Qazirgi kezde respýblıka óńirlerine oqýlyqtar jetkizý qarqyndy júrgizilýde. «Polıgrafkombınattaǵy» baspahana jumystarymen tanystyrý barysynda «Atamura» korporasııasynyń prezıdenti Raqymǵalı Qul-Muhammed oqýlyqtar shyǵarý isine, óndiristik keshenniń jetistikterine toqtaldy. Al jetpis jyldan astam tarıhy bar «Polıgrafkombınat» JShS dırektory Ydyrys Begalıev kásibı baspahanadaǵy kitap basý óndirisi týraly áńgimelep, árbir qondyrǵynyń qandaı baǵytta jumys atqaryp jatqandyǵyna nazar aýdardy. Mektepterdi oqýlyqpen der kezinde qamtamasyz etý maqsatynda qazirgi kezde baspahana úsh aýysymda jumys isteýde. Al baspahanadan shyqqan kitaptar túptelip, qaptalyp, tasymaldaýshyǵa deıingi arnaıy orynǵa jóneltilýde.
Baspa kesheniniń qym-qýyt óndirisimen tanysqan BAQ ókilderi №159 mektepte ótken arnaıy baspasóz máslıhatynda oqýlyq avtorlary jáne baspagerler qaýymymen de kezdesti. Atalǵan sharany júrgizgen Bilim jáne ǵylym mınıstriniń keńesshisi Maırash Taıkenova oqýlyqtardyń daıyndyq barysynan habardar etip, sóz kezegin kásibı mamandarǵa usyndy.
2018-2019 oqý jylynda 3,6 jáne 8-synyptarǵa arnalǵan oqýlyqtardyń bilim úderisine engizilýinen tolyq habardar etken «Oqýlyq» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń dırektory Beıbitgúl Kárimova oqý ádebıetteriniń tirek mektepterinde synaqtan, sondaı-aq ǵylymı-pedagogıkalyq saraptama kezeńderinen ótkendigine toqtaldy.
Elimizde jańasha bilim mazmunyna kóshý jumystary 2016 jyly bastalǵany belgili. Alǵash 1-synyp, 2017-2018 jyldarda 2,5,7-synyptar, bıylǵy oqý jylynda 3, 6, 8, al 2020-2021 jyldarǵa qaraı tolyq kóshýdi josparlap otyrǵan mınıstrlik tarapynan oqýlyq sapasy men saraptama jumystaryn jetildirý baǵytynda naqty sharalar júzege asyrylýda.
«Elimizdiń «Bilim berý týraly» Zańyna sáıkes bilim berý uıymdaryn oqý ádebıetimen qamtamasyz etý jergilikti atqarý organdarynyń quzyrynda. Oqýlyqtardy satyp alýǵa qarajat jergilikti bıýdjetten bólinedi. 2018-2019 oqý jylynda respýblıkadaǵy 3,6 jáne 8-synyptarda oqıtyn 906 417 oqýshyǵa arnalyp 12 187 466 oqýlyq satyp alynǵan. Sonymen qatar oqýlyqtardyń elektrondy nusqalarynda ornalastyrylǵan QR-kody arqyly gadjetten ashyp oqý múmkindikteri de qarastyrylyp otyr. Baspadan shyqqan oqýlyqtardy óńirlerge jetkizýge baılanysty respýblıkanyń 3 qalasy jáne 14 oblysyndaǵy 228 bilim berý mekemesi tasymaldaý kompanııalarymen shart jasasqan» dep atap ótti Beıbitgúl Sársemhanqyzy.
Oqýlyqtardyń balalar densaýlyǵyna qaýipsizdigi negizgi normatıvtik qujattarmen bekitilgen. Oqýshy paıdalanatyn oqý-ádistemelik keshenniń salmaǵyna qoıylatyn talaptar da normaǵa saı bolýy kerek.
Fızıka, hımııa, bıologııa, ınformatıka pánderi boıynsha qos tildi oqýlyqtardy engizý jumystary atqarylýda. О́tken oqý jylynda qanatqaqty mektepterdiń 8-synyp oqýshylary bılıngvaldy oqýlyqtarmen oqysa, jańa oqý jylynda 9-synypqa arnalǵan oqýlyqtar synaqtan ótkiziletin bolady.
2017-2018 oqý jylynan bastap arnaıy túzetý mektepterine arnalǵan oqýlyqtardy jańartý bastaldy. Onyń ishinde zaǵıp balalarǵa arnalǵan Braıl qarpi negizinde ázirlengen oqýlyqtar da bar. Bıyl 79 ataýdaǵy oqýlyqtar, oqý-ádistemelik keshendermen qatar 2, 5 jáne 7-synyptarǵa arnalǵan 30 oqý ádebıeti saraptamaǵa usynylady.
Beıbitgúl Sársemhanqyzynyń aıtýynsha, bilim berýdiń jańartylǵan mazmunyna kóshýde áli de shyǵarmashylyq izdenister, tyń kózqarastar men oqýlyqtardy ázirleýdiń jańasha ádistemeleri qajet. Osyǵan oraı baspa avtorlaryna, redaktorlarǵa, ádiskerlerge, t.b. mamandarǵa qoıylatyn talaptar da joǵary. Baspanyń materıaldyq bazasyn jańa talaptarǵa saı jetildirý, sheteldik ozyq tájirıbelerdi ıgerý, avtorlar ujymyn nyǵaıtý, biliktiligin arttyrý, t.b. mańyzdy mindetter úzdiksiz jalǵasyn tabýy tıis.
