Álemniń kóptegen memleketterinde túrli etnos ókilderi turyp jatyr. Olardyń óz tilin, mádenıetin, salt-dástúrin damytýǵa, jańǵyrtýǵa biraz memleketter jaǵdaı jasap, olardyń mádenı-etnostyq uıymdaryn qurǵan. Memleket tarapynan bir rettik qoldaýlar da jasalyp qoıady. Biraq bizdegi, Qazaqstan aýmaǵynda osy kúnge deıin turyp kelgen barlyq etnostardyń mádenı damýyna, tilin, salt-dástúrin jańǵyrtýyna memleket tarapynan nazar aýdarylýy, turaqty kómek kórsetilýi erekshe. Osy sharalardyń negizgi uıytqysy sanalatyn Qazaqstan halqy Assambleıasy – zańdy tulǵa qurmaı, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti quratyn, basty mindeti memlekettik ulttyq saıasatty iske asyrýǵa, qoǵamdyq-saıası turaqtylyqty qamtamasyz etýge, memlekettik jáne azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy ózara is-qımylynyń tıimdiligin arttyrýǵa sebin tıgizetin mańyzdy qurylym bolyp tabylady.
2018 jyldyń birinshi toqsanyndaǵy málimetke qaraǵanda qazir bizdiń elimizde, QHA-nyń shańyraǵynda 29 respýblıkalyq, 75 aımaqtyq, sondaı-aq 530 jergilikti etno-mádenı birlestikter tirkelgen. Osylardyń ishindegi respýblıkalyq birlestikterge jatatyn orys, slavıan jáne kazak assosıasııasy – 45, «Qazaqstan ýkraındarynyń Radasy» – 11, armıandardyń «Naırı» assosıasııasy – 14, belarýstardyń birlestigi – 12, grekterdiń «Fılııa» qoǵamy – 17, koreılerdiń assosıasııasy barlyq oblys ortalyqtarynda, nemisterdiń «Vıdergebýrt» assosıasııasy – 20, cheshender men ıngýshtardyń «Vaınah» qoǵamy – 16 bastaýysh uıymdardyń basyn qosyp otyr.
Etnomádenı birlestikterdiń janynan jastar uıymdary da quryldy. Búgingi tańda olardyń sany 135-ke jetti. Qazir olar 22 myń jasty óz qataryna tartyp otyr. Ústimizdegi jyldyń 15 naýryzynda «Kóshbasshy bol!» atty respýblıkalyq jastar konferensııasy bolyp, onda etnomádenı birlestikterdiń jastar uıymdarynyń lıderleri «Jańǵyrý joly» atty qozǵalys qurdy. Onyń maqsaty Prezıdenttiń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa jastardy tartýdy maqsat etti.
Qazir Qazaqstannyń barlyq túkpirlerinde elimizdiń birtutastyq ıdeıalaryn, etnosaralyq kelisimdi, qazaqstandyq patrıotızmdi nyǵaıtý men taratýdy maqsat etken 39 Dostyq úıi jumys isteıdi. Sonyń bireýi respýblıkalyq, 16-sy oblystyq sanatta. Osy Dostyq úılerinde 139 etnoaǵartý keshenderi (jeksenbilik mektepter) jumys isteıdi. QHA-nyń maqsattary men josparlaryn iske asyrý úshin Dostyq úıleri túrli mádenı sharalardy jıi ótkizip turady. Máselen, 2017 jyly ondaı sharalardyń sany 6973 bolǵan.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń aıasyndaǵy taǵy aıryqsha ınstıtýt – Analar keńesi. Ol ósip kele jatqan urpaqty qazaqstandyq birlik pen rýhanı-adamgershilikke tárbıeleýge ózderiniń úlesin qosyp keledi. 2015-2017 jyldary Analar keńesiniń sany 823-ten 1714-ke deıin artty. Budan onyń suranysqa ıe bolyp, qoǵamymyzda bedelge ıe bolyp kele jatqanyn kórýge bolady.
QHA uıymdary etnosaralyq kelisim men birlikti ǵana emes, qoǵamdaǵy jalpy áleýmettik máselelerge, sonyń ishinde ortaq istegi kelisimge, mindetterdiń oryndalýyn baqylaýǵa, ózin-ózi basqarýdy jetildirýge jáne t.b. isterge de belsendi túrde aralasyp keledi. Osyndaı jumystarmen Assambleıa qurylymdarynyń arasyndaǵy Qoǵamdyq kelisim keńesteri aınalysady. Qazir barlyq oblys ortalyqtarynan aýyldyq okrýgterge deıin olardyń sany 2978-ge jetip otyr.
QHA-nyń janynan 2009 jyldan bastap Ǵylymı-sarapshylyq keńes pen Ǵylymı-sarapshylyq toptar da qurylǵan. Bular etnosaralyq qatynastar salasy boıynsha qabyldanatyn sheshimderdi sarapqa salyp, olardyń ǵylymı negizi durys baǵytta bolýyn qadaǵalap otyrady. Bul keńester jalpy sany 48 ǵalymdy qatarlaryna tartqan, sonyń ishinde 31 ǵylym doktory, qalǵandary ǵylym kandıdattary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń basshylary. Keńester barlyq oblystardyń ortalyqtary men Astana jáne Almaty qalalarynda qurylǵan. Olardyń ǵylymı bazalary aımaqtyq joǵary oqý oryndary.
Parlament Májilisinde QHA qatarynan saılanǵan 9 depýtat jáne saıası partııalardan múshe bolyp engen 22 halyq qalaýlysynan turatyn depýtattyq top bar. Búginde bul toptyń jumysy qyzý júrip, birneshe zańnamalyq qujattarǵa bastamashy boldy.
Assambleıa qaıyrymdylyq aksııalarynyń da uıytqysy bolyp, birneshe sharalar jasady. Sonyń ishinde byltyr, «Qaıyrymdy el – 2017» jobasyn qolǵa alyp, otbasylyq úlgidegi balalar úıin qoldaý aksııasyn jasady. Al «Aıaly alaqan» sharasynda eshqaıdan kómek ala almaıtyn naýqas jandarǵa qaıyrymdylyq aksııalaryn uıymdastyrdy.
Búgingi tańda Qazaqstan halqy Assambleıasy óziniń belsendi qyzmetimen álemge tanylǵan uıym ekenin joǵaryda aıttyq. Ol TMD elderinde qurylǵan óziniń áriptes uıymdarymen tyǵyz yntymaqtastyqtar jasaýda. Al 2017 jyly Beıbitshilik pen kelisimniń qazaqstandyq úlgisiniń tusaýkeserin QHA BUU shtab-páterinde jasady. Osydan keıin jáne oǵan deıin de 36 eldiń ókilderi qazaqstandyq tájirıbeni úırenýge yqylas bildirdi.
Mine, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń búgingi aıshyqty qadamdary, qysqasha aıtqanda, osyndaı.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
