– Qazirgi jahandaný zamanynda árbir ulttyń ózin-ózi tanýǵa umtylýy – zańdylyq. Osy oraıda, Memleket basshysynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy rýhanı silkiniske jol silteýshi baǵdar bolmaq, - dep konferensııanyń betashar sózin bastaǵan óńir basshysy, aryqaraı baǵdarlama aıasynda aımaqta atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy.
Atap aıtar bolsaq, ótken jyly baǵdarlama aıasynda oblysta 600-den astam is-shara uıymdastyrylyp, 79 joba júzege asypty. Sonyń biri – «Qazaqstannyń kıeli jerleri» jobasy aıasynda oblys aýmaǵynda ornalasqan 12 nysan jalpyulttyq tizimge, 35 nysan óńirlik mańyzǵa ıe eskertkishter qataryna qosylsa, ınteraktıvti kartaǵa ártúrli deńgeıdegi 150 eskertkish qamtylypty.
Joǵarydaǵy jalpyulttyq mańyzǵa ıe bolǵan nysandar qatarynda: Qazaq handyǵynyń alǵashqy astanasy – Syǵanaq jáne ejelgi tarıhı oryndar: Jankent, Jent, Shirik-Rabat qalashyqtary, Qorqyt ata, Begim ana, Oqshy ata, Horasan, Qylyshty keshen-keseneleri men Janqoja, Buqarbaı batyrlar mazary enipti.
Osylardyń ishinde Qarmaqshy aýdanynda ornalasqan Qorqyt ata memorıaldyq kesheni men onyń janynan ashylǵan etnoaýylǵa kelýshiler kóp. О́tken jyly nysandy tamashalaý úshin 15 myń adam at basyn burǵan.
Sondaı-aq, oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynda jańadan «Qasıetti Qazaqstan jáne arheologııa» zaly ashylyp, aımaqtaǵy 12 mýzeıdiń ekspozısııalary jańalanypty. О́ńirlik máni basym «Tárbıe jáne bilim», «Rýhanı qazyna», «Atameken», «Aqparat tolqyny» sııaqty kishi baǵdarlamalar ázirlenip, «Jol kartasy» negizinde 81 joba júzege asyrylypty. Bıyl osyndaı maqsatqa oblystyq bıýdjetten 600 mln teńgeden astam qarjy bólinse, demeýshiler esebinen 22 mlrd. teńgeden astam qarjy tartý josparda bar eken.
О́ńir úshin taǵy bir basty jańalyq Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetinde «Rýhanı jańǵyrý» kafedrasy ashylyp, ol jerde «Máńgilik El jáne ulttyq dástúr», «О́rkenıettiń negizderi» atty arnaıy pánder oqytylýda.
Bunyń syrtynda, orta arnaýly bilim berý mekemelerine arnalǵan qazaq tilinde «О́lketaný» atty oqýlyq ázirlenip, onyń saraptamadan ótken sońǵy nusqasy baspa óndirisine joldansa, oblys ortalyǵyndaǵy «Daryn» qosymsha bilim berý mektebi janynan fızıka-matematıka mektep-ınternatyn ashý úshin uıymdastyrý-daıyndyq jumystary júrgizilýde eken.
Sońǵy tórt jyldan beri aımaqta halyqaralyq «Qorqyt jáne Uly Dala sazy» folklorlyq mýzykalyq óner festıvalin ótkizý dástúrge aınalyp, bul mádenı sharaǵa Reseı, Tatarstan, Bashqurtstan, Týva, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Anglııa, Túrkııa, Qytaı jáne elmiz ónerpazdary qatysyp, jyl saıyn festıval aýqymy keńeıip keledi.
– «Syr eli – jyr eli» deıtindeı bolashaqta oblys ortalyǵynda zamanaýı deńgeıde jaraqtalǵan jyraýlar mektebi «Qazaq dástúrli óner akademııasyn» ashyp, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy negizinde jyrshylyq dástúrdi nasıhattaıtyn bolamyz, oǵan el kólemindegi barlyq talantty jastardy tartý oıdamyz, - deıdi Qyrymbek Eleýuly.
Sondaı-aq, aldaǵy kúnderi oblystyń tarıhy men mádenıetinen syr shertetin fotoalbom jaryq kórmek. Bul jınaqqa AQSh pen Eýropa elderi arhıvterinen alynǵan Syr óńiriniń tarıhyna qatysty tyń derekter tuńǵysh ret jarııalanbaq.
О́ńirde «Týǵan jer» jobasyn sátti júrgizý úshin byltyr kásiporyndar men jergilikti ákimdik arasynda ózara áriptestik týraly memorandýmdar jasalyp, nátıjesinde mesenattar esebinen bilim, mádenıet uıymdarynyń ǵımarattaryn jańartýǵa, balalar oıyn alańdaryn, alleıalar men skverler salýǵa 6 mlrd. teńgeden astam qarjy tartylypty.
Aımaqtyń bilim salasynda da jańalyq jeterlik. Qazirgi tańda qyzylordalyq 452 túlek kelisimge sáıkes Reseı Federasııasy Úkimetiniń bıýdjeti esebinen Máskeý men Sankt-Peterbýrgtyń bedeldi joǵary oqý oryndarynda ınjenerlik bilim alyp jatyr. «Qyzylorda osyndaı bilim berýdi uıymdastyryp otyrǵan elimizdegi birden-bir oblys» deıdi óńir basshysy.
Bul is aryqaraı da jalǵasa bermek. Bıylǵy jyldan bastap Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti «Kıberqaýipsizdik» jáne «Prosesterdi matematıkalyq modeldeý» mamandyqtary boıynsha qyzylordalyqtar úshin arnaıy 20 grant bólse, Tatarstan basshysy jyl saıyn 20 jasty óz eliniń esebinen Innopolıs ýnıversıtetinde aqparattyq jáne sıfrlyq tehnologııalar boıynsha oqytýdy qoldap otyr. Buǵan qosa, 2013 jyldan bastap az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylardan shyqqan 100-ge jýyq daryndy bala jyl saıyn oblys ákiminiń granty boıynsha bilim alýda.
Qysqasy Syr elinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqaralyp jatqan sharýa ushan-teńiz. Desek te, oblys basshylyǵy Joǵarǵy Sotpen birlesip, óńirlik daýlardy sotsyz sheshý maqsatynda «Sotsyz tatýlasý ortalyǵyn» qurý týraly pılottyq jobany qolǵa alypty...
– Eń bastysy, bizde qandaı da jumysty nátıjeli júzege asyratyn múmkindik bar. Osyny tereń uǵynǵan jaǵdaıda ǵana biz Elbasynyń halyq ıgiligi úshin qoıyp otyrǵan mindetterin abyroımen atqara alamyz, - dep jıyndy qortyndylady óńir basshysy.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
