Bir kezde kózim birin-biri jetektep kele jatqan erli-zaıypty qarııalarǵa tústi. Shashtary appaq qýdaı. Zııaly adamdar ekeni birden ańǵarylady. Qos qarııa qishkentaı baspaldaqtardan birine-biri súıenip, birin-biri qulatyp almaýǵa tyrysyp, abaılap tústi de ári qaraı aıańdady. Ol ekeýiniń kózderindegi meıirim men syılastyqty umytý múmkin emes bolatyn. «Eki jarty – bir bútin» degen osy edi. Bul adamnyń búkil ǵumyryna tatıtyn sát, ǵalamat sýret bolatyn.
...Álbette syılastyq joq jerde onsyz da álsiz, onsyz da kúıreýik sezimge qaıdan oryn bolsyn! Aqıqatynda mahabbat – gúl sııaqty názik sezim. Ony tatýlyqpen sýaryp otyrmasań, sózsiz solady. Birin-biri qadirleı alatyndar ǵana mahabbattaryn bastary eńkeıgenge deıin saqtaı alady.
Al mahabbat ta – Allanyń adamǵa bergen uly syıy. Eger jubyń qadirińe jetse, baqaı esepsiz, essiz súıýdiń ózi de baqyt. Osyǵan qaramastan ótkinshi sezimdi mahabbatpen shatastyryp, ókinip júrgender qanshama?! Aqyn Muhtar Shahanovsha aıtqanda, senbeı, súımeı taǵdyr qosyp júrgenderdiń legi taǵy bar.
Aıtqandaı birde-bir kelinshek «Túsimde bizdiń jatyn bólmemiz órtenip jatyr eken. Basqa bólmeler din aman. Bir ýaqytta kúıeýmiz ekeýmiz jatatyn qos tósek órtenip ketti. Qap-qara bolyp janyp, kúıelengen bos bólmeniń tóbesine shoshyna qarap jatqanymda oıanyp kettim» dedi.
Bul tústi jorıtyn túgi de joq. Olar onsyz da ajyrasýdyń aldynda turǵan jup edi. Áıel baıǵus áý bastan otbasyn, oshaq qasyn qanshama saqtap qalýǵa tyrysyp, qanshama keshirimshil bolsa da ekinshi taraptan osyny kerek etken adam bolmady. Qanshama jyl aqymaq erkekpen alysqan áıel osy túsinen keıin kóp uzamaı ajyrasty.
Sharıǵat ta ajyrasqandy qoldamaıdy. Alaıda osyǵan qaramastan kún saıyn qanshama shańyraq ortasyna túsip jatyr. Al sonda ajyrasýdyń basty sebepteri qandaı? Ejelden kórshi Reseıdiń otbasylyq máselelerin zertteıtin ǵalymdary sońy mindetti túrde ajyrasýǵa alyp baratyn 13 sebepti ataǵany esimizde qalypty. О́mirdiń óz shyndyǵyna kelsek, ajyrasýdyń myń túrli jáne jalǵyz sebebi bar. Neke otaýynyń irgesin nege shaıqaltpaı ustap qalmasqa desek te, otbasylyq qarym-qatynastardy zertep júrgen mamandar sońy ajyrasýmen bitetin mynadaı basty sebepterdi alǵa tartady:
Erli-zaıyptylar arasyndaǵy seriktestiktiń joıylýy, ıaǵnı bireýi udaıy óktemdik jasaıdy da, al ekinshisi oǵan baǵynýǵa májbúr bolady.
Emosııalyq baılanystyń bolmaýy. Erli-zaıyptylardyń árqaısysy óz betinshe ómir súre beretindikten, eki taraptyń bir- birine degen jylýy joǵalady.
Otbasyndaǵy álimjettik. Ishimdikke salyný. Alkogolızm, esirtkige elitý – órkenıetti barlyq elderde ajyrasýdyń eń dástúrli sebebine aınalǵan. Árıne jubaılardyń biriniń araqqa salynýy tatýlyqqa, bala tárbıesine, týys, dos-jaranmen qarym-qatynasqa, tabys tabýǵa deıin tek teris yqpalyn tıgizedi. Kóptegen zertteýshiler ishimdikke salynýdy áleýmettik dert dep qarastyryp júr. Qalaı desek te, sońy psıhıkalyq aýytqýlarǵa deıin aparatyn bul derttiń tamyryn tekten de, tárbıeden de izdeýge bolatyn syqyldy.
Ishimdiktiń kesirinen otbasynda aýyr ahýal ornaıdy. Bitpeıtin urys-keris, mastyqpen kórsetilgen zábir súıip qosylǵan jandardyń kóńiline aıaýsyz aqaý salyp, jubaılar arasynda eń úlken synaqtar bastalatyny aıan.
Kózge shóp salý. Munyń da sebepteri ilkimdi-ilkimdi zertteýlerge júk bola alady. Súıip qosylǵan jardyń mundaı satqyndyǵyn keshire alatyndar – ilýde bireý.
О́zimshildik. Álemde adamdar eki topqa bólinedi – ózim-ózim degende ózegi túse jazdaıtyndar men ózgeler úshin ómirin sarp etetinder... Eger eki adam da jaqyn adamy úshin janyn berýge ázir bolsa, onda tamasha. Al óresi óz basynyń qamynan aspaıtyndar súıip alǵan jaryn, ıakı tańdap tıgen kúıeýin baqytty etýi neǵaıbyl.
Ata-analardyń bala-shaǵasynyń jeke ómirine belsene aralasýy. Keıbir quda-qudaǵılar otaý quryp otyrǵan balalarynyń jeke otaý quryp otyrǵan adamdar ekenin jıi umytyp ketip jatady.
Úmittiń aqtalmaýy. Eshqandaı adam nekelesýge jaman bolsyn degen nıetpen barmaıdy. Jubaılyq ómirden adamdardyń bári de jaqsylyq kútedi. Birimizdi birimiz taptyq, baqytty ómir bastalady dep, taǵdyrlaryn toǵystyrǵan juptardyń ómiri jeme-jemge kelgende otbasylyq tirshiligi múlde basqa sıpat alǵanda, syılastyqqa selkeý túse bastamaq. Myńdardyń, mıllıondardyń ishinen tańdaǵan adamyńnyń múlde basqa jan bolyp shyqqany da kóńildi qaldyra bastaıtynyn kim joqqa shyǵarsyn. Mundaı juptardyń túptiń-túbinde ajyraspaýyna eshkim kepildik bere almaıdy.
Ne desek te, nekeniń bári jaqsy emes, ajyrasýdyń sońy tek sorǵa ǵana jetelemese de, ajyrasý – ózin-ózi jep bitken jubaılyq ómirdiń márege jetýi dep bilińiz.
Ajyrasýdyń janǵa jara salmaıtyny sırek. Biraq otbasylyq qarym-qatynastardy búge-shigesine deıin zerttep júrgen mamandar yntymaqshyl adamdardyń kekshil, qaıyrymsyz jandarǵa qaraǵanda, kelesi jubaılyq ómirde nemese ekinshi ret nekelesse jıi baqytty bolyp jatatyndyǵyn alǵa tartady.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
