Kóterińki kóńil kúı jańa kúnniń bastaýyna jaǵymdy áser qaldyrady. Dıetolog Tatıana Chevolıýk te tańerteń jaqsy kóńil kúımen tamaqtanýdyń densaýlyqqa paıdaly jaǵy kóp ekenin aıtady. Ádette, salmaǵyn qadaǵalap otyratyn adamdar úshin tańǵy as mindetti. О́ıtkeni tańǵy as ishý arqyly túski jáne keshki asty az mólsherde tutynýǵa bolady. Bul adamnyń artyq salmaq jınamaı, qalypty músinin saqtaýǵa kómektesedi. Tájirbıege súıene kele mamandar tańǵy asty únemi iship júrgen adamdardyń keshke deıin belsendi qımyl-qozǵalysta bolatynyn, ıaǵnı erteńgilik durys tamaqtaný aǵzanyń kúni boıy alatyn kalorııalyq qýatyn tıimdi paıdalanýǵa jol ashatynyn anyqtady. Sebebi 8-12 saǵat aralyǵynda aǵzada fermentter óte belsendi bolady. Osydan keıin as qorytý júıesi aýyrlyqty sezinbeıdi. Eger tańǵy astan tys qalsańyz, aǵzadaǵy qanttyń mólsheri tómen túsip, kúsh qýatyńyz álsireı túsedi eken.
«Meniń medısınalyq tájirıbemde tańǵy astyń mańyzy zor. Biraq onyń mólsheri men quramy adamnyń aǵzasy men densaýlyǵyna baılanysty ártúrli bolady», deıdi O.Ostrýk. Keı adamdar ýaqtyly uıyqtamaǵan jaǵdaıda tańerteńgi asqa tábeti bolmaıdy. Sebebi kesh jatyp túste oıanatyn adamnyń as qorytý júıesindegi fermentter durys jumys istemeıdi. Bul aǵzaǵa salmaq túsiredi jáne kóptegen aýrýǵa aparady. Saldarynan adamda enjarlyq basym bola túsedi. Al ýaqtyly tynyqqan ári durys tamaqtaný erejesin saqtaǵan adamnyń kelbeti ádemi keıipke enip, ózin jaqsy sezinbek. Mamandardyń keńesine súıensek, tańǵy asty ishpes buryn asqazandy tazartý kerek. Taza 1 stakan sý ishý nemese 1 dana banan jeý kerek, 15 mınýttan keıin tańǵy asqa otyrýǵa bolady.
Tatıana Chevolıýktiń aıtýynsha, tańǵy asqa sút ónimderin paıdalanǵan jón. Qyshqyl sút ónimderi, súzbe, irimshik jáne jumyrtqa adamnyń kúni boıy kóńil kúıiniń kóterińki bolýyn qamtamasyz etedi. Bul rette amerıkalyq ǵalymdar da aqýyzdyń tańǵy asqa paıdaly ekenin dáleldedi. Iаǵnı qunarly tańǵy as ishken adam kúni boıy ashtyqty sezinbeı, kalorııany tómendetý arqyly aryqtaı alady.
Dene bitiminiń durys bolýy da durys tamaqtanýǵa baılanysty. Ýaqytynda tamaqtanǵan jáne kóshedegi fast-fýdtan buryn úı taǵamyn tutynǵan abzal. Sebebi sińimdi ári toıymdy. Al keshki saǵat 18.00-den keıin tamaqtanbaý kerek. Erterek ishken tamaq boıǵa tarap, aǵza qorytyp úlgeredi. Sońǵy kezderi jasóspirimder tamaqtanyp otyryp, qolyndaǵy telefonyna shuqshıyp otyrady. Bul mıǵa áser etýdi tejeıtindikten, ne jep otyrǵanyn balanyń ózi de bilmeıdi. Bul da durys emes. Sondaı-aq aryqtaýdyń joly osy eken dep tamaqty durys ishpeı júrgender de bar. Olar sońynda aýyryp, emhanaǵa qalaı túskenin bilmeı qalady. Nemese qany azaıyp, anemııaǵa ushyrap qulap jatady.
Al zııandy taǵamdar retinde maıly taǵamdar men alkogoldi jáne gazdalǵan sýsyndar, hot-dog, chıpsy jáne basqa da tez daıyndalatyn ónimderden aýlaq bolǵan jón. Osy qaǵıdany ustamaǵandardyń basym bóligi aýrýǵa erte ushyraıdy. Qunarly taǵamdar retinde teńiz ónimderi, balyq pen et-sút ónimderin, jemis-jıdekti qoldanǵan jáne taza sýdy kóbirek ishken abzal. Máselen, qyzyl jáne jasyl alma aǵzaǵa óte paıdaly eken. Aǵylshyndarda «Jatarǵa alma jeseńiz, dárigerdiń qajeti bolmaı qalady» degen maǵyna beretin támsil bar. Rasynda, salamatty ómir saltyn ustanǵan jan aýyrmaıdy.
Qyzǵaldaq OMAR,
L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti
Saıasattaný jáne jýrnalıstıka fakýltetiniń 1-kýrs stýdenti
