2005 jyldan bastap engizilgen mindetti áleýmettik saqtandyrý jumys isteıtin azamattardy áleýmettik qorǵaýdyń qosymsha deńgeıi bolyp tabylady.
Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan áleýmettik tólemder:
- eńbek etý qabiletinen aıyrylý,
- asyraýshysynan aıyrylý,
- jumysynan aıyrylý,
- júktiligine jáne bosanýyna baılanysty,
- jańa týǵan balany asyrap alý,
- bala bir jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaıda taǵaıyndalady.
Áleýmettik tólemderdiń mólsheri áleýmettik aýdarymdar tólengen aı saıynǵy tabysqa baılanysty. Áleýmettik aýdarymdardyń mólsherlemesi alatyn tabystyń 3,5 % quraıdy. Áleýmettik aýdarymdar tólenetin eń joǵarǵy tabys – aı saıyn 10 ETJ (eń tómengi jalaqy), al eń tómen tabys – 1 ETJ.
Almaty qalasynda 2018 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha áleýmettik aýdarymdar 1 mln jýyq adamǵa tólendi. Áleýmettik saqtandyrý júıesi paıda bolǵannan beri Almaty qalasynda áleýmettik tólemder jalpy somasy 145 mlrd teńge kóleminde 390 myń azamatqa tólengen.
Qunsyzdaný úrdisterine baılanysty áleýmettik tólemderdiń mólsheri jyl saıyn eńbek etý qabiletinen, asyraýshysynan aıyrylýyna baılanysty artyp otyrady. Aǵymdaǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap osy áleýmettik tólemderdiń mólsheri 16 % artqan.
Almaty qalasy boıynsha eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan 4 796, asyraýshysynan aıyrylǵan 2 372 adamǵa tólemder ge arttyrý júrgizildi. Arttyrý nátıjesinde osy tólemdi alýshylardyń jyl saıynǵy mólsheri 20,6 mln.teńgege artady.
Sonymen qatar, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap aılyq eseptik kórsetkishtiń (AEK) ósýine baılanysty, bala 1 jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty áleýmettik tólemderdiń eń tómengi mólsheri artty.
Jalpy alǵanda mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesi engizilgennen bastap Qazaqstanda 4 mln asa adam qordan jalpy somasy 1 trln teńgeden asa somaǵa áleýmettik tólemder aldy.
Almaty qalasynda 390 myń janǵa 145 mlrd teńgeden asa somaǵa áleýmettik tólemder tólengen.
Birneshe jyldar boıy tólenetin áleýmettik tólemderdiń uzaq merzimdi eki túri bar. Mysaly, eńbek etý qabiletinen aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólemder adam eńbek etý qabiletin qalpyna keltirgenshe, ne zeınettik jasqa jetkenshe tólenedi. Al asyraýshysynan aıyrylýy jaǵdaıyna tólemder – asyraýyndaǵy balalar kámelettik jasqa tolǵansha nemese kúndizgi bólimde oqıtyn stýdentterge 23 jasqa deıin tólenedi.
Áleýmettik tólemderdiń mólsheri aı saıynǵy túsetin áleýmettik aýdarymdar somasy men naqty adamnyń júıege qatysý ótiline tikeleı baılanysty. Aýdarymdardy ýaqytynda jáne tolyq kólemde tóleýdiń de mańyzy zor. Sondyqtan, ár bir jumysker ózi úshin tólengen áleýmettik aýdarymdardy qadaǵalap otyrýy kerek, jumys berýshiden aýdarymdardy ýaqtyly jáne tolyq kólemde tólenýin talap etýi qajet.
О́mir súrýdiń joǵarǵy standarttaryna baǵyttalǵan áleýmettik memleket qurý balaly otbasylardy qoldaýda da óz kórinisin tabýda.
Qazaqstanda týý sanyn arttyrý jáne balaly otbasylardyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý maqsatynda bala týýyna jáne bir jasqa deıingi bala kútimine memlekettik járdemaqylar tólenedi.
Bir, eki jáne úsh balaǵa bir rettik járdemaqynyń mólsheri 38 aılyq eseptik kórsetkishti (budan ári – AEK), al tórt jáne odan da kóp balaǵa 63 AEK quraıdy.
2018 jyly 1 jasqa deıingi bala kútimi úshin beriletin memlekettik járdemaqylardyń mólsheri:
- 1 balaǵa 13 853 teńge (5,76 AEK);
- 2 balaǵa 16 379 teńge (6,81 AEK);
- 3 balaǵa 18 880 teńge (7,85 AEK);
- 4 jáne odan da kóp balaǵa 21 405 teńge (8,90 AEK) quraıdy.
Jyl saıyn AEK artýymen osy tólemderdiń mólsheri de artyp otyrady (2018 jyly AEK – 2 405 teńge).
Elvıra Serikqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
