О́simniń oń qarqyny saqtaldy
Jıynda 7 aıdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oleg Smolıakov baıandama jasady.
Málim bolǵandaı, bıylǵy jeti aıdyń aıasynda IJО́ ósimi 4%-i quraǵan. Buǵan ınflıasııalyq qysymnyń tómendeýi, joǵary ınvestısııalyq belsendilik jáne ekonomıkanyń negizgi salalarynda oń qarqynnyń saqtalýy áser etken. Máselen, Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenovtiń málimdeýinshe, ınflıasııa eń tómengi úsh jyldyq deńgeıde saqtalýda. Jyl basynan beri ol 2,7% qurady, bul rette jyldyq ınflıasııa – 5,9%. 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha eldiń halyqaralyq qory $87,7 mlrd qurady, onyń ishinde Ulttyq qordyń aktıvteri – $56,8 mlrd, altyn valıýtalyq qorlar – $30,9 mlrd quraǵan.
«Eksport kólemi 21,8%-ǵa, ımport – 7,8% ósti. Eksporttyń ımporttan edáýir ósýi tólem balansynyń aǵymdaǵy shotynyń tapshylyǵyn tómendetýge negiz boldy. Ol eki esege $1,4 mlrd deıin qysqardy», dedi T.Súleımenov.
Al Ulttyq bank tóraǵasynyń birinshi orynbasary O.Smolıakov óz kezeginde 2018 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha zańdy jáne jeke tulǵalardyń depozıtteri ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 0,2%-ke ulǵaıyp, 17,8 trln teńgeni quraǵanyn jetkizdi. Ekinshi deńgeıli bankter bergen nesıeler 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha 1%-ke, ıaǵnı 12,8 trln teńgege deıin ósken. Aldyn ala berilgen derekter boıynsha, qańtar-mamyr aılarynda syrtqy saýda aınalymy $35,6 mlrd quraǵan jáne 2017 jylǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 18%-ke ósken, onyń ishinde eksport – $23,3 mlrd (22,3% -ǵa ósti), ımport – $12,3 mlrd (10,7%-ǵa artyq) artqan.
O.Smolıakovtyń sonymen qatar shilde aıynda «7–20–25» prezıdenttik baǵdarlamasy oıdaǵydaı iske qosylǵanyn atap ótti. Qazirdiń ózinde 1330 ótinim túsken, 6 mlrd teńgeden astam somaǵa nesıe berilgen.
Budan ary Qarjy mınıstri B.Sultanov respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly baıandady. Aıtýynsha, osy jyldyń jeti aıynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik bıýdjettiń negizgi parametrleri ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda jaqsy oryndalǵan. «Túsim 6,264 trln teńgeni nemese esepti kezeń josparynyń 101,9% qurady. Shyǵyndar 6,466 trln teńge nemese 98% oryndaldy. Memlekettik bıýdjet tapshylyǵy 203 mlrd teńge somasynda qalyptasty. Bul jospardan eki esege tómen», dedi mınıstr.
Memlekettik bıýdjetke 4,351 trln teńge kiris (transfertterdi esepke alýsyz) túsken. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 104,2%-ke oryndalyp, bıýdjetke 3053 mlrd teńge túsken. О́tken jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda ósý qarqyny 116,2%-i quraǵan.
Taqyrypty talqylaý barysynda Túrkistan, Pavlodar, Atyraý oblystarynyń, Astana, Shymkent qalalarynyń ákimderi, sondaı-aq Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary da óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly baıandady.
Mártebesi bıiktegen baǵdarlama
Úkimet otyrysynda qaralǵan kelesi másele – «Bıznestiń jol kartasy – 2020» bıznesti qoldaý jáne damytýdyń ózektilendirilgen baǵdarlamasynyń jobasy. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov Memlekettik baǵdarlama jobasynda kásipkerlikti qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaýdyń negizgi quraldary saqtalǵanyn atap ótti. Onyń ishinde paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý, nesıeler boıynsha kepildendirý, granttar usyný, jetispeıtin ınfraqurylymdy júrgizý, oqytý jáne bızneske konsýltasııalyq qyzmetter kórsetý tetikterine basymdyq berilgen.
Aıtqandaı, ázirlengen memlekettik baǵdarlamanyń jańalyǵy jeke kásipkerlik sýbektileri shyǵarǵan oblıgasııalar boıynsha kýpondyq syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý quralyn engizý bolyp otyr. Bul shara banktik jáne qor naryqtarynyń damýy úshin teń básekelestik jaǵdaılardy qamtamasyz etýge múmkindik bermek. Taǵy bir jańashyldyq – kásipkerlik boıynsha memlekettik qoldaý sharalaryn usyný prosesterin avtomattandyrý jáne ońtaılandyrý.