Búginde Memleket basshysy bekitken baǵdarlamalar aıasynda salada kóptegen jumystardyń ıgerilip jatqandyǵyn atap ótken «Atamura» korporasııasynyń prezıdenti Raqymǵalı Qul-Muhammed elimizde 1998 jyldan bastap qoldanysqa engizilgen jańa býyn oqýlyqtarynyń mańyzy zor dedi. Baspagerdiń aıtýynsha, jańartylǵan baǵdarlama aıasynda oqytylatyn 3, 6, 8-synyp oqýlyqtaryn jaryqqa shyǵarmas buryn arnaıy jumys toby eńbek etti.
Mınıstrlik tapsyrmasyna oraı saraptamadan ótken oqýlyqtarǵa baspa tarapynan da saraptamalyq jumystar júrgizilgen. Baspanyń avtorlar, redaktorlar jáne ádiskerler toby óńirlerge issaparǵa shyǵyp, pedagog mamandardyń usynys-tilekterin nazarǵa aldy. Osyndaı ıgi jumystar nátıjesinde sapaly oqýlyqtar jaryqqa shyqty. Raqymǵalı Abraruly sońǵy jyldarda oqýlyqtarda kezdesetin birqatar sózderge qatysty ártúrli pikirlerdiń aıtylyp jatqandyǵyna oraı jańa sózderdiń 2013 jyly bekitilgen orfografııalyq sózdik aıasynda qoldanylatyndyǵyn jetkizdi. Sondyqtan «jańalyqtyń jarshysy» retinde jýrnalıster qaýymynyń qoǵamda daýly máselelerdiń aldyn alýda yqpaly zor ekendigin atap ótti.
Al oqýlyq shyǵarý naryǵynda kóshbasshylar qatarynda turǵan «Mektep» baspasynyń bas dırektory Erlan Satybaldıev elimizdegi oqý úrdisin uıymdastyrýdyń júıeli negiziniń shetelderde, tipten TMD elderinde kezdespeıtindigin atap ótti. Al oqýlyq shyǵarý osy úrdistiń quramdas bóligi.
Tájirıbede kórsetkenindeı, baspa memlekettik baǵdarlama bekitilgennen keıin dereý oqýlyq ázirleý isine kirisedi. Bul táýekeldi is. Bar aýyrtpalyq avtorlyq ujym men baspanyń jaýapkershiliginde. Kitap isi aýqymdy sala. Munda avtor, redaktor, korrektor, polıgrafııa mamandarynan turatyn shyǵarmashyl ujym az ǵana ýaqyt ishinde oqýlyqty ázirlep shyǵady. Al óńirlerge jetkizý tasymaldaýshynyń mindeti. Sońǵy ýaqytta oqýlyqtardyń aımaqtarǵa kesheýildep jetkizilýi jıi oryn alýda. Bul tasymaldaýshy salǵyrttyǵynyń saldary. Sondyqtan da bul iste jergilikti atqarý organdaryna jiti baqylaý qajet. Al baspa óz óniminiń barynsha sapaly shyǵýyna kúshin salady. Búginde «Mektep» baspasynyń ónimderine jeke mektepterdiń, Reseı sııaqty shet memleketterdiń de suranysy zor. Naryqtaǵy bedeline nuqsan kelmeýi baǵytynda baspa mamandary ár isine muqııat qaraıdy. Atalǵan baspa saıtynda oqýlyqtarǵa qatysty aqparattar men baǵasy naqty kórsetilgen.
Al baspa isiniń ońaı sharýa emestigin jetkizgen «Almaty kitap» baspasy JShS prezıdenti Gaýhar Saımasaeva atalǵan baspa quramy balalar psıhologııasyn jetik meńgergen úsh júz avtordan jasaqtalǵan tájirıbeli mamandardan quralǵanyn atap ótti. Bıylǵy oqý jylynda qoldanysqa engiziletin 3, 6, 8-synyp oqýlyqtary saraptamanyń túrli satysynan ótkizilip, jasalǵan eskertýler baspanyń nazaryna usynyldy. Osy oraıda otandyq baspa isi jáne polıgrafııanyń qalyptasýynyń bastaýynda turǵan mamandar eńbegi zor, dedi baspa basshysy.
«Baspalar sapaǵa jumys isteıdi», degen Gaýhar Aıtjanqyzy sońǵy jyldarda elimizde beleń alǵan astyrtyn kitap óndirisine alańdaýshylyǵyn jetkizdi. Sondyqtan da mektepterdi, ata-analardy bul iste saq bolýǵa shaqyrǵan baspa basshysy jaqynda ǵana Ekibastuz, Pavlodarǵa zańsyz kitaptar toptamasy jetkizilgendigine toqtaldy. Al mundaı zańsyzdyqtardyń aldyn alýda quqyq qorǵaý organdarymen qatar buqaralyq aqparat quraldarynyń da qyraǵylyǵy qajet. Ásirese 2015-2017 jyldar aralyǵynda qatty beleń alyp otyrǵan mundaı jaǵdaılar avtorlyq quqyqty buzyp qana qoımaı, juqpaly aýrýlardyń beleń alýyna soqtyrady. Bul óndiriste óte ýly myrysh, fenol, t.b. zııandy boıaýlar paıdalanylady. Sonymen qatar zańsyz aınalymdaǵy kitaptardyń salmaǵy da shamadan tys keledi. Zańsyz kitap shyǵarýmen elimizdiń iri qalalarynda astyrtyn óndirister aınalysýda. Al bul iste birlesken kúsh-jiger qajet dedi, baspa basshysy.
Osyndaı kókeıkesti máselelerdi qozǵaǵan avtorlar, baspagerler buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń suraqtaryna jaýap berip, baspa salasynyń únemi aıtyla bermeıtin ózekti máselelerin ortaǵa saldy.
Elvıra Serikqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
