Jol azabyn júrgen biler
Jaz bastalǵaly Astanadaǵy temirjol vokzaldarynda da, ózge óńirlerdegi bılet kassalarynda da uzyn sonar kezek bir sátke saıabyrsyǵan emes. Jazǵy demalys ýaqytynda saparǵa shyǵatyndar, saıahatqa attanatyndar sany kóbeıetini aqıqat. Osyndaıda tasymaldaýshylar tarapynan suranystyń ne sebepti aldyn ala eskerilmeıtini túsiniksiz.
Byltyr Astanada ótken EKSPO-2017 kórmesiniń tusynda jolaýshylar tasymalynda eshqandaı irkilis bolǵan emes, bıletter ońaı tabyldy. Sol úrdisti qazir de jolǵa qoıýǵa ne kedergi?
Osy materıaldy ázirleý barysynda Astanadaǵy qos vokzalǵa da bardyq. О́ıtkeni el arasynda tapshy bıletterdiń alypsatarlardyń qolynda júrgendigi jáne bul iske poıyzda qyzmet kórsetýshilerdiń de qatysy bar degen áńgimeler jeldeı esip tur. Árıne kassadan tys bılet satýshylardy kezdestirmegenimizdi moıyndaý kerek. Alaıda qalyptasqan ahýaldan habar beretin birer derekti aıtpaı ketýge bolmas. Máselen, aqtóbelik jas otbasy – Arman men Gúlimdi «Atyraý – Astana» baǵytyndaǵy poıyzdan túsken jerinde jolyqtyrdyq. Otaǵasynyń qyzmetine baılanysty demalysty erterek josparlaý múmkin bolmaı, elordadaǵy ata-anasyna kelý úshin asyǵys jolǵa shyqqan beti eken.
– «Áıteke bı» stansasynan, jalpy Aqtóbe óńirinen Astanaǵa zańdy túrde bılet alý múmkin bolmady. Amalsyzdan poıyz ókilderimen sóılesip mindik. Eki orynǵa bılet qunyn artyǵymen tóledik, – deıdi Gúlim Muratqyzy.
Bul jolaýshylar qazir elimizdiń vokzaldary men bılet satatyn jeke kassalardy torýyldap júrgen nemese jol júrý qujatyn onlaın tásilimen alý úshin kompıýterge telmirgen kóptiń biri ǵana.
Esesine Astanadaǵy bıletke muqtaj jandar Erlan esimdi azamatty izdeıdi eken. Bizge de atalǵan tulǵanyń uıaly telefon nómirin tabý qıynǵa soqqan joq. Onyń uıaly telefonynyń nómirin vokzal kúzetshileri jatqa biletin bolyp shyqty.
Oǵan qosa sol kúzetshilerdiń aıtýlaryna qaraǵanda, qazir bıletti jaıyp, samsatyp, artyq baǵasyna satýshylar Astana vokzalynda joıylǵan. Oraıy kelgende Erlanmen de Aqtóbege baratyn jolaýshy retinde sóılesip kórdik. Eki aradaǵy dıalog mynaý:
– Sizdiń nómirińizdi vokzaldaǵy jigitterden alǵan edim. 17 shilde kúni Aqtóbege baratyn úsh adamǵa bılet kerek bolyp tur. Taýyp bere alasyz ba?
– Sen endeshe keshkisin vokzalǵa kelseıshi. On jetisine bılet istep bereıik. Jeti-segizderde vokzalǵa kel, «horosho».
– Baǵasy qansha bolar eken?
– Bilmeımin ony, kassada aıtady. Qansha bılet kerek – úsheý me, tórteý me?
– Úsh bılet kerek.
– Boldy ǵoı onda. Bıletten bólek úsh bıletke maǵan úsh myń teńge beresiń. Istep beremin men saǵan. Brondar bar ǵoı. «Horosho»?
Mine, osy az-kem áńgimeniń is júzinde qalaı jalǵasatyndyǵynan beıhabarmyz. Sondaı-aq bul azamattyń kim ekendigin, qyzmeti, laýazymy men múmkindikterin de anyqtaý múmkin emes. Onyń áreketinen qylmys quramyn da tabý qıyn. Alaıda osy áńgimeden soń-aq bılet alýdyń qıturqy tásilderi ábden júıelenip, jolǵa qoıylǵan ba degen kúmándi oılar týyndap qaldy. Bul babalarymyz aıtqan «bir qaryn maıdy shiritetin qumalaq» tárizdes derek bolar, degenmen «jel turmasa shóptiń basy qımyldamaıdy» degendi de aıtqan biz emes.
