Bul konferensııa asa mańyzdy ǵylymı basqosý bolǵandyqtan Kýrchatov qalasynda eki jylda bir ret qana ótkiziledi. Alǵashqy konferensııa 2010 jyly bastalǵan bolatyn. Bıylǵy jylǵy konferensııa QR UIаO RMK «Atom energııasy ınstıtýty» fılıalynyń 60 jyldyǵyna jáne QR UIаO RMK «Radıasııalyq qaýipsizdik jáne ekologııa ınstıtýty» fılıalynyń 25 jyldyǵyna arnalyp otyr.
QR Ulttyq Iаdrolyq Ortalyǵynyń Bas dırektory, ǵalym Erlan Batyrbekovtyń aıtýynsha, VIII halyqaralyq konferensııa jumysyna Reseı, Japonııa, Fransııa, Qytaı, Belorýs, Ýkraına, Germanııa, Chehııa, Vengrııa jáne taǵy basqa álemniń onnan astam elinen kelgen 100-ge jýyq ǵalymdar men mamandar qatysýda. Konferensııaǵa 150-den astam baıandama usynylyp, olar eki ǵylymı seksııanyń plenarlyq jáne seksııalyq otyrystarynda tyńdaldy. Baıandamalar radıasııalyq ekologııa jáne medısına, radıasııalyq qaýipti obektiler men aýmaqtardaǵy radıoekologııalyq qaýip-qaterdi azaıtý tehnologııasy, radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý, sol sııaqty radıoekologııadaǵy fızıka-hımııalyq ádister men dozımetrııa salasyndaǵy ózekti máselelerdi sheshýge arnalǵan.
Al ıadrolyq zertteý qondyrǵylary ǵylymı seksııasynda atom energetıkasynyń qaýipsizdigi jáne taratpaý problemalary jónindegi, sondaı-aq zamanaýı energetıkanyń perspektıvalyq fýnksıonaldyq materıaldary, radıasııalyq materıaltaný jáne qatty dene fızıkasy máseleleri jónindegi zertteýler ǵylymı talqylaný ortasyna salyndy. Konferensııa jumysy úsh kúnge sozyldy. Baǵdarlama sheńberinde Semeı synaq polıgony murajaıyna, «Tájirıbe alańy» obektisine jáne «Atom kóline» ekskýrsııalar uıymdastyrylyp, sondaı-aq QR UIаO zertteý bazasynda da bolyp qaıtty.
QR UIаO RMK «Atom energııasy ınstıtýty» fılıaly men QR UIаO RMK «Radıasııalyq qaýipsizdik jáne ekologııa ınstıtýty» fılıaldary ózderiniń mereıtoılaryna erekshe daıyndyqpen kelgen eken. Máselen, Atom energııasy ınstıtýty BN-350 joǵary jyldamdyqtaǵy neıtrondar reaktoryn shyǵarýǵa belsene úles qosqan. Bul qazaqstandyq Tokamak KTM úshin asa mańyzdy. Termoıadrolyq radıoaktıvti qaldyqtardy joıýǵa kómektesedi. Al Radıasııalyq qaýipsizdik jáne ekologııa ınstıtýtyndaǵy oqý-aqparattyq Ortalyǵynyń jeteshisi Iýrıı Strılchýktiń aıtýynsha, 2021 jyly Semeı polıgonynyń lastanǵan jerlerin olar tolyqtaı aıaqtaýǵa tyrysýda.
Biz keshendi tekserý arqyly aýylsharýashylyǵyna jaramdy jerlerdi tolyq qaıtaramyz,-dedi Iýrıı Strılchýk,-al biraq 2 myń sharshy shaqyrymdaǵy jerler múlde jaramyz, qaýipti bolǵandyqtan, ol jerlerdi paıdalanýǵa qazirden bastap tıym salmaqpyz. Sebebi osy qaýipti jerlerde ıadrolyq qarýlar synalǵandyqtan, radıasııalyq fon óte joǵary. Desek te, radıoaktıvtilikteri shamaly dep anyqtalǵan jerler de bar. Bul tustarda radıonýklıd mólsheri Qazaqstanda belgilengen qalpynan aspaıdy. Bir sózben aıtqanda, polıgon jeriniń jaramdysyn aýylsharýashylyǵyna qaıtaryp, biraz jerinen paıdaly qazbalar qazyp alýǵa bolady.
Polıgon – bul Qazaqstan ǵalymdaryna uzaq jyldar boıy qorshaǵan ortanyń radıasoııalyq zerttelýine yqpal etetin tájirıbe alańy ekendigin de umytpaǵan jón.Osy aıtylǵan máselelerge oraı, ıadrolyq zertteý qondyrǵylary, radıasııalyq qaýipsizdik, atom qarýyn taratpaý jáne atom energetıkasyn beıbit túrde paıdalaný týraly da talqylyndy.
Raýshan QABJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Kýrchatov qalasy