«Bul jumys bızneske arnalǵan Biryńǵaı platforma memlekettik qoldaý sharalaryn «biryńǵaı tereze» qaǵıdaty boıynsha elektrondy formatta usynýdy kózdeıtin «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde júrgizildi», dedi T.Súleımenov. Memlekettik kórsetiletin qyzmetterdi avtomattandyrýdy eskere otyryp, sýbsıdııalar men kredıtter boıynsha kepildikter berý prosesi aǵymdaǵy jylǵy qazanda kredıt somasyna qaramastan elektrondy úkimet portalynda tolyq avtomattandyrylatyn bolady. Sondaı-aq sheshimder qabyldaý prosesinen birqatar kezeńder alynyp tastaldy, bul kásipkerlerge osy qyzmetterdi usyný merzimderin aıtarlyqtaı qysqartýǵa múmkindik beredi. Qazannan bastap, sýbsıdııalar men kepildikter boıynsha sheshim qabyldaý merzimi 25 kúnnen 5 kúnge deıin qysqartylatyn bolady, dedi mınıstr.
Granttar berý jáne jetispeıtin ınfraqurylymdy jetkizý quraldary boıynsha ótinimder de aqparattyq júıe arqyly qabyldanbaq. Avtomattandyrýdy esepke ala otyryp, granttar boıynsha sheshim qabyldaý merzimderi aǵymdaǵy jylǵy qazanǵa deıin 48 kúnnen 16 kúnge deıin qysqaratyn bolady, 2019 jyly bul prosess 3 kúndi quraıdy. Jetispeıtin ınfraqurylymdy jetkizý boıynsha shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisiniń ótinimin qaraý jáne hattama jazý merzimi 27 kúnnen 4 kúnge deıin qysqartylǵan.
Bıyl ShOB sýbektilerine ekinshi deńgeıli bankter nesıeleri boıynsha shamamen 2200 sýbsıdııa men kepildik usyný, 6,6 mlrd teńgeden astam somaǵa shaǵyn jáne orta bıznes jobalaryna jetispeıtin ınfraqurylymdy jetkizýdi qamtamasyz etý jáne 20 myńnan astam adamdy qarjylaı emes qoldaý sharalarymen qamtý kózdelgen.
Sonymen qatar jıynda «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov baıandamasynda 2014 jyldan bastap Palata Memlekettik baǵdarlamanyń tórtinshi baǵyty boıynsha operator qyzmetin atqaratynyn aıtty. Tórt jylda 200-den astam jańadan bastaýshy jáne burynnan kele jatqan kásipkerler qyzmet túrlerin aldy. Atap aıtqanda 7600 jańa kásiporyn ashyldy, 11 myńǵa jýyq joba iske qosyldy. Osy jyldyń jarty jylynda 37 myń kásipkerge qyzmet kórsetildi. Osylaısha jyldyq jospar oryndaldy, dedi A.Myrzahmetov.
Al óz kezeginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasynyń mártebesin ózgertý turǵysynan jergilikti atqarýshy organdarmen, «Atameken» UKP-men alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizý boıynsha tıisti birlesken jumys atqarylatynyn aıtty. Qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev búginde «Bıznestiń jol kartasy–2020» baǵdarlamasy respýblıkadaǵy kásipkerlikke keshendi qoldaý kórsetýdiń mańyzdy quraldarynyń biri ekenin atap ótti. Baǵdarlama óz nátıjelerin berip jatqanyn jetkizdi. «Qazirgi tańda Memleket basshysymen kelisilgen túrde Baǵdarlamaǵa Memlekettik mártebesi berilýde, osylaısha ol iske asyrýdyń jańa deńgeıine ótedi», dedi B. Saǵyntaev.
Keń jolaqty ınternetke qoljetimdilik qajet
Úkimet otyrysynda keńinen talqylanǵan kelesi taqyryp – aýyldyq eldi mekenderdi ınternetke keń jolaqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý, 5G jáne data-ortalyqtardy damytý jobalaryn iske asyrý jaıy.
Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, uıaly baılanys standarttarynyń jańa býyny ár 10 jyl saıyn ázirlenip otyrady. 1981 jyly birinshi standart – 1G, 1992 jyly – 2G, 2001 jyly– 3G jáne 2010 jyldyń aıaǵynda – 4G engizildi. 2020 jylǵa qaraı 5G standartyn engizý kútilýde. Al osy qatardan qalys qalmaı, álemdik standattarǵa saı bolýdy elimizdiń «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asyrady. Baǵdarlamanyń negizgi maqsaty da sol – elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń qarqynyn tezdetý jáne sıfrly tehnologııalardy paıdalaný arqyly el turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý. Mindetteriniń biri telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy damytý. Osyǵan oraı birqatar jobalar, máselen, aýyldarǵa ınternettiń keńjolaqty qoljetimdiligin qamtamasyz etý, 5G jáne data-ortalyqtary iske asyrylýda.
«Aýyldyq eldi mekenderdi talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri tehnologııasy boıynsha keńjolaqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý» jobasyn iske asyrý elimizdiń 1249 aýylyndaǵy memlekettik organdardy jáne bıýdjettik mekemelerdi talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri tehnologııasyn qoldanýmen baılanys qyzmetine qosýǵa múmkindik beredi, baılanys arnalarynyń jalpy ótkizgishtik qabileti keminde 50 Mbıt/sek quraıtyn bolady», dedi Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev. Sondaı-aq mınıstr 5G uıaly baılanysyn Qazaqstan aýmaǵyna engizý Halyqaralyq elektrobaılanys odaǵynyń 5G standartyn qabyldanǵannan keıin múmkin bolatynyn jetkizdi. Bul sheshimdi 2019 jyly Egıpette Dúnıejúzilik radıobaılanys konferensııasynda qabyldaý josparlanǵan. Halyqaralyq elektrobaılanys odaǵy 5G standartyn qabyldaǵannan keıin ǵana telekommýnıkasııalyq jabdyqtardyń óndirýshileri qabyldanǵan standart boıynsha jumys isteıtin tıisti qurylǵylardy jappaı óndirýdi bastaıdy.
Taqyrypty talqylaý qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev qalalar men aýyldardy ınternetke keń jolaqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý ýaqyt talaby ekenin aıtty. «Internetke keń jolaqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý tek bizdiń ǵana talabymyz emes. Biz artta qalmaýymyz kerek, qajetti qujattar qabyldandy, barlyq sheshimder bar. Bul ýaqyt talaby, kóptegen memleketterdiń kún tártibine alynǵan. Tek belsendi jumys isteý kerek. Negizgi másele – óńirlerdegi ınternet jyldamdyǵy: baılanys bar, ınternet bar, tek jyldamdyǵy óte tómen. Bul bızneske ǵana qatysty emes, halyqtyń qajettiligi», dedi Premer-Mınıstr. Osyǵan oraı Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine memlekettik organdarmen birlesip jyldamdyqty ınternetpen qamtý boıynsha sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Bul jumystardyń oryndalýyn baqylaý Premer-Mınıstriniń orynbasary Asqar Jumaǵalıevke júkteldi.
Quqyqtyq talapty saqtasa shetel telearnalaryna shekteý joq
Aıtqandaı, Úkimet otyrysy aıaqtalǵan soń Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev jýrnalısterdiń suraýy boıynsha sońǵy kezde qoǵamda qyzý talqyǵa túsken taqyryp – 88 telearnanyń jabylýy máselesi jaıynda pikir bildirdi.
«88 telearnany jaýyp jatqanymyz týraly jarııalaǵan kezde, biz ekpindi basqa máselege qoıǵan edik. Osy oraıda Qazaqstanda 219 sheteldik arnanyń ókildikteri ashylǵandyǵyn aıttyq. Osyǵan deıingi Táýelsizdik jyldarynda mundaı bolmaǵan edi. Qazirgi kezde barlyq sheteldik telearnalardy quqyqtyq keńistikke shyǵardyq. Iаǵnı, barlyq shetel telearnalarynyń Qazaqstanda ókildikteri bar. Sáıkesinshe, olar talapqa saı ókildikterde jumys istep jatyr», dedi mınıstr. Demek, maqsat 88 arnany jabýda emes, shetel arnalarynyń quqyqtyq negizde jumys isteýine talaptyń kúsheıgendiginde. Sebebi, jabylǵan telearnalar bolashaqta el aýmaǵynda jumysyn qaıta jandandyrý da múmkin. «Olardyń jumysyna shekteý engizý – telearnalardyń aldaǵy ýaqytta Qazaqstan aýmaǵynda eshqashan jumys istemeıdi degendi bildirmeıdi. Eger de olar ózderiniń ókildikterin ashqysy kelse, zańnamamen bekitilgen barlyq rásimderdi oryndaýy tıis. Osydan keıin Qazaqstan aýmaǵyna qaıta oralý múmkindigine ıe bolady», dedi D.Abaev.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