Burynǵy jolserik, qazirgi depýtattyń usynysy
Poıyz bıletteriniń tapshylyǵy máselesin jaqsy biletin adamnyń biri – Májilis depýtaty Nurtaı Sabılıanov. Onyń sonaý 2009 jyly sol kezdegi Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynovqa joldaǵan depýtattyq saýalynan beri on jylǵa jýyq ýaqyt ótse de bul máseleniń túpkilikti sheshimin tappaǵandyǵyn kóremiz. Osy materıaldy ázirleý barysynda Shyǵys Qazaqstan oblysynda saılaýshylarmen kezdesip júrgen Májilis depýtatymen baılanysqa shyǵyp, óz saýalymyzdy kóldeneń tarttyq.
– Jaz shyǵa mektep oqýshylarynyń, stýdentterdiń demalysy bastalysymen poıyz bıletteriniń tapshylyǵy bolyp turady. Ony boldyrmaý úshin qosymsha vagondardy kóbeıtý kerek. Eń bastysy, jolaýshylardyń naqty sany eseptelip, máseleni túbegeıli sheshý joldaryn qarastyrý kerek. О́ıtkeni, qazir elimizdiń azamattarynyń eń kóp qoldanatyn kóligi – temirjol. Sondyqtan, jaz mezgilinde qosymsha poıyzdar shyǵarýǵa múmkindikter barshylyq. Sony QTJ jan-jaqty qarastyryp, azamattardyń suranysyn qamtamasyz etýi qajet, – deıdi depýtat.
– Nurtaı Salıhuly, siz bul máseleni 2009 jyly kótergen ekensiz. Sodan bergi ýaqytta ne ózgerdi?
– Sol ýaqyttan beri poıyz vagondarynyń kóbi eskirdi de, esepten shyǵarylyp tastaldy. Jańa vagondar áli jetispeıdi. Sondyqtan qazir jańa vagondardy kóbeıtýge tolyq múmkindik bar. Men stýdent kezimde «Almaty – Máskeý», «Almaty – Lenıngrad» baǵyttarynda jolserik bolyp jumys jasaǵandyqtan, máseleni tereńinen bilemin. Ol kezdegi tapshylyq qosymsha poıyzdar shyǵarý arqyly sheshiletin. Oǵan qosa qazir Alakól sııaqty demalys oryndaryna baratyn baǵyttardaǵy poıyz sanyn kóbeıtý kerek. Biraq bir sátte barlyq máseleni sheship tastaý múmkin emes shyǵar. Alaıda QTJ jaqyn aralyqtaǵy stansalar arasyndaǵy jolaýshylarǵa qolaıly bolýy úshin otyratyn oryndarǵa laıyqtalǵan vagondardy kóbeıtkendigi abzal. Jaqyn jerge qatynaıtyndarǵa «kýpeniń» ne qajeti bar? Osyndaı júıeli ózgerister arqyly bılet tapshylyǵyn joıýǵa bolar edi.
Ýákiletti organnyń jaýaby
Jolaýshylardyń, «deldaldyń» jáne depýtattyń pikirlerinen soń ýákiletti oryndarǵa suraý saldyq, saýalymyzdy joldadyq.
О́z kezeginde bizdiń suraqtarymyzǵa jaýap qatqan Investısııalar jáne damý mınıstrligine qarasty Kólik komıtetiniń derekterine qaraǵanda, qazirgi ýaqytta elimizdiń aýmaǵynda jolaýshy tasymalyna shyǵarylǵan vagondar sany 2,5 myńnan asady. Ýákiletti organ da jaz mezgilinde jolaýshylar aǵynynyń kóbeıetindigin, bılet tapshylyǵynyń bolatyndyǵyn joqqa shyǵarmaı, jekelegen tasymaldaýshylar men jergilikti atqarýshy organdarmen birlese otyryp, jolaýshylar suranysy joǵary baǵyttarǵa qosymsha poıyzdar men tirkeme vagondar shyǵarylyp jatqandyǵyn habarlady.
Atap aıtqanda, jolaýshylar aǵymy mol alty baǵytqa qosymsha poıyzdar shyǵarylǵan jáne 1375 vagon tirkelgen. Onyń ishinde jolaýshylar nópirine baılanysty «Almaty-2 – Semeı», «Almaty-2 – Shymkent», «Astana-1 – Shymkent», «Astana-1 – Dostyq», «Almaty-2 – Qostanaı», «Astana «Nurly jol» – Almaty-1» baǵyttaryna basymdyq berilgen.
