Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndalǵanyna deıin birneshe jyl «Nur Otan» partııasynyń hatshysy, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary bolyp, saıası jumystan mol tájirıbe jınaqtaǵan Qumar Aqsaqalov óziniń jańa qyzmetin taqap qalǵan Naýryz meıramyn jańasha ótkizýden bastady. Ol, eń aldymen, merekelik sharalardy ótkizýge baılanysty oblys ortalyǵynyń keıbir kóshelerin jaýyp tastap, avtokólik júrgizýshileriniń narazylyǵyn týǵyzýdy toqtatýdy tapsyrdy. Sondaı-aq ulystyń uly kúnin shahardyń kóp páterli úıleriniń aýlalarynda da keńinen atap ótýdi usyndy.
Bul usynysty páter ıeleri kooperatıvteri qoldap, aralas-quralasy sıreksip ketken turǵyndardy ashyq aspan astynda jaıylǵan dastarqan basynda toǵystyryp, máre-sáre qyldy. «Buryn Naýryz meıramynda tigilgen kıiz úılerdiń esigin ishten jaýyp alynyp, kópbalaly analarǵa, ardagerlerge, múgedekterge as beriletin. Endi muny meıram qarsańynda eńbek ujymdarynda uıymdastyrǵan jón ǵoı dep oılaımyn. Sebebi kıiz úılerdiń esigi kelýshilerdiń bárine ashyq bolýǵa tıisti. Olardyń ishi ulttyq naqyshta bezendirilip, halqymyzdyń salt-dástúrleri kórsetilip, nasıhattalýy kerek», – deıdi oblys basshysy.
Teriskeı óńirdiń eń ózekti máselesi – demografııalyq jaǵdaıdyń kúrdeliligi. 2003-2013 jyldar aralyǵynda bala týýdyń kemýiniń, sondaı-aq syrtqy jáne ishki kóshi-qonnyń tolastamaýynyń saldarynan oblys turǵyndarynyń sany 670 myńnan 570 myńǵa deıin, ıaǵnı 100 myńǵa azaıyp qalǵan. Odan keıingi kezeńde bul teris úrdis sál baıaýlaǵanymen, toqtala qoımaı, turǵyndar sany 558,6 myń adamǵa deıin quldyraǵan. Qanshama aýyldyń tútini óship, ata-babalarymyz qas jaýlardan aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen qorǵap, keıingi urpaqtaryna mıras etip qaldyrǵan qasıetti jerimizdiń qyrýar bóligi ıesiz qulazyp qaldy deseńizshi?! О́kinishke qaraı, elimizdiń táýelsizdigi jyldarynda shet elderden Qyzyljar óńirine kóship kelgen aǵaıyndardyń teń jartysyna jýyǵy keıin qysy qatty, jazy qysqa ólkeni jersinbeı, ońtústik oblystarǵa qaıtadan qonys aýdaryp ketken. Sondyqtan da endigi úmit – Elbasy tapsyrmasyna sáıkes Úkimet qolǵa alǵan bastama – jumys kúshi artyq óńirlerdiń eńbekkerlerin jumys kúshi jetispeıtin óńirlerge qonystandyrý baǵdarlamasy boıynsha usynylyp otyrǵan qolaıly múmkindikterdi múlt jibermeý.
Sony jete eskergen oblys ákiminiń qoldaýymen byltyr ońtústik óńirlerden 188 otbasy kóship kelip, soltústikqazaqstandyqtardyń qatary 802 adamǵa tolyqty. Bul kórsetkish aldyńǵy jylǵydan bir jarym esedeı artyq. Soltústik Qazaqstan oblysy atalmysh áleýmettik baǵdarlamany iske asyrýda ózge óńirlerge ónege kórsetip keledi desek, artyq aıtqandyq emes. Munda ústimizdegi jyly osy ıgi istiń aýqymy barynsha keńeıtilip, jumys kúshi artyq óńirlerdegi 700 otbasyny kóshirip ákelý nemese 3 myńnan astam adamdy qonystandyrý kózdelip otyr.
