Halyqaralyq sherýdiń negizgi uıymdastyrýshylary Qazaqstan, Qytaı jáne Reseıdiń «QazMunaıGaz» UK AQ, «CNPC» jáne «Gazprom» AAQ sııaqty iri energetıkalyq kompanııalar. Tabıǵı gazben júretin avtokerýenniń aıtarlyqtaı bóligi Qazaqstannyń aýmaǵy arqyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jańa halyqaralyq kólik dálizi arqyly ótedi. Qazaqstannyń Almaty, Taraz, Túrkistan, Qyzylorda, Aral, Aqtóbe eldi mekenderi boıynsha baǵyt alyp, Reseıdiń Orynbor, Almetevsk, Qazan, Nıjnıı Novgorod, Vladımır, Torjok nysandary arqyly qozǵala otyryp, Sankt-Peterbýrg qalasyna taban tireıdi.
4 qazanǵa josparlanǵan ÚIII Sankt-Peterbýrg halyqaralyq gaz forýmyn ashý aıasynda avtosherýge qatysýshylar da márege jetedi. Marshrýttyń jalpy uzyndyǵy 9 881 shaqyrymdy quraıdy. Avtosherýdiń qazaqstandyq bóliginde kólikterge gaz quıýdy, qyzmet kórsetýdi «QazTransGaz» AQ – Ulttyq gaz operatory qamtamasyz etip otyr. Avtosherý kerýeni suıytylǵan jáne syǵymdalǵan tabıǵı gazben júretin 17 júk tasıtyn jáne jeńil avtomobıl men avtobýstardan turady.
Elimizdiń ekonomıkalyq jáne ekologııalyq ahýalyn ońaltýda ózine mańyzdy mindet belgilep jolǵa shyqqan tabıǵı gazben qozǵalatyn tehnıkalar kerýeniniń elimizdiń aýmaǵynan júrip ótip, Almatyda aıaldaýyna baılanysty «QazTransGaz» kompanııasy «Jasyl ekonomıka jolyndaǵy avtoónerkásip: kedergileri men keleshegi» atty dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Halyqaralyq máni zor basqosýda Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Koreıa jáne Germanııanyń gaz salasynyń kásiporyndary men avtomobıl óndirisi, ekologııalyq uıymdar, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy oryndardyń ókilderi suıytylǵan jáne syǵymdalǵan tabıǵı gazdyń tıimdiligin birlese otyryp talqylady. Jıynǵa jetekshilik etken «QazTransGaz О́nimderi» JShS bas dırektorynyń orynbasary Alık Ashırov ortaq múdde jolynda ár elde jan-jaqty izdenip júrgen áriptesterdi bir alańǵa jınaýdaǵy maqsat – tabıǵı gazdy ekologııalyq taza jáne ekonomıkalyq únemdi motor otyny retinde paıdalanýdy nasıhattaý. Moderator búgingi tańda Qazaqstanda kólik sektoryn jańǵyrtý jáne ony dızel otynynan tabıǵı gazǵa aýystyrý máselesi qatań pysyqtalyp jatqanyn atap ótti. 2022 jylǵa qaraı kólik sektorynyń tabıǵı gazdy tutynýyn on esege deıin ulǵaıtý kózdelip otyr. Bul úshin avtomatty jáne krıogendi gaz toltyrý stansalary jelisin keńeıtý jobalary iske asyrylady. Osy kórsetkishterge qol jetkizý zııandy zattar qaldyǵynyń tómendeýine, jumys oryndaryn kóbeıtýge jáne otyn shyǵyndaryn neǵurlym únemdeýge aıtarlyqtaı áser etedi.
Dóńgelek ústel basynda Qytaı delegasııasynyń ókili Lı Vaı men Reseılik gaz mamany V.Koskoveskıı sóz alyp, kólik quraldary úshin tabıǵı gazdy motor otyny retinde paıdalanýdyń óndiristik ınfraqurylymy men paıdasyna toqtaldy. Meımandar damyǵan elder tabıǵı gaz tıimdiligin erterek sezinip, ekologııalyq jáne ekonomıkalyq shyǵyndy azaıtýǵa aıtarlyqtaı qol jetkizgenin atap ótti. Sondaı-aq «Gazprom» tobynda motor otyny retinde tabıǵı gazdy qoldanýǵa baılanysty jobalardy damytý týraly» taqyrybynda baıandama jasaǵan Tatıana Egel de óndiriste gazdy kólikterge suranystyń artyp kele jatqanyn túrli mysaldarmen tarqatty.
