“ShALQIIаNYŃ” KELEShEGI KEMELDENE TÚSPEK

Búgingi tańda ýran ónimine degen suranys joǵary bolyp otyr. Eger sońǵy derekterge júginer bolsaq, Qazaqstan 2030 jyly ýran óndirý jóninen álemdegi iri ýran óndirýshiler – Kanada men Avstralııa elinen oq boıy oza shaýyp, kósh bastaýshy bolmaq. “Qazatom­prom” ulttyq kompanııasy” aksıonerlik qoǵamynyń bergen málimetine súıensek, Qazaqstannyń atom ónerkásibi ótken jyldyń jeltoqsan aıynda 13,5 myń tonna ýran óndirip, jyldyq óndiristik jospardy artyǵymen oryndaǵan. Syr óńiriniń ónerkásiptik áleýetiniń bir salasy – ýran óndirý ekeni barshaǵa málim bolsa kerek. Búginde qazba baılyqtarǵa toly Syr aımaǵynyń da kele­she­gi kemeldenip, ındýstrııalyq-ın­novasııalyq baǵyttaǵy jobalar josparly júzege asyrylyp ke­le­di. Bul óz kezeginde shıkizattan qosylǵan quny joǵary ónim óndirip, óndiris órkenin keńinen jaıýǵa múmkindik berýde. Qazir olardyń qatary 100-ge jýyq­ta­ǵan. Olardyń qatarynda “Kúkirt qyshqyly zaýytynyń quryly­sy” jáne “Báıken Ý” JShS Ja­ńaqorǵan aýdanyndaǵy “Hora­san-2” ýchaskesinde ýran óndirý jobalary bar. Atalǵan jobalar taıaý ýaqytta Syr aımaǵynyń ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyna aıryqsha serpin týǵyz­baq. Oǵan qazirgi tańda álemde ýran ónimderine degen suranys, joǵaryda aıtqandaı, joǵary bo­lyp otyrǵany aıqyn aıǵaq bolsa kerek. Al, suranysty qamtama­syz etý úshin aǵymdaǵy jyly eli­mizde ýran óndirý kólemin 18 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtý kóz­delýde eken. Osyǵan oblys kó­leminde jumys istep jatqan ýran óndirý kásiporyndarynyń qosar úlesi de qomaqty. Sondaı-aq bul kásiporyndardyń jergilikti jerdiń áleýmettik máselelerin sheshý baǵytyndaǵy ıgilikti sha­ra­lary da qanattaryn keńge jaı­yp keledi. Demek, óndiris kólemi ul­ǵaıyp, jańa jobalardy birtin­dep júzege asyrýmen birge osyn­daı qoldaý sharalarynyń aıasy keńeıe beretinine eshqandaı kú­mán joq. Sonymen birge, qýatty kompanııalardyń jergilikti bıýd­jet­tiń tabys kózin molaıtýǵa tıgi­zetin yqpaly da ushan-teńiz bolmaq. Al, adamdardy jańa jumys oryndarymen qamtamasyz etip, ıaǵnı Syr óńirin óndi­ristik aımaqqa aınaldyrar kún de qashyq emes. Joǵaryda atap ótkendeı, ýran óndiriletin aı­maq­tardaǵy áleýmettik baǵdarla­malardy júzege asyrýǵa kom­pa­nııa ústimizdegi jyly 3 mlrd. teń­ge jumsaýdy kózdep otyr eken. Sonymen Syr aıma­ǵyn­daǵy ýran óndirisiniń keleshegi kemeldene túspek. Qarataý óńiriniń basty baı­lyǵy – qıyrshyq tas óndirisi. Aǵymdaǵy jyly Batys Qytaı – Batys Eýropa avtomobıl jo­ly­nyń qurylysy bastaý almaq. Osy joldyń 800 shaqyrymy oblys aýmaǵynan ótedi. Merdiger kompanııalardyń aıtýynsha, osyn­shama jerge asfalt tóseý úshin 10 mln. tonna qıyrshyq tas qajet sııaqty. Demek, ken baı­ly­ǵy Syr aımaǵynyń áleýetin kó­te­rip, halyqtyń ıgiligine qyzmet jasaıtyn bolady. Aıtalyq, táý­ligine 300 tonna 6 túrli qıyr­shyq tas óndiretin “Tasbulaq” JShS-ge qarasty kásiporyn aldaǵy ýaqytta óndiris kólemin barynsha ulǵaıtýdy qolǵa ala bastaǵan. Olar keleshekte 250 mln. teńge ınvestısııa ıgerip, zaýyt qýattylyǵyn 1 mln. ton­na­ǵa jetkizýdi mejelep otyr. Sol kezde munda 50 jergilikti tur­ǵyn jańa jumys oryn­dary­men qamtamasyz etilmek. – О́zderińizge málim, qıyr­shyq tasqa degen suranys mol. Demek óndiris aıasyn keńeıtip, jergilikti halqymyzdyń ósip, órken jaıýyna súbeli úles qo­sýymyzǵa mol múmkindigimiz bar,– deıdi “Tasbulaq” JShS dı­rektory Qaırat О́telbaev. Shalqııa kenti mańaıynda qıyrshyq tas óndirý, tas untaq­taý zaýyttary josparly jumys jasaýda eken. Solardyń biri “Qazprom-Qyzylorda” JShS jyldan jylǵa qıyrshyq tas ónim­diligin arttyryp, qanatyn keńge jaıyp keledi. Baıyrǵy óndiris orny halyqaralyq stan­darttarǵa saı jańa tehnıkalar alyp, tapsyrys berýshiler úde­si­nen shyǵyp keledi. Munda óndi­rilip óńdelgen qıyrshyq tas­tar­dy temir jol arqyly elimizdiń basqa aımaqtaryna jetkizý de kún tártibine qoıylyp otyr. Osy Shalqııa kentindegi qıyr­shyq tas óndirý sala­syn­daǵy iri óndiris oryndarynyń biri – “Shalqııa – Nerýd kom­panııasy” JShS. Bul kompanııa taýdaǵy tasty tasymaldamaı-aq, sol jerde túrli fraksııadaǵy qa­jetti ónimderdi daıyndaıdy. Munyń ózi eńbek ónimdiligin arttyrýmen birge, artyq shyǵyn shyǵarmaýǵa da septigin tıgizýde. Munda shetelderden ákelgen alyp tehnıkalardy kompıý­ter­men basqarý da jolǵa qoıylyp, olardy jergilikti mamandar jete meńgerip alǵan. Sondaı-aq “Av­tomobıl joldary basqarmasy” JShS túrli fraksııadaǵy qıyr­shyq tas, jýylǵan qum óndiretin tas untaqtaý zaýytyn ulǵaıtyp, jańa úlgidegi birqatar jobalardy júzege asyrýda. Jergilikti bıliktiń aıtýyn­sha, osy qazyna Shalqııa kenti qo­nys tepken Jańaqorǵan aýda­nyna 2010-2014 jyldary 80 mlrd. teńgeniń ınvestısııasy tar­tylady dep kútilýde. Demek, jyldar jyljyǵan saıyn ón­diristik aımaqtyń órisi órken jaıa bermek. Erkin ÁBIL, Qyzylorda oblysy.