О́ńir basshysy buǵan deıin oqýshylar sany jetispegendikten, bastaýysh mektepteri jabylyp, quryp ketý qaýpi tóngen shaǵyn aýyldarǵa qonystandyrylǵan kúngeılik aǵaıyndardyń arasynda turaqty jumys tappaı qınalyp júrgender barlyǵyn bilgen soń ile kóship kelýshilerdi aldaǵy ýaqytta tek jumys kúshi jetispeıtin ári turmys úshin mańyzdy áleýmettik nysandary bar iri eldi mekenderge ǵana ornalastyrý jóninde tapsyrma berdi. Osyǵan oraı bıyl Úkimet bekitken kvotaǵa sáıkes Almaty, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynan kóship keletin eńbekkerlerdi qonystandyrý úshin 224 eldi meken tańdap alyndy. Onyń 106-sy – ekonomıkalyq ósimniń joǵary áleýetine, 118-i ortasha áleýetke ıe. Olarda 828 turǵyn úı men 1282 jumys orny jańa ıelerin kútip, bos tur. Buǵan qosa, oblys ákimi jer alyp, baý-baqsha ósirgisi keletin qonys aýdarýshylarǵa barynsha qoldaý kórsetýdi tapsyrdy. Qyzyljar topyraǵy, ásirese kartop pen kókónis ósirýge qolaıly ekendigin bilgen keıbir ońtústikten kóship kelgen aǵaıyndar qazirdiń ózinde qapysyz qımyldap, tabys kózin taýyp júr.
Oblys basshylyǵy Petropavl qalasyndaǵy Manash Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti men bes kolledjde «Serpin-2050» áleýmettik baǵdarlamasy boıynsha ońtústik óńirlerden kelip, bilim alyp júrgen 1114 stýdentke de úlken úmit artyp otyr. Jýyrda olarmen kezdesý ótkizip, bıyl oqý bitiretin túlekterdi jumysqa ornalastyrý jaıly áńgime qozǵady. «Biz bıyldan bastap «Mentorlyq» jobasyn qolǵa alamyz. «Serpindik» bir túlekke meniń ózim mentor bolamyn. Oǵan aqyl-keńes berip, jumysqa ornalasýyn baqylaýymda ustaımyn», – deı kelip, oblys basshysy osy jıynǵa qatysyp otyrǵan memlekettik organdardyń basshylary men kásipkerlerdi de «Serpin-2050» baǵdarlamasynyń alǵashqy 319 túlegine mentorlar, ıaǵnı qamqorshy tálimgerler bolýǵa shaqyrdy.
«Serpindikterdiń» aralarynda Qyzyljar jerinde shańyraq kótergen jastar da bar eken. Ondaı jas otbasylar osynda qalǵylary kelse, jergilikti bılik tarapynan jan-jaqty qamqorlyq jasalatyn bolady. Bul rette oblys ákimi: «Qazir bizdiń óńirdegi aýyl mektepterine, aýrýxanalarǵa, feldsherlik pýnktterge mamandar qajet. Aýyldarǵa baryp, úılenip, sábıli bolsańyzdar, onda biz sizderge tegin úı salyp beremiz. Árıne, ol qyzmettik bas-
pana bolady. Biraq, keıin jekeshelendirip alýlaryńyzǵa da bolatyn shyǵar dep oılaımyz. Turǵyn úıdi jergilikti kásipkerler salyp beredi. Sizderge arnalǵan osyndaı jańa bas-
tamamyz bar», – dep málimdedi.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, ótken jyldyń sońynda Petropavl qalasynda jańajyldyq shyrshalardy ornatýǵa jáne oblys ortalyǵyn merekelik bezendirýge qalalyq bıýdjetten bir teńge de qarajat bólinbeı, budan únemdeletin qyrýar aqshany shahar kóshelerin odan ári kórkeıtý jumystaryna jumsaý tapsyryldy. Qala basshylaryna byltyr ornatylǵan shyrshalar men ártúrli áshekeılerdi qaıtadan paıdalaný usynyldy.
О́ıtkeni Petropavldy jańajyldyq bezendirýge keıingi jyldary qalanyń burynǵy jáne búgingi ákimderiniń «talǵampazdyqtary» men «myrzalyqtarynyń» qanshalyqty ekendigine baılanysty
8 mıllıon teńgeden 24 mıllıon teńgege deıin qarjy shyǵyndalyp kelgen eken...
Petropavl turǵyndaryn aıryqsha rıza qylǵan bir ıgilikti is byltyr oblys ortalyǵynda respýblıkalyq bıýdjet qarjysy esebinen birden eki qazaq mektebiniń qurylysyn bastaýǵa qol jetkizilýi. Bul – eldiń shetinde, jeldiń ótinde ornalasqan óńirde ana tilimizdiń órisin keńeıtý nıetinen týyndaǵan úlken qamqorlyq. О́ıtkeni táýelsizdik jyldarynda oblys ortalyǵynda jańadan 5 qazaq mektebi ashylǵanymen, ýaqyt óte kele olardyń ózi jetkiliksiz bolyp, oqýshylardy eki-úsh aýysymda oqytýǵa týra kelgen. Al keıingi on jylda Petropavlda birde-bir mektep salynbaǵan.
