Sáni men saltanaty jarasqan arý Astananyń 20 jyldyq mereıtoıy qarsańynda beleń alǵan bul keshendi abattandyrý jumystarynyń burynǵylarǵa qaraǵanda qaıtalanbas ózindik ereksheligi bar. Birinshiden, bul bas qalamyzdaǵy apatty kóp qabatty turǵyn úılerdi buzyp, onyń turǵyndaryn jańa páterlermen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy áleýmettik jobany is júzine asyrý barysynda bosaǵan jerlerdi tıimdi ıgerý sharalaryn qamtıdy. Ekinshiden, buzylǵan úılerdiń ornyna qaıtadan nysandar salyp, onsyz da tynysy tar qala kóshelerin toltyra bermeı, bul jerlerge saıabaq pen gúlzar, sport alańdary men oıyn aýlalaryn jasaqtap, qala turǵyndarynyń demalatyn keshendi oryndaryn kóbeıtý jolyndaǵy ıgi bastama.
Astana qalasy ákimdigi turǵyn úı basqarmasynyń basshysy Rýslan Ahmetovtiń aıtýynsha, 2013 jyly elimizde «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasy qabyldanyp, keıinnen ol О́ńirlerdi damytý baǵdarlamasyna aýysyp, búginde «Nurly jer» baǵdarlamasyna jalǵasty. Mine, osy baǵdarlama sheńberinde bas qalamyzdaǵy apatty kóp páterli turǵyn úılerdi buzyp, onyń turǵyndaryn búgingi zamannyń qolaıly da jaıly páterlerimen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy áleýmettik jobany júzege asyrý týraly bastama qolǵa alynǵan bolatyn. Osy joba negizinde bas qalamyzdyń turǵyn úı qoryna jan-jaqty taldaý júrgizilip, arnaıy qurylǵan vedomstvoaralyq komıssııanyń sheshimimen negizgi qurylys qurylǵylary men ınjenerlik jelileri ábden tozǵan kóp páterli turǵyn úılerdiń tizimi jasaldy. Tizimge 1940-1970 jyldary salynǵan 228 kóp páterli turǵyn úı engizilip, bul úıler 2018 jylǵa deıin buzylýǵa tıis bolatyn. Sóıtip 2013-2016 jyldar aralyǵynda 117 kóp páterli úı buzylyp, osynda turǵan 1,5 myńnan astam otbasy jańa da jaıly páterlerge kóshirildi.
2017 jyly osy áleýmettik joba aıasynda 111 kóp páterli úı syrylyp, onyń 1,8 myńnan astam turǵyndary jańa páterlerge kóshirildi.
Eskirgen apatty jaǵdaıdaǵy kóp qabatty úılerdi buzyp, turǵyndardy jańa da jaıly páterlerge kóshirý maqsatyndaǵy áleýmettik jobanyń shejiresi 2013 jyldan beri ǵana jalǵasyn tapty desek, shyndyqqa sál qııanat jasaǵanymyz bolmaq. Bas qalamyzdyń 20 jyldyq jańa tarıhynda bul ıgi úrdis ǵasyrlar toǵysynda qolǵa alynǵan. Máselen, 1999 jyldan 2001 jylǵa deıin elordada ondaǵan eski úı buzylyp, odan bosaǵan 64,5 gektar qala aýmaǵyna ákimshilik ǵımarattary, jol aıryqtary men basqa ınfraqurylymdyq nysandar salynǵan bolatyn. 2001 jylǵy 19 naýryzda Elbasynyń «Astananyń órkendeýi – Qazaqstannyń órkendeýi» atty Astana qalasynyń 2005 jylǵa deıingi kezeńdegi áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń memlekettik baǵdarlamasy týraly» Jarlyǵy shyqty. Osy Jarlyqtyń negizinde Úkimet «2003-2005 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde Astana qalasynda apatty jáne jekelegen jekemenshik turǵyn úılerdi jedeldete buzý baǵdarlamasy» atty arnaıy qaýly qabyldady. Bul maqsatqa bólingen qarjy 8,5 mıllıard teńgeni qurady. Salystyrý úshin aıta ketetin bolsaq, apatty úılerdi buzý jónindegi sońǵy áleýmettik jobaǵa 2017 jyldyń sońynda 48 mıllıard teńge bólingen eken. Sóıtip «Astananyń órkendeýi – Qazaqstannyń órkendeýi» baǵdarlamasynyń sheńberinde bas qalamyzda 1 mıllıon 803 myń sharshy metr aýmaqty alyp jatqan eskirgen apatty turǵyn úıler buzylyp, bul jerde 903,1 myń sharshy metr jańa zamanaýı turǵyn úıler boı kóterdi.
Osy rette taǵy bir erekshe aıtyp ótetin másele, Astana qalasynyń tájirıbesi negizinde 2017 jyldyń 1 tamyzynda Máskeýde apatty kóp páterli turǵyn úılerdi buzyp, turǵyndaryn jańa páterlermen qamtamasyz etý jónindegi arnaıy baǵdarlama qabyldandy.
