«Kemedeginiń jany bir». Kúndelikti tirlikte sypaıy sálemdesip qana júretin keıbir áriptesterimizben anda-sanda issaparǵa birge shyqqan kezde ǵana jaqyn aralasyp, kimniń kim ekendigin anyq ańǵaryp júrmiz. Ábdimanap Elikbaıuly ekeýmizdiń dostyǵymyzǵa dáneker bolǵan da sondaı jol ústi. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy Parlamentaralyq Assambleıasynyń kezekti sessııasyna qatysý úshin Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasyna birge barǵan saparymyzda alýan taqyrypta keńinen pikir alysyp, túsinisip kettik. «Adam – sóıleskenshe» degen osy.
Ábekeńdi buryn da Parlamentte qaralyp jatqan zań jobalaryn talqylaý barysynda bilikti zańger, bilim salasynda jınaqtaǵan tájirıbesi mol basshy retinde tanyp, syrttaı qurmet tutyp júretinmin. Endi onyń jan dúnıesine kóz jiberip, ómirlik ustanymyna qanyqqan soń, Ábdimanap Elikbaıulynyń kisilik kelbeti, azamattyq tulǵasy kóz aldymda asqaqtap sala berdi.
Orys aǵaıyndardyń «Onymen birge barlaýǵa barýǵa bolady» degen qanatty sózi osyndaı aýzyn ashsa, júregi kórinetin aqkóńil, paıymy keń, parasaty bıik azamattarǵa arnap aıtylsa kerek dep túıdim. Sodan beri bir-birimizdi selkeýsiz senim artar dos tutyp, syn sátte syr bóliser senimdi serik kórip, ázil-qaljyńymyz da jarasyp, jup jazbaı, qatar kelemiz.
Ábdimanaptyń ózim erekshe qadirleıtin bir qasıeti – «Bas kespek bolsa da, til kespek joq» demekshi, betiń bar, júziń bar demeı, kimge bolsyn týrasyn aıtyp salatyn týrashyldyǵy hám ádiletshildigi. Sondaıda onyń bireýge unap, bireýge unamaı qalǵan birbetkeı qalpyn kórgende oıymda: «Ádiletshil Ábekem-aı! Bizdiń búgingi Parlamentimiz óziń syndy órshil tulǵalarmen myqty ǵoı...» degen sóz turady.
Ol uzaq jyldar ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetiniń dekany, M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz jáne I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetteriniń rektory qyzmetterin abyroımen atqaryp, elimizdiń bilim salasynyń ózekti máselelerin bes saýsaǵyndaı biletin maman ári «Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynyń bilim berý baǵyty boıynsha tálimgeri bolǵandyqtan, ásirese, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tarapynan oryn alǵan keıbir kemshilikterge tózbestik tanytyp, ótkir synı pikirlerin ashyq aıtyp, dúrkin-dúrkin depýtattyq saýaldar da joldap, qatań talap qoıyp júr.
Onysy – ádilettilikti jaqtaý, zańdylyqty saqtaý, el erteńi – jas urpaqqa sanaly tárbıe, sapaly bilim berý isine degen shynaıy janashyrlyq, ustazdyq paryzyna adaldyq. Áıtpese, oǵan: «Qaıtyp ashatyn esigińdi qatty jappa, túbinde ókinýiń múmkin...» – dep jandary ashyǵansyp keńes berýshiler de tabylyp jatady. Biraq, Ábekeń ondaı «aqylgóılerdi» tyńdaǵan emes. Sebebi oǵan jaltaqtyq pen jaǵympazdyq jat. Ol úshin el múddesi, óskeleń urpaq taǵdyry – bárinen bıik. «Aıtarymyzdy aıtpaı, sózdiń atasyn óltirip jatsaq, eldiń betine qalaı qaraımyz?» deıdi halyq qalaýlysy.
Qaımaǵy buzylmaǵan qazaq ordasy – qazirgi Túrkistan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda dúnıege kelgen Ábdimanaptyń osyndaı memleketshil minez-bitiminiń, aıbyndy azamattyq tulǵasynyń túp-tamyry tereńde eken, surastyryp bilsem. Bul rette, áýeli halqymyzdyń «Balaǵa qandaı at qoıylsa, onyń bolashaq taǵdyry soǵan baılanysty bolady» degen nanymyna sengen ata-anasy Ábdimanap degen esimniń «ómir-baqı bekzat» degen maǵyna beretindigin eskerip, jaqsy yrym etkendigin aıta ketken jón shyǵar.
Al «Áke kórgen oq jonar» desek, ákesi Elikbaı da ómirde alǵa qoıǵan maqsatyna jetpeı tynbaıtyn, birbetkeı, birsózdi adam bolǵan eken. Maqtashylar brıgadasynyń brıgadıri bolyp kóp jyl jemisti eńbek etken ol «Saryaǵash aýdanynyń qurmetti azamaty» atanyp, dúnıeden ozǵan soń esimi Dıhan baba aýylynyń ortalyq kóshesine berilgen.
Al búginde jasy seksennen asqan anasy Hadısha qutty qonys etip otyrǵan úıdegi aspaly shamnyń túbine jylda kóktemde qarlyǵash uıa salady eken. Kıeli qus ıman nuryna bólengen qasıetti qarashańyraqty tańdaǵany talassyz-aý... Osyndaı otbasyda ósken perzenttiń boıyna adamı asyl qasıetterdiń darymaýy múmkin emes bolar, sirá da.
