Prezıdent saraıy aldyndaǵy alańda eki memlekettiń ánurandarynan soń resmı delegasııalardy tanystyrý rásiminen keıin kezdesý memleketter basshylarynyń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy kelissózderine ulasty. Prezıdentter saýda-ekonomıkalyq, tehnologııalyq jáne ınvestısııalyq salalardaǵy ózara yqpaldastyqty nyǵaıtý joldaryn qarastyrdy.
Qazaqstan Prezıdenti Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdentine dástúrli qonaqjaılylyǵy úshin rızashylyq bildirip, eki eldiń óńirlik jáne halyqaralyq máselelerdi qarastyrýdaǵy ustanymdary men tásilderi birdeı ekenin atap ótti.
– Fınlıandııa men Qazaqstan – senimdi seriktes retinde tanylǵan memleketter. Sizdiń elde jaqynda ǵana ótken AQSh Prezıdenti Donald Tramp pen Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Pýtınniń mańyzdy kezdesýi – sonyń jarqyn mysaly. Qazaqstanda da osyndaı is-sharalar, sonyń ishinde Sırııa shıelenisin retteý jónindegi kelissózder ótkizilip keledi. Bizde ártúrli máseleler talqylanady. Munyń bári bizdiń memleketterimizdiń barlyq eldermen jaqsy qarym-qatynas ustanyp otyrǵanynyń arqasynda bolyp otyr. Bizdiń elderimiz kórshi memlekettermen shıeleniske urynǵan emes, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Sýomı eliniń Qazaqstannyń Soltústik Eýropadaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq mańyzdy seriktesi sanalatynyn atap ótip, Fınlıandııanyń Ortalyq Azııa elderimen taýar aınalymynyń 90 paıyzy bizdiń elimizge tıesili ekenin aıtty.
– Elderimizdiń yqpaldastyqty odan ári tereńdetý úshin áleýeti zor. Sondyqtan úkimetaralyq komıssııa otyrysy aıasynda energetıka, kólik, aýyl sharýashylyǵy jáne bilim salalary boıynsha qurylǵan jumys toptarynyń qyzmetin jandandyryp, naqty jobalardy talqylaýǵa kirisý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev Fınlıandııanyń bıznes ókilderimen ótken kezdesýdiń qorytyndylaryna arnaıy toqtalyp, bıznes-forým barysynda qol qoıylǵan qujattardyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
– Biz yntymaqtastyǵymyzdy tereńdetýge múmkindik beretin múlde jańa jobalardy qolǵa alýǵa ýaǵdalastyq. Qol jetkizgen ýaǵdalastyqtardy júzege asyrý isine baqylaý júrgizýdi úkimetterimizge tapsyrýdy usynamyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Memleket basshysyna iltıpat bildirip, sońǵy ekijaqty kezdesý Astanada tabysty ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde bolǵanyn atap kórsetti.
– Sodan beri bizdiń ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qatynastarymyz edáýir ilgeriledi. Sizdiń búgingi saparyńyz onyń odan ári tereńdeýine septigin tıgizedi dep senemin. Sizdiń álemde bolyp jatqan oqıǵalarǵa qatysty pikirińiz men úshin árqashan da qyzyqty. Búginde salmaqty pikirler men tereń paıym-parasat óte qajet, – dedi Saýlı Nıınıstıo.
Kezdesý sońynda taraptar aýyl sharýashylyǵy, «jasyl» qarjy, energetıka, ǵylym jáne bilim, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar salalaryndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin de talqylady.
Atalǵan kezdesýden keıin Nursultan Nazarbaev Fınlıandııanyń Qurmetti qonaqtar kitabyna qoltańba qaldyrdy.
Munan soń Prezıdent saraıynyń Aınaly zalynda ekijaqty qujattarǵa qol qoıý rásimi ótti. Olardyń ishinde vedomstvoaralyq eki qujat týraly buǵan deıin jazǵan edik. Olar – Qazaqstannyń Investısııalar jáne damý mınıstrligi men Fınlıandııanyń Kólik qaýipsizdigi jónindegi agenttigi arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým jáne Qazaqstannyń Energetıka mınıstrligi men Fınlıandııanyń Ekonomıkalyq damý jáne qamtý mınıstrligi jáne Qorshaǵan orta mınıstrligi arasynda energetıka jáne «jasyl» ekonomıka salasyndaǵy strategııalyq yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly memorandým. Atalǵan qujattarǵa Qazaqstan tarapynan Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov pen Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev qol qoıdy.
Munan soń Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Saýlı Nıınıstıo kelissózder qorytyndysy boıynsha birlesken brıfıng ótkizdi.
Memleket basshysy jýrnalıster aldynda sóılegen sózinde qonaqjaılylyq kórsetkeni úshin Fınlıandııa Prezıdentine rızashylyq bildirip, ekijaqty yntymaqtastyqtyń 26 jyly ishinde memleketter arasyndaǵy qarym-qatynastar seriktestiktiń joǵary deńgeıine jetkenin atap ótti.