Sonymen 2013-2017 jyldar aralyǵynda buzylǵan apatty kóp qabatty úılerdiń ornynan bosaǵan jerlerdi abattandyrý jumysy qyzý qarqynmen bastaldy. «Buzylǵan eski kóp páterli úılerden bosaǵan jer telimderin biz kommersııalyq qurylymdarǵa bermesten buryn, turǵyndardyń tilegi boıynsha bul jerlerge balalar men eresekterge arnalǵan sport alańdary bar saıabaqtar men býlvarlar jasaqtaımyz», – dedi qala ákimi Áset Isekeshev qala aýmaǵyn aralaǵan jumys sapary barysynda. Bıylǵy jyly bas qalanyń oń jaǵalaýynda 13 saıabaq, kelesi jyly taǵy 5 saıabaq salynady. Mereke qarsańynda Botanıkalyq baq, «Lıneınyı» parki saltanatty jaǵdaıda ashylyp, «Araı» saıabaǵyn qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtalady. Jalpy alǵanda, osy 18 áleýmettik demalys nysandarynda balalardyń 85 oıyn attraksıony, 115 sport trenajeri, 18 fýtbol, basketbol jáne tennıs alańy ashylady. Qashyqtyǵy 17 shaqyrymdy quraıtyn velosıped joly, 12 shaqyrym júgirý joly jabdyqtalyp, 30 sýburqaq kesheni boı kóteredi.
Jańadan salynatyn saıabaqtar, gúlzarlar men býlvarlar belgili bir dástúrmen bezendirilip, arnaıy taqyrypqa saı órnekteledi.
Máselen, Birjan sal kóshesiniń boıyndaǵy №5-úıdiń mańaıynda salynyp jatqan parkke «Chemodan parki» degen ataý berilse, Respýblıka dańǵyly men Dúkenuly kóshesiniń qıylysynda boı kóteretin demalys orny «Astronomııa jáne ǵarysh saıabaǵy» dep atalmaq. Abaı dańǵylynyń boıynda Sembınov atyndaǵy kósheden «Egemen Qazaqstan» gazeti» kóshesine deıin jalǵasatyn demalys ortalyǵy «Teatr býlvary» atanyp, munda jańa amfıteatr boı kóteretin bolady. Sonymen birge «Egemen Qazaqstan» gazeti» kóshesinen bastalyp, Beısekbaev atyndaǵy kóshege deıin jalǵasatyn demalys orny «Ádebıet býlvary» atanbaq. Bul býlvardyń syrtqy kórinisi kitap sııaqty bolyp keledi de onyń aýmaǵy kitap sórelerimen jáne oqyrmandarǵa arnalǵan oryndyqtarmen jabdyqtalady.
Sóz oraıy kelgende qala ákimdiginiń nazaryna sala ketetin taǵy bir mańyzdy másele bar. Ol – «Egemen Qazaqstan» gazeti» kóshesiniń boıyndaǵy, týra «Egemen Qazaqstan» gazeti redaksııasy ǵımaratynyń aldyndaǵy saıabaqtyń sorly hali. Bul saıabaq osydan týra on jyl buryn, ıaǵnı Astana qalasynyń 10 jyldyq toıy toılanǵan jyly sol kezdegi qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetovtiń tikeleı bastamasymen ashylǵan bolatyn. Ulttyq qundylyqtardyń qadirin jete túsinetin ákim qalalyq máslıhattyń sheshimimen dál sol jyly elimizdiń bas basylymy ornalasqan osy tuıyq kóshege «Egemenniń» atyn bergizgen edi. Sol kezeńde aǵash kómkergen bul alańqaıǵa demalys oryndyqtary qoıylyp, jaıaý júrginshi joldary salynyp, samaladaı jaryq beretin shamdar ornatylyp, jap-jaqsy abattandyrylǵan bolatyn. Odan keıingi ótken on jyl ishinde bul saıabaqtyń jaǵdaıyn kúıttep, «shybyq basyn syndyrǵan» adam bolǵan joq. Sonyń saldarynan ýaqyt salmaǵymen bul saıabaq múlde júdep ketti. Bas qalamyzdyń 20 jyldyq dúbirli merekesine oraı qala ákimdigi osy bir shejireli saıabaqqa taǵy bir nazar aýdarsa degen tilegimiz bar.
«Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıinine» keletin bolsaq, bas qalamyzda eskirgen apatty kóp páterli turǵyn úılerdi buzyp, onyń turǵyndaryn jańa da jaıly páterlerge kóshirý jónindegi áleýmettik joba el ıgiligi úshin bastaý alǵan edi. Endi buzylǵan sol eski úılerden bosaǵan jer telimderine halyqtyń densaýlyǵyna paıdaly demalys sátteri úshin saıabaqtar men gúlzarlar, sport alańdary men demalys ortalyqtaryn ashý jónindegi taǵy bir ıgilikti shara bastaý aldy. Iske sát!
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