Qyzyljar óńiriniń mádenı ómirinde de oblys ákimi uıytqy bolyp, eldi eleń etkizgen jaqsy jańalyqtar jeterlik. Solardyń biri – ústimizdegi jyly oblys ortalyǵynyń jańa «Jas О́rken» shaǵyn aýdanynda Sábıt Muqanov atyndaǵy qazaq sazdy-dramalyq teatrynyń 500 oryndyq jańa ǵımaratynyń qurylysy bastalatyndyǵy. О́ıtkeni Petropavldyń shet jaǵynda ornalasqan burynǵy energetıkterdiń Mádenıet úıiniń ǵımaratynda 2000 jyly ashylǵan atalmysh teatrdyń 200 oryndyq kórermender zaly tarlyq etýde.
Tarıh-danadan taǵylym alyp, ótken men búginniń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý, ulttyq qundylyqtarymyzdy qasterleý isinde mýzeılerdiń róli aıryqsha ekendigi málim. Osyǵan jete mán bergen óńir basshysynyń usynysymen oblystaǵy barlyq mýzeı kelýshilerge tegin qyzmet etýge kóshirildi. Sonyń arqasynda oblys ortalyǵyndaǵy mýzeılerge kelýshilerdiń qatary burynǵy jyldardaǵymen salystyrǵanda 20 paıyzǵa artty. Buǵan qosa, aýyl mektepterinde ústimizdegi jyly 70 mýzeı ashylǵan.
Qyzyljarda byltyr tuńǵysh ret ótkizilgen taǵy bir tamasha is-shara – «Gaýhar tas» orkestrler men ulttyq aspaptar ansamblderiniń respýblıkalyq festıvali. Bıyl ekinshi jyl qatarynan ótkizilgen óner báıgesinde elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen orkestrler soltústikqazaqstandyqtarǵa birneshe kún boıy óner kórsetti. Sondaı-aq oblys ákiminiń qoldaýymen elge áıgili jerles ánshi-kompozıtorlardyń ánderiniń jınaqtaryn daıyndaý qolǵa alyndy. Áýeli ataqty Aqan seri, Birjan sal, Úkili Ybyraı babalarymyzdyń ánderiniń dıskileri shyǵaryldy.
Ústimizdegi jyl – Qyzyljar óńiri úshin mereıtoılar jyly. Segiz seriniń eki ǵasyrlyq toıy, Maǵjan Jumabaevtyń 125 jyldyǵy, Aqan seriniń 175 jyldyǵy, Qojabergen jyraýdyń 355 jyldyǵy sııaqty mereıtoılarǵa ulaspaqshy. Oblys basshylyǵy olardyń bárin de laıyqty atap ótýdi josparlap otyr.
Árıne, solardyń ishinde túrki dúnıesiniń jaryq juldyzy – Maǵjannyń orny bólek. Sony eskergen oblys basshylyǵy TÚRKSOI Halyqaralyq uıymynyń basshylyǵymen aqyldasa kele, aqıyq aqynnyń mereıtoıyn uıymǵa kiretin elderde atap ótý týraly sheshim qabyldanǵan. Túrki áleminde 2018 jyl «Maǵjan Jumabaev jyly» bolyp jarııalanyp, ol túrki áleminiń mádenı astanasy atalǵan Kastamoný jáne Ankara qalalarynda aqpan aıynda bastaý aldy. Oǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń delegasııasy qatysyp oraldy.
Uly aqynnyń týǵan kúni – maýsymnyń 25-ine qaraı Petropavlda «Maǵjan kóktemi» V respýblıkalyq óner festıvali, respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa, jalpy bilim beretin mektep oqýshylary arasynda respýblıkalyq «Maǵjan oqýy» ótkizilmekshi.
«Biz, eń aldymen, Maǵjan Jumabaevtyń shyǵarmashylyǵyna basa kóńil bólýimiz qajet. Osy maqsatpen uly aqynnyń buryn jarııalanbaǵan óleńderi engen kitabyn shyǵarmaqshymyz», – dedi Qumar Aqsaqalov jýyrda Astanadaǵy ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde bolǵan baspasóz máslıhatynda.
Qyzyljarda osyndaı oń ózgerister bar. Ádette irgeles jatqan Sibirdiń salqyny sezilip turatyn soltústik óńirden búginde jan jadyratar jyly lep ese bastaǵan sııaqty...
Káribaı MUSYRMAN,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