– Búgin biz ekijaqty jáne kópjaqty formattaǵy yntymaqtastyqtyń ahýaly men keleshegin egjeı-tegjeıli ári ózara senim jaǵdaıynda talqyladyq. Qazaqstan men Fınlıandııa óńirlik jáne halyqaralyq saıasattyń meılinshe ózekti máselelerin sheshýge qatysty ortaq qaǵıdattar men ádisterdi ustanady, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy Fınlıandııanyń aldaǵy ýaqytta Eýropa odaǵyna tóraǵalyq etetinine baılanysty, fın tarapynyń Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy keńeıtilgen seriktestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim aıasyndaǵy dıalogty tereńdetýge belsendi yqpal etetinine senim bildirdi.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan – Fınlıandııa yntymaqtastyǵynyń tabystylyǵy men zor áleýetin atap ótip, ony júzege asyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵanyn aıtty.
– Elderimiz arasynda joǵary deńgeıdegi saıası dıalog turaqty túrde ótkizilip keledi. Qolaıly iskerlik ahýal qalyptasýda. О́zara is-qımyldyń sharttyq-quqyqtyq jáne ınstıtýsıonaldyq bazasy nyǵaıýda. Sondaı-aq tikeleı áýe qatynasy ornaǵan. Osy múmkindikterdiń bárin tolyq paıdalaný kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy júrgizilgen kelissózderdiń nátıjelerine arnaıy toqtalyp, fınlıandııalyq seriktesterimiz ekijaqty ekonomıkalyq baılanystardy damytýǵa múddelilik tanytyp otyrǵanyn atap ótti.
– Biz Qazaqstan men Fınlıandııa arasyndaǵy Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııanyń tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq energetıka, kólik, aýyl sharýashylyǵy jáne bilim berý salalarynda qurylǵan jumys toptarynyń qyzmetin jandandyrýǵa ýaǵdalastyq. Sonymen qatar biz fın kapıtaly men tehnologııasyn Qazaqstan ekonomıkasyn jańǵyrtý jónindegi jobalarǵa tartýdyń jańa múmkindikterin talqyladyq, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy Qazaqstan óńirlerine Fınlıandııanyń «jasyl» ekonomıkadaǵy úzdik tájirıbelerin engizý jónindegi josparlaryna toqtalyp, taraptar qaıta óńdeý salasyn, ınnovasııalyq jáne ǵylymdy qamtıtyn kásiporyndardy, sondaı-aq eksportqa arnalǵan óndiristi yntymaqtastyqtyń basym baǵyty retinde belgileıtinin atap ótti.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń geografııalyq jaǵdaıynyń artyqshylyqtary jóninde aıtyp, Sýomıdiń eksporttyq áleýetin kúsheıtý jáne fın ekonomıkasynyń básekege qabilettigin arttyrý jolyndaǵy jańa múmkindikterge nazar aýdardy.
– Qazaqstan men Fınlıandııanyń logıstıkalyq kompanııalarynyń qatysýymen eki temir jol baǵytynyń iske qosylýy elderimiz arasynda kólik-tranzıt alıansyn qurýǵa jol ashady, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qazaqstan Prezıdenti brıfıngke qatysyp otyrǵan jýrnalısterge Fınlıandııanyń bıznes ókilderimen ótken kezdesý jóninde aıtyp, eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqqa serpin beretin jańa bıznes jobalarǵa toqtaldy.
Sońynda Nursultan Nazarbaev kelissózder qorytyndysyna joǵary baǵa berip, bul sapar halyqtarymyzdyń ıgiligi úshin seriktestigimizdi odan ári nyǵaıtyp, keńeıte túsetinine senim bildirdi.
Sondaı-aq Memleket basshysy «Hıetanıemı» memorıaldyq keshenindegi Batyrlar kresti men marshal Mannergeımniń eskertkishine gúl destelerin qoıý rásimine qatysty.
Memleket basshysy «Nokia» kompanııasy shtab-páteriniń tanystyrylym alańyna da bardy. Kompanııanyń bas dırektory Radjıv Sýrı Qazaqstan Prezıdentine josparlaryn aıtyp, 5G tehnologııasyn engizýdiń qyr-syrymen bólisti.
Jalpy, Nokia Corporation – Fınlıandııanyń uıaly telefon óndirisi, uıaly telefondar men qaltaǵa salyp júretin derbes kompıýterlerdiń baǵdarlamasy, IP-jelisi jáne keń jolaqty telekommýnıkasııalyq jabdyqtar shyǵarýǵa beıimdelgen transulttyq kompanııasy. Kompanııa tarıhy 1865 jyldan bastaý alady.
Al 1980 jyldan bastap «Nokia» kompıýterlik tehnologııalar salasyn ıgerip, elektronıka jasaý jáne óndirýde belsendilik tanyta bastady. Tipti 1987 jyly korporasııa teledıdar óndirisi boıynsha Eýropada úshinshi orynǵa shyqsa, 1992 jyly GSM (Nokia 1011) formatynda eń alǵashqy sıfrlyq qalta telefonyn shyǵardy. 1998 jyly «Nokia» uıaly telefon shyǵarýda álemdik kóshbasshy atandy.