«Reseı naryǵyndaǵy gazmotorly otyn: kedergiler men qoldaý sharalary» tóńireginde másele qozǵaǵan Aleksandr Dolgov Almaty áýjaıynan qonqúıge jetkenshe kóshe qozǵalysyna kóz salyp kele jatyp gazben júretin kólikterdi kóp kezdestirgenin qýanyshpen jetkizip, muny jaqsylyqqa balady. Ol Reseı Federasııasyndaǵy «Energotıimdilik jáne energetıkany damytý» sekildi memlekettik baǵdarlamalarynyń nátıjesimen jáne osy naryqtyń damý kórsetkishimen tanystyrdy. Germanııadan kelgen Vesslıng Detlef Eýroodaqqa kiretin elderdiń bul saladaǵy tájirıbesin alǵa tarta otyryp, kúrdeli máselelerdi jeńý, kedergilerdi eńserýge baılanysty óz oıymen bólisti.
Dóńgelek ústel qorytyndysy boıynsha ekonomıkalyq jaǵynan da ekologııa turǵysynan da áldeqaıda tıimdi tabıǵı gazdy motor otyny retinde paıdalanýdy jan jaqty qoldaý týraly qarar qabyldady. Bul qujatqa 21 qyrkúıek kúni avtosherý kolonnasy Aqtóbe qalasyna jetken sátte qol qoıý josparlanyp otyr.
Forýmnyń qatysýshylary memleketterdiń zamanaýı qajettilikterine jaýap beretindigin eskere otyryp, transshekaralyq aýmaqtarda avtokólikti tabıǵı gazǵa aýystyrý, turaqty energetıkany damytý jáne ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda kólik sektoryn jańǵyrtý baǵdarlamalaryna basymdyq berýge biraýyzdan kelisimge keldi. Ár memleketten kelgen gaz mamandary naryqtyq damý baǵdarlamalaryn qalyptastyrý kezinde keshendi tásil tujyrymdamasyn qoldaıtyndyqtaryn bildirdi. Josparlanǵan kommýnaldyq jol, júk kóligi, avtopark, taksı, órtke qarsy qyzmet, jedel járdem kóligi qyzmeti ınfraqurylymyn qajetinshe jańartý, jańa sala úshin mamandar daıarlaý, normatıvtik bazany jańartý, ekonomıkalyq yntalandyrýdy engizý, jeńildikti qarjylandyrý – bul damyp kele jatqan gazmotorly naryqtyń barlyq qatysýshylarynyń kúsh-jigerin biriktirý arqyly ǵana júzege asady. Osyǵan baılanysty forýmǵa qatysýshylar mynandaı mindetterdi sheshýge nazar aýdartty: Úkimettiń zańdardy retteýde kólik salasyndaǵy tabıǵı gazdy paıdalanýdy, jańa nemese qosymsha quqyqtyq aktilerdi qabyldaýdy jedeldetý, gazmotorly kólikterdi shyǵaratyn, jumys isteıtin jáne ustaıtyn uıymdar úshin jeńildikter, artyqshylyqtar nemese sýbsıdııalar júıesin qurý, ǵylymı-tájirıbelik jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy júrgizý.
Qazaqstan, Reseı jáne Qytaı jetekshi gaz kompanııalarynyń arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqty qamtamasyz etý, sheteldik óndirýshiler arasyndaǵy tabıǵı gaz otynyn paıdalanýdy arttyrý boıynsha birlesken jobalardy ázirleý halyqaralyq avtomobıl sherýine qatysýshy elderdiń gaz-tehnıkalyq birlestikterine tájirıbe almasýǵa keń múmkindik berip otyrǵanyn da atap ótken oryndy.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