«Ábekeń bizge basshy bolyp kelgen kez – jaǵdaıymyz nasharlaý, aılyq aılyqqa jetpeı qınalyp, jurttyń qas-qabaǵyna qarap sóıleıtin kez edi ǵoı. Jańa rektorymyz ýnıversıtet oqytýshylaryn esh bólmeı, alalamaı, olardy esh nárseden kende etken joq. Ol, sonymen qatar, naryqtyń ekonomıkaǵa kóshken kezde talan-tarajǵa túsken ýnıversıtet múlkin qaıtaryp alýǵa baryn saldy.
Sporttyq lagerimiz bar edi, burynǵy rektor múldem quryp ketpesin dep, ony bir kásipkerge bergen kórinedi. Ol kásipker lagerdi jóndemek túgil, júnshe tútip jiberdi. Stýdentterdiń qolymen salynǵan lager quryp ketýdiń az-aq aldynda turdy. Osyny estigen Ábekeń álgi kásipkermen sottasyp júrip, aqyry lagerimizdi qaıtaryp aldy. Kezinde bizde profılaktorıı da bolǵan edi. Ol da qıynshylyq kezinde nebári bir júz myń teńgege satylyp, keıin qoldan-qolǵa ótip, tozyp ketken-di.
Ony da qaıtaryp alyp, jóndetip, sol jerge stýdentterdiń jataqhanasyn da saldyrdy. Qazirgi stýdentter tamaqtanatyn «Aısha sulý» kafesin de áldebir kásipkerden qaıtaryp alyp, ýnıversıtet menshigine ótkizgen de Ábekeń edi. Sol tusta mundaı is-áreketke kimniń batyly jetip bara alýshy edi?! Talaılar memleket múlkin emes, jeke basynyń qamyn kúıttep júrgen ýaqytta osyndaı azamattyqqa barǵan Ábekeńdi qanshalyqty maqtan etsek te, laıyqty», – dep eske alǵan eken M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Leshan Baıserke («Parasat joly» 93-bet, Almaty, 2013 jyl).
«2006 jyly jubaıym jol apatyna túsip, aıaǵyn kesetindeı jaǵdaıǵa dýshar boldy. Álbette, aǵaıyndyq tanytyp, janashyrlyq bildirgen, kómek qolyn sozǵan týǵan-týys, dos-joldastar kóp boldy. Dese de, Ábdimanap Elikbaıuly kúnde telefon shalyp, jaǵdaıyn bilip turdy. Birde: «Myna dárigerleriń durys bolmaı tur-aý. Syzǵanov atyndaǵy ınstıtýttyń bas dárigerimen sóılestim, sol jerde bilgir hırýrgter bar eken, solarǵa baryp qaralyńdar», dep jol kórsetti.
Qudaıǵa shúkir, jolymyz bolyp, jubaıym osy kúni shaýyp júr. Aıaǵy da ornynda, densaýlyǵy da jaqsy. Árıne, birinshiden, Allanyń kómegi bolǵan shyǵar, ekinshiden, Ábdimanap Elikbaıulynyń bıik adamgershilik qasıetiniń shapaǵaty tıgeni anyq. Osyndaı jyly kózqaras, adamnyń jaǵdaıyna qaraý kez-kelgen basshynyń qolynan kele bermeıdi desem, artyq aıtqandyq bolmas», – dep eske alady I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, zań ǵylymdarynyń doktory Lázzat Erkinbaeva.
Jýyrda Astana qalasyndaǵy respýblıkalyq deńgeıdegi bedeldi mekemelerdiń birin basqaratyn belgili ǵalym aǵamyz menimen kezdesip qalyp, sóz arasynda: «Qaramaǵymda istegen bir qyzmetkerim negizdi sebeppen qyzmetinen bosatylǵan soń ústimnen aryzdy qarsha boratty. Joǵarǵy Sotqa deıin sottasyp, aqyry jeńilip tyndy.
Onyń bir aryzy kezinde ózimmen bir kabınette birge otyryp, qyzmettes bolǵan elge tanymal azamatqa túsipti. Ol menimen sóılesip, mán-jaıdy bilmesten, aryzdy birden Bas prokýratýranyń qaraýyna joldapty. Sonysy úshin oǵan qatty renjidim. Al dál sondaı aryz ózimmen eshqashan birge qyzmet atqarmaǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Ábdimanap Bekturǵanovqa da joldanǵan eken.
Ol kisi birden menimen tikeleı habarlasyp, jaǵdaıdy egjeı-tegjeıli surap bildi de, qolyndaǵy aryzdy bizdiń mekememiz baǵynatyn ýákiletti organǵa tekserýge jiberetinin aıtty. Zań boıynsha osylaı isteýge tıisti ekendigin de jetkizdi. Sol joly Ábdimanap Elikbaıulynyń parasattylyǵyna qatty razy bolyp qaldym. Sender de bile júrińder dep aıtyp otyrmyn», – dedi.
Endi birde Parlament Májilisi baspasóz qyzmetiniń mamany Jigitker Baıtelesov: «Taıaýda bir yńǵaısyz jaǵdaı boldy. Depýtat Ábdimanap Bekturǵanovtyń maqalasyn jarııalaǵan bir respýblıkalyq gazette onyń esimi qate jazylyp, basqa adamnyń atynan jarııalanyp ketipti. Sol úshin maqalany daıyndaǵan jýrnalıst qatań jazaǵa tartylǵaly jatyr eken. Muny estigen Ábdimanap aǵamyz gazet redaksııasynyń basshysyna telefon shalyp, kináli jýrnalıske ózi arasha tústi. Sol úshin Ábekeńe bárimiz qatty rıza boldyq», – dep, áriptesimniń adamgershiligin aıqyn ańǵartatyn taǵy bir derekti pash etkeni bar.
Men biletin Ábdimanap Bekturǵanov, mine, osyndaı azamat.
Káribaı MUSYRMAN,
Parlament Májilisiniń depýtaty,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
