Osyndaǵy mańyzdy sharany iske asyrýdyń bir tetigi – termın máselesi. О́ıtkeni buǵan deıin tildik termınologııany qalyptastyrýdyń júıesi orys tili negizinde iske asyp keldi. Al latyn grafıkasy qoldanysqa engen jaǵdaıda bul úrdis jalǵasa bere me? Buǵan deıin jeke termın retinde qalyptasqan kirme ataýlardy qaıtemiz? Jańa álipbıdiń orfografııalyq júıesi men termınjasam úılesimi qandaı bolmaq? Buǵan deıin qazaq tiliniń dybystyq júıesine sáıkestendirilmegen termınderdi qaıtemiz?
Jańalaımyz ba, álde burynǵysyn qaldyramyz ba? Mysaly, «roman» dep jazamyz «raman» dep oqımyz. Ekinshiden, bir ataýdy eki túrli termındeý úrdisi bar. Aıtalyq «kılogramm» sózi birde «keli», birde «kılo» dep jazylyp júr. Demek otandyq termınologııany birizdilikke túsirgen jón. Bul máselede bizben taǵdyrlas túrkitildi aǵaıyndar ne istep jatyr?
Joǵaryda aıtylǵan dúnıelerdi talqylaý úshin ótken apta sońynda Mádenıet jáne sport mınıstrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saıası jumys komıtetiniń tapsyrmasy boıynsha Sh.Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy Astana qalasyna sala mamandaryn jınap «Termınjasam qaǵıdattary jáne ulttyq termınologııa máseleleri» atty respýblıkalyq ǵylymı-teorııalyq konferensııa uıymdastyrdy.
Jıyndy ashyp qatysýshylardy kún tártibindegi termınjasam máselesimen tanystyrǵan Mádenıet jáne sport mınıstrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saıası jumys komıtetiniń tóraǵasy Qýat Borash: «Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda termınologııa turǵysynan qazaq tilin halyqaralyq deńgeıge jaqyndatý kerektigin málimdegen bolatyn. Atalmysh basqosý Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaýdyń jolyn qarastyrady, konferensııa sońynda qarar qabyldaıdy», dedi.
Jıyn barysynda baıandama jasap, óz pikirlerin bildirgen fılologııa ǵylymdarynyń doktorlary Sherýbaı Qurmanbaıuly men Sarqyt Álisjan, sol sııaqty salalyq termınologııa mamandary Muhambedııa Ahmetov, Sábıra Isaqova, Sársen Qulmanov, Baýyrjan Jónkeshov, t.b. óz oılaryn ortaǵa saldy.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, konferensııaǵa qatysýshylar jıyn sońynda qarar qabyldady. Birneshe tarmaqtan turatyn qarar-qujatta: termınjasam isinde ana tilimizdiń sóz baılyǵyn sarqa paıdalaný; ózge til ataýlarynyń dál balamasy tabylmasa, ol sózdi ana tilimizdiń dybystyq tabıǵatyna sáıkestendirý; jańa termınderdi qabyldarda orys tildik deldaldy joıyp, shet tiliniń tupnusqasyna baǵynyp, ony tilimizdiń fonomorfologııalyq ereksheligine baǵyndyrý sııaqty ustanymdar endi.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
