Bul barshaǵa belgili, bıyl týǵanyna 125 jyl tolyp, túrki jurty tórine shyǵaryp otyrǵan Alashtyń ardaqty aqyny Maǵjan Jumabaıulynyń áıgili jyry. Jalpy, kezdeısoqtyq degen bolmaıdy, bıyl Túrkistandy eń kóp jyrǵa qosqan Maǵjan aqynnyń mereıli datasymen birge tutas túrki jurtynyń tarıhı besigi Túrkistannyń da tórge ozǵan jyly bolyp tur.
Áýeli, Shymkent megapolıs, Túrkistan oblys ortalyǵy bolady degen aqjoltaı habar jetken bolatyn. Endi Elbasynyń arnaıy Jarlyǵymen oblystyń ataýy Túrkistan bolyp ózgergenin estigen jurttyń tóbesi tipti kókke jetip otyr. Elimizde jańa megapolıstiń paıda bolýymen birge Túrkistannyń oblys ortalyǵyna hám oblys ataýyna aınalýy qutty bolsyn! Bul – shyn máninde túrki dúnıesiniń tarıh sahnasynda qaıta túleýi, rýhanı jańǵyrýdyń úlken jetistigi. Sananyń silkinýi, jadynyń jańǵyrýy, ulttyq kodtyń uranǵa aınalýy osy bolsa kerek!
Sózdi Maǵjannyń «Túrkistan» atty ataqty jyrymen bastaǵan edik. Osy jyrynda daýylpaz aqyn «Túrkistan» dep bir qalany meńzep otyrǵan joq; shabyty shalqar shaıyr Táńiriniń nesibine, er túriktiń besigine, eki dúnıeniń esigine balaǵan qasıetti jer retinde túrkiler eli – Turandy aıtyp otyrǵany anyq. Onyń aıqyn aıǵaǵyn joǵarydaǵy alǵashqy shýmaqtan keıin ile-shala keletin «Ertede Túrkistandy Turan desken, Turanda er túrigim týyp-ósken» degen joldardan da anyq kórýge bolady. Mustafa Shoqaıdyń tutas Túrkistany da Ortalyq Azııany tolyq qamtıtyn úlken uǵym bolatyn.
Tarıhtyń tamyryna qan júgirtip qarar bolsaq, Túrkistan ataýy erte kezeńderge bastap barady. Muraǵat izderi sonaý Qytaı qorǵanynan Kaspııge, Oral taýynan Aýǵanstanǵa deıingi ulan-ǵaıyr aımaqty Túrkistan dep ataǵanyna kýálik etedi. Túrkistan jalpy, Ortalyq Azııada dáýirleý dáýirimen birge kóterilip kele jatqan ataý. Buryn Turan dep te atalǵan túrkiler eli Túrkistan – negizinen musylman-túrki órkenıetiniń de besigi sanalady.
Keıin osy qasıetti ataýdy kóshpeliler sanasynan óshirý kezeń-kezeńimen iske asyryla bastady. Túrkistan uǵymyn saıası shekteý maqsatynda Túrkistan general gýbernatorlyǵy quryldy. Sol tusta tarıhı Iаssy qalasy da birte-birte Túrkistanǵa aınalyp ketti. Qalasynyń ataýy áýelden «Áziret Sultan, pır-i Túrkistan» dep, Qoja Ahmet Iаsaýıdy meńzep aıtylatyn. Keıin ol «áziret» degen dinı sózden jalańashtanyp, Túrkistan ataýy qala berdi. Shyndap kelgende, bir jaǵy qate de emes. Sebebi Túrkistan ıdeıasynyń rýhanı dińgegi Áziret Sultan – Qoja Ahmet Iаsaýı ekeni de anyq.
Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin bul uǵym qaıta jańǵyra bastady. Elbasymyz Túrkistandy túletý úshin kóptegen aýqymdy sharalar atqardy. Túrkistanda kúlli túrki jurtyna ortaq Q.A.Iаsaýı atyndaǵy ýnıversıtet ashylýy da tarıhı sanamyzǵa silkinis ári serpilis bergen bolatyn. Túrkistan uǵymyn damytý úshin Prezıdent N.Nazarbaevtyń Ortalyq Azııa ıdeıasyn usynǵany da belgili. Qaziret qonǵan qasıetti Túrkistan elimizdiń rýhanı astanasy ǵana emes, ol – túgel túrki tý tikken Turan jurtynyń da qasterli ataýy ekenin aıttyq. Sondyqtan baıyrǵy ataýyn jańǵyrtyp, Ortalyq Azııany da rýhanı-mádenı turǵydan Túrkistan dep aıtýymyz kerek shyǵar.
Osy oraıda bıyl naýryz aıynda baýyrlas memleketterdiń basshylary Astana tórinde qaıta bas qosýynyń da negizinde Maǵjan jyrlaǵan uly uǵymnyń jatqany anyq. Mine, búgin sol ıgi isterdiń jalǵasy esebinde, oblys ataýymen birge Túrkistan qaıta túlep, ataýdyń aıasy keńip, qasterli uǵym Uly Dalada tý kóterdi. Ol keshegi Alash arystarynyń uly murattarynyń qaıta jańǵyrýy, rýhanı serpilisi bolatyn.
Ejelden el bılegen ıgi jaqsylar men ǵulama-ǵalymdardyń qutty ordasy bolǵan qasterli qarashańyraq, búginde elbasylar bas qosyp, keńes quratyn, túrki álemin túgendeıtin irgeli ortalyqqa aınalyp keledi. Bul turǵydan kelgende Túrkistan qalasy túrki jurtyna temirqazyq meken bolǵan tutas Túrkistannyń da tutqasy bolyp sanalady. Qarashańyraq Qazaqstan – túrki áleminiń irgeli ortalyǵyna aınalyp, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev túrki áleminiń lıderine balanyp otyr. Osyndaıda esimizge Túrkııa Respýblıkasynyń eks-prezıdenti Abdolla Gúldiń Túrkistanǵa arnaıy kelip, Elbasymyzǵa bıliktiń ejelgi belgisi – asa taıaqty tabys ete turyp, Memleket basshysyn túrkitildes halyqtardyń kóshbasshysy dep tanıtynyn jetkizgeni esimizge túsedi. Endi qaıta túlegen Túrkistan arqyly tarıhı bir tamyrlas jurttar arasynda elimizdiń tuǵyry taǵy da bıikteı túsedi dep senemiz.
Darhan QYDYRÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
