdarhanovtyń aıtýynsha, ár qutqarýshynyń jeke respıratory, arnaıy kıimderi men qural-jabdyqtary bar. «Qural-jabdyqtar kez kelgen ýaqytta daıyn turady. Máselen, sen uıyqtap jatqan kezde dabyl tússe birden kıinip, oqıǵa ornyna attanýǵa tıissiń. Tótenshe jaǵdaı kezinde jer astyna jedel járdem ókilderi de, órt sóndirýshiler de jiberilmeıdi. Ol jumystyń bárin taý-ken qutqarýshylary isteıdi.
Sondyqtan árbir qutqarýshynyń meıirbıke deńgeıinde medısınalyq bilimi bolýy qajet. Ýlanǵan adamdy taza aýaǵa jalǵaý, jaraqat pen synyqty tańý sııaqty alǵashqy medısınalyq kómektiń bári sonyń moınynda. Jer astyndaǵy apatty joıý óte kúrdeli sharýa. Shaqyrymǵa deıin sozylatyn dálizder bir túıir maqtanyń tútinin kenishtiń bir basynan ekinshi basyna qas pen kózdiń arasynda taratyp úlgeredi. Sondyqtan órt bola qalǵan jaǵdaıda eń birinshi apatty aýmaq oqshaýlanady. Ol úshin qutqarýshylar bórene tireýler men taqtaı, tumshalaǵysh matalar ala túsedi. Osy arqyly olar ýly tútinniń ózge aýmaqqa taralýyn boldyrmaıdy. Ekinshi kezekte zardap shegýshiler qutqarylady. Eń sońynda qutqarýshylar qyzyl jalynmen arpalysqa túsedi», deıdi ol.
Ár shahtada qubyr toly sý qory bolady. О́rt kezinde qutqarýshylar «ámbebap burǵymen» álgi qubyrdyń kez kelgen jerinen tesip, órt sóndirgish shlangaǵa jalǵaıdy. Apat aýyzdyqtalǵan soń kenishtegi aýanyń quramy qaıta tekserilip, sodan keıin ǵana jumys jalǵasady. Al kenishtiń tóbesi opyrylǵan jaǵdaıda birneshe tonnalyq úıindiden adam denesin arshý, burysh-buryshqa jan saýǵalap ketken kenshilerdi izdeý, olar úshin bitelgen dálizden jol qazý, jaralanǵandaryn zembilmen tasý da – taý-ken qutqarýshylarynyń jumysy. Olardyń daıyndyqtary da ózgeshe. «Dınomometr» dep atalatyn elý gradýstyq ystyq bólmede 20 kılo temirdi kóterip jattyǵady. Bul – biz kýá bolǵan bir sát qana.
Taý-ken qutqarýshysy Manarbek Muqanov osynda 20 jyldan astam ýaqyttan beri eńbek etip keledi. Osy ýaqyt muǵdarynda áriptesterimen birge 100-den astam adamdy qutqarǵanyn aıtady. «Jer astynda jumys isteýdiń ózi bir qaýip bolsa, sondaǵy jumyskerlerge qaýip tóngende qastarynan tabylyp, jandaryn aman saqtap qalý da óte kúrdeli sharýa. Muny osy jumystyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen taý-ken qutqarýshylary ǵana túsinetin shyǵar. Júıkege salmaq túsirgen sátter az bolǵan joq. Máselen, osydan 7-8 jyl buryn Bystrýshınskıı kenishinde úlken órt boldy. Sonda bizdiń bir áriptesimiz qatty qulap, belin syndyrdy. Kók tútin. Túk kórinbeıdi. Alyp shyǵýǵa ǵana shama keldi», deıdi ol.
Statıstıka boıynsha árbir myń tonna kómir úshin bir kenshi ómirin qııady eken. Al sol kenshilerdi qutqaramyn dep óz jandaryn qurban etken qutqarýshylar da bar. 2016 jyly Jezkent mańyndaǵy Orlov kenishinde qaıǵyly oqıǵa oryn alady. Taý-ken qutqarýshylar S.Aýhadıev pen T.Asylbekov órtten boı tasalaǵan kenshini taýyp, tysqa bettegen kezde, kenet aýa baptaǵysh iske qosylyp, shahtadaǵy 50 gradýs aýa qapalaqtyń áserinen 150 gradýstyq ystyqqa aınalyp, kenshimen birge ekeýi de tirideı qaqtalypty. Byltyr Jezkentte sol bozdaqtarǵa arnap eskertkish taqta ornatylypty.
Bir baıqaǵanymyz, jumystary qaýip-qaterge toly kásip ıeleri qazirgi ýaqytta el qatarly 63 jasta zeınetkerlikke shyǵady eken. Buryndary áskerıler sııaqty 45 jastan zeınetke shyǵypty.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Rıdder qalasy
Sýretti túsirgen Talǵatjan MUHAMADIEV
