Ý sebilgen kitap

Ýlaný týraly is qozǵalǵan

Aryz 37 jastaǵy tarıh ǵy­ly­mdarynyń kandıdaty Oleg El­shınniń týys­tarynan túsken. Ǵa­lym aıaq astynan aýyryp, bir-eki kúnnen keıin qaıtys bol­ǵan. Aýyratyn kúni Oleg ju­mysynan erte kelip, óziniń ishi aýy­ryp turǵandyǵyn, loqsyp qus­qysy keletindigin, keýde tu­sy­nyń kúıip, tynys alýy aý­yr­lap turǵandyǵyn aıtqan. «Je­del járdem» ony aýrýhanaǵa jet­ki­zedi. Dıagnozy birden ta­­­bylmaǵan. Dárigerler aldy­men ın­farkt, odan keıin asqazan ja­rasy degen qorytyndy jasaı­dy. Tek kelesi kúni ǵana onyń ýlan­ǵandyǵy anyqtalady. Bu­dan keıin toksıkologtar qan­sha­ma shara qoldanǵanymen, esh nátıje shyqpaǵan – búırek ju­mys isteýin toqtatqan. Pato­lo­goanatomııalyq tekserýler ólim sebebin ýlanýdan bolǵan dep ta­bady. Onyń quramynda sıan (tússiz ýly gaz) qospasy bolǵan degen tujyrymǵa keledi.

Prokýratýra qyzmetkeri ja­ńadan ashylǵan is boıynsha tergeý jumystaryn júrgizip, qyl­mysty istiń sebebin izdestire bas­­taıdy. Ǵalymǵa kim ý be­rýi múmkin? Ne úshin? Oleg tir­shi­li­ginde eshkimmen sháı despegen jan. Áıeli men qyzy úsheýi bi­reýden ilgeri, bireýden keıin de­gendeı baqytty ómir súrip jat­qan. Kimnen kúdiktenýge bo­lady? Tergeýshi istiń bas-aıa­ǵyna jete almaı dal bolady. Aqy­ry isti japqaly otyrǵan sátinde qalanyń ekinshi bir aýda­nynan tanys tergeýshi telefon sha­lyp, tarıh fakýlteti as­pırantynyń ýlanyp qaıtys bol­ǵanyn habarlaıdy.

Abaısyzdyq qurbany

Tekserý saraptamasy as­pı­­rant Nıkolaı Velıchko men Oleg Elshınniń birdeı ýmen ýlanǵanyn anyqtaıdy. Aıyr­mashylyǵy Nıkolaı ony kóp mól­sherde qabyldaǵan. Onyń da ýlanǵanyn dárigerler óte kesh anyqtaıdy. Bir qyzyǵy, Velıchko men Elshın bir-birin tanymaıdy, bir-birimen kezdes­pegen. Tek ekeýiniń zerttep júr­­gen taqyryby bir – Birinshi Petr tusyndaǵy Reseı eliniń tur­mys tirshiligi. Sonda olardyń kóz­qarasynda bir ortaqtyq bolǵany ǵoı.

Bálkim, qylmysty osy ara­­dan izdestirgen jón bolar. Ter­geýshiler qaladaǵy barlyq aý­rýhanalarǵa telefon shalady. Nátıjesinde oblystyq aýrýhanadan jýyrda bir adamnyń sıanıd qospasynan ýlanyp, odan jazylyp shyqqandyǵyn anyqtaıdy. Bi­raq ol ǵylymı qyzmetker em­es, qalalyq kitaphananyń qyz­metkeri eken.

Tergeýshiler istiń izine tús­kendigine qýanady.

Qupııa qoljazba

Kitaphananyń oqý zalynda arnaýly qordaǵy kitaptarǵa tap­syrys berilgen formýlıarlar saqtalǵan. Olardyń ishinde Velıchko men Elshınniń aty-jóni kezdesken. Ekeýi de Birinshi Petr dáýiri týraly Iаkov Brıýstiń qol­jazbasyna tapsyrys beripti. Kitap krımınalıstıka zerthanasyna jetkizildi. Saraptama qol­jazba paraqtaryna sıan qos­pasy sińirilgenin anyqtaıdy. Ki­tapqa tapsyrys bergen ǵalym men aspırant bir-birine jabysyp qalǵan paraqtardy ajyratý úshin saýsaqtaryn tilimen jalap, betterdi ashyp otyrǵan. Sonyń sal­darynan ekeýi de ýlanǵan. Ýnı­versıtetten shaqyrylǵan la­tyn tiliniń mamany qolyna ar­naıy qolǵap kıip, aýzy-basyn respıratormen tumshalap, kitaptyń alǵy sózin oqyp beredi. Onda «Kitapty tús aýa, syrtta, qar ústine qoıyp, betińdi jelge berip oqy» degen eskertpe nus­qaý berilgen. Kitap uzaq ýaqyt boıy arnaıy qorda saqtalyp, ǵa­lymdarǵa keıingi kezde ǵana ony oqýǵa ruqsat etilgen. Bi­raq ol kitapty kerek qylǵan esh­­kim bolmaǵan. Tek Elshın men Velıchko ǵana birneshe sa­ǵatqa alyp, kóz súzip shyqqan. Ki­taphanashy ony oqyrmannan qaıtaryp alyp turyp, qyzyǵa paraqtap shyqqan. Sonda latyn tilin bilmeıtindigine ókingen. Bi­raq ile-shala áriptesi týǵan kú­nine oraı dastarqan jaıyp, ol tortpen shaıdy toıa ishedi.Tort­tyń quramyndaǵy qant sıan qos­pasyn ydyratyp jibergen.

Sonda Iаkov Brıýs qol­jaz­basyn nelikten ýlady eken? Bul jumbaq!

Kitappen ýlaný faktisi orta ǵasyrlarda jıi bolyp turǵan. Ta­rıhqa júginsek, fransýz hanshasy Ekaterına Medıchı korol Genrıh Navarrskııdi osy tásilmen ól­tirmek bolǵan. Sondyqtan eski qol­jazbany oqyǵanda abaılaý kerek. Paraqtardy aýdarys­tyrý úshin saýsaqty túkirikteý de durys emes. Birinshiden, ondaı jaǵdaıda gıgıenalyq saqtyq sharalary buzylady, ekinshiden qoljazba belgili bir mólsherde zaqymdalyp, birte-birte tozady.