Komıtettiń derekterine qaraǵanda, jyljymaly quramdy jańartý mol qarajatty qajet etetindikten, jańa vagondar satyp alýdy kezeń-kezeńmen júzege asyrý kózdelgen. Bul talapty Kólik komıteti qatań baqylap otyrǵanǵa uqsaıdy. Jyljymaly quramdy jańartýda tasymaldaýshylardyń óz qarajattarymen qatar, Kólik komıteti tarapynan qarjy ınstıtýttaryn tartý da qolǵa alynǵan. Máselen, 2017 jyly tasymaldaýshylar 120 vagon satyp alǵan bolsa, bıylǵy jyldyń sońyna deıin taǵy 110 vagon satyp alý josparlanǵan.
Osy Kólik komıtetiniń resmı derekterine qaraǵanda, temirjol kóligi arqyly jolaýshylar tasymalyn uıymdastyrý boıynsha tasymaldaýshylar quzyretti organǵa aı saıyn esep berýge mindettelgen. Ásirese, áleýmettik sanattaǵy oblysaralyq tasymaldardy Kólik komıteti baqylaýdan shyǵarǵan emes. Osy saladaǵy zańdylyq buzylatyn jaǵdaıda, tasymaldaýshynyń mindettemeleri oryndalmaǵan kúnde olarǵa qoldanylatyn sharalardyń tizimi qattaýly.
Onyń ústine Kólik komıteti jolaýshylar poıyzdarynda qyzmet kórsetýdiń Ulttyq standarttarynyń oryndalýyn baqylaý úshin tekserý jumystaryn udaıy júrgizip kele jatqanyn aıtady.
Máselen, 2017 jyldan beri poıyzdardyń 80 quramy tekserilip, tasymaldaýshylarǵa bes júzden asa eskertýler berilgen kórinedi. Onyń ishinde qys mezgilinde poıyz vagondaryn jylytýǵa, al jaz shyǵysymen vagondardaǵy aýanyń tazartylýyna, salqyndatylýy men sanıtarlyq jaǵdaılarǵa qatysty talaptardyń oryndalmaýy anyqtalyp kelgen.
Tapshylyqtyń túıini
Bul másele jylma-jyl qaıtalanyp otyrǵandyqtan, tasymaldaýshylardyń, ýákiletti organnyń da ótken jyldardaǵy jaýaptary da aına-qatesiz qaıtalanyp otyrady. Uzyn sonar jaýaptyń tórkini jalǵyz – jaz kezinde jolaýshylar nópiri kóp, jyljymaly quramdarǵa qosymsha vagondar tirkelýde.
Bul sala qansha avtomattandyrylyp, sandyq júıe engizilgenimen, adamı faktordan aryla almaı otyrǵandyǵyn joǵaryda baıandaýǵa tyrystyq. Qýlyǵyna quryq boılamaıtyn pysyqaılar jaz mezgilindegi dúrmekti paıdalanyp nemese tapshylyqty qoldan uıymdastyra otyryp «kójesin aıyrýdyń» jolyn taýyp otyrǵan joq pa?
Al temirjol salasynyń bilgir mamandarynyń aıtýlaryna qaraǵanda, jaz mezgilindegi suranysty qalt jibermeıtin, básekelestik ortadaǵy bılet kassalary jolaýshylar tasqyny údeı túsetin baǵyttarǵa jol júrý qujattaryn aldyn ala satyp alyp keıin ústeme baǵamen qaıta satýdy kásipke aınaldyrýy da múmkin.
Al is júzinde qosymsha poıyz shyǵarý tasymaldaýshylarǵa da arzanǵa túspeıdi. Poıyzdyń árbir quramynyń mashınısteri, jolserikteri men basqa da júzdegen qyzmet kórsetýshilerdi jolǵa shyǵarý orasan qarjyny talap etedi. Onyń ústine jolaýshynyń bolmaı qalý táýekeli jelkeden tartyp jibere qoımas.
Osynyń saldarynan toı-tomalaqqa, ólim-jitim rásimderine asyqqan, demalysyn aıaq astynan uıymdastyrǵan azamattardyń poıyz arqyly jolǵa jedel shyǵýyna asa bir múmkindik joq. Mundaıda bılet alýdyń zańǵa tompaq joldaryn izdeı bastaıtyny ras.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