Árıne, «Nokia» bıznestiń kez kelgen salasy tárizdi sharyqtaý men quldyraýlardy bastan ótkerdi. Marketıngtegi qatelikter, naryqtaǵy básekelesterdiń belsendiligi, usynystyń suranysqa sáıkes kelmeýi tárizdi túıtkilder fın kompanııasynyń qarjylyq ahýaly men bedeline salqynyn tıgizbeı qoıǵan joq. Alaıda «Nokia» – ózin moıyndata bilgen kompanııa. 2011-2012 jyldary jahandyq naryqtaǵy uıaly telefondardyń 30 paıyzy «Nokia» kompanııasynyń ónimderi bolatyn.
Uıaly telefondardyń baǵdarlamalyq jabdyqtar jasaýda uzaq jyldardan beri «Microsoft» korporasııasymen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, 2013 jyly oǵan uıaly telefondar óndirisine beıimdelgen bıznes-qurylymyn satyp jiberdi.
«Nokia» salmaqty ǵylymı-zertteýlerge de mańyz berip keledi. Búginde kompanııanyń 16 memlekettiń aýmaǵynda ornalasqan zertteý ortalyqtarynda shamamen 37 myń adam jumys isteıdi. Bul – jalpy qyzmetkerlerdiń 27 paıyzy.
Qazirgi ýaqytta kompanııanyń shtatyndaǵy qyzmetkerlerdiń sany 100 myń adamnan asyp jyǵylady. Al kompanııa aktıvi 45 mlrd eýroǵa shamalas.
Tanystyrylym alańynda Memleket basshysyna 5G tehnologııasyn engizý jospary men atalǵan júıeniń artyqshylyqtary týraly aıtyldy. Onyń ishinde joǵary jyldamdyqtyń arqasynda alystan basqarý tásilderi, habar almasýdyń sońǵy jetistikteri tanystyryldy.
Atalǵan júıeni elimizdiń aýmaǵyna engizý jospary týraly Memleket basshysyna «Qazaqtelekom» AQ basqarma tóraǵasy Qýanyshbek Esekeev aıtyp berdi.
– Biz «Nokia» kompanııasymen jarty jyl buryn kelisimge kelip, Qazaqstanda 5G tehnologııasyn synaqtan ótkizýge kelistik. Is júzinde biz TMD aýmaǵynda atalǵan júıeni alǵashqy bolyp qolǵa alyp jatyrmyz. Qazir Astana men Aqmola oblysy jáne Almaty qalasy men Almaty oblystaryndaǵy núkteler arqyly 5G júıesi synaqtan ótkizilýde. Qazir búkil álem málimet almasý salasynda tóńkeristerdiń tabaldyryǵynda tur. 5G – bul jańa tehnologııa. Ol kásiporyndardy, medısına nysandaryn alystan basqarýǵa múmkindik beredi. Eger osydan úsh jyl buryn 4G júıesin engizýdi talqylap júrgen bolsaq, qazir 5G júıesine kóshýge qamdanyp jatyrmyz. Eger, synaq sátti ótse, kóp uzamaı tutastaı el aýmaǵyna engizýge múmkindik alamyz, – dedi Q.Esekeev.
Aıta keterligi, Memleket basshysynyń sapary aıasynda 2017 jyly Qytaı, Qazaqstan, Reseı jáne Fınlıandııa arasynda iske qosylǵan «Shyǵys kólik dálizimen» temir jol arqyly konteınermen júk jóneltý rásimi ótti. Bir eskererligi, bıylǵy 8 aıdyń ishinde atalǵan baǵyt boıynsha tasymaldanǵan júk kólemi tutas 2017 jylmen salystyrǵanda 48 paıyzǵa artqan. Konteınerlik tasymaldaý Koývola (Fınlıandııa) – Býslovskaıa (Reseı) – Altynkól (Qazaqstan) – Sıan (Qytaı) baǵyty boıynsha júzege asyrylýda.
Jalpy, Memleket basshysy saparynyń oń nátıjesi men saıası-ekonomıkalyq áseri de kóp kúttirmesi anyq. Bir ǵana mysal: Qazaqstan Prezıdentiniń resmı sapary aıasynda 600 mln AQSh dollarynan asa somaǵa baǵalanǵan ondaǵan kelisimge qol qoıyldy.
* * *
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Azııa-Eýropa» (ASEM) forýmynyń XII sammıtine qatysý úshin Brıýssel qalasyna keldi.
Sapar barysynda Qazaqstan Prezıdenti joǵary deńgeıdegi birqatar ekijaqty kelissózder ótkizip, Eýropanyń isker toptar ókilderimen kezdesedi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan» – Helsınkı (Fınlıandııa)
