Búginde Qazaqstannyń ár óńirinde aýdandardyń qurylǵanyna 90 jyl tolýy saltanatpen atalyp ótip jatyr. «Keń baıtaq qazaq jerinde sovet bıligi tolyq ornap, baılar tárkilenip, dástúrli ulttyq sharýashylyq kúıregen tusta paıda bolǵan keńestik aýdandardyń mereıtoıyn atap ótý kimge kerek?!» degen narazy pikirler de estilip qalyp júr. Biraq tarıhymyzdan syzyp tastaı almaıtyn jetpis jyldyq keńestik kezeń – búgingi aǵa urpaqtyń sanaly ǵumyry ótken dáýir. Sondyqtan da Aqjaıyq aýdany bul datany – ótkendi saralaý, bardy baǵalaý úshin ǵylymı jıyn túrinde ótkizýdi jón sanapty.
Aıta ketý kerek, Oral qalasynan arnaıy shaqyrylǵan kásibı tarıhshylar óńirdiń arǵy-bergi tarıhynan sóz qozǵap, arhıv derekterimen baıyǵan baıandamalarymen bólisti. Batys Qazaqstan ınnovasııalyq-tehnologııalyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Samat Qurmanalın búgingi Aqjaıyq aýdany aýmaǵynyń otarlaný kezeńi, XVIII-HIH ǵasyrdaǵy qazaq-orys qatynastary týraly sóz qozǵasa, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Saıalbek Ǵızzatov 1952 jyly Bókeı ordasy óńirinde synaq polıgony ashylýyna baılanysty Chapaevqa kóshirilgen ujymdar týraly aıtyp berdi. Tarıhshy baıandamasynda aıtylǵan aýdan tarıhynyń keshegisi men búgingisi týraly naqty derekter kópshilik úshin jańalyq boldy. Máselen, Patshalyq Reseı kezindegi otarlyq saıasat, Jaıyq ózeniniń jaǵasyna jergilikti halyq – qazaqtardy jaqyndatpaý jarlyǵy, Oral kazachestvosynyń oırany myna derekten de kórinip tur: qazirgi Aqjaıyq aýdanynyń izinde 90 jyl buryn Ilbishin ýezi qurylǵan kezde turǵyndardyń 25 paıyzy ǵana qazaq bolypty. Al belgili alashtanýshy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Baqtyly Boranbaeva óz sózinde Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan qazaq qyzdary – aqjaıyqtyq ardagerler týraly jan-jaqty aıtyp berdi. Osy óńirde Sovet ókimeti jyldary el basqarǵan Ǵazız Haımoldın, Álenǵalı Kereev sııaqty aqsaqaldardyń estelikteri de aýdan tarıhynyń úlken kezeńin qamtyp ótti.
- Aqjaıyq – Batys Qazaqstan oblysyndaǵy eń úlken aýdan, munda úlkendi-kishili 52 eldimeken bar. Jaıyq ózeniniń eki betin en jaılap jatqan óńirdiń ekonomıkalyq áleýeti jyl saıyn jaqsaryp keledi. Qazirdiń ózinde aýyldarymyz kógildir otyn men aýyz sýmen tolyq qamtyldy deýge bolady. El-jurtpen júzdeskende aldymen suraıtyny – Jaıyqtyń sol jaǵalaýyndaǵy aýyldardyń jolyn retteý jáne ınternet máselesi. Shyny kerek, ınternet máselesi bizdiń kóp salamyzdyń damýyna kedergi bolyp tur – bilim salasy da, densaýlyq saqtaý salasy da, kúndelikti aqparat almasý, qarym-qatynasymyz da jyldam ınternet baılanysyn qajet etedi. Sondyqtan bul máseleni keshikpeı qolǵa alamyz, - deıdi Aqjaıyq aýdanynyń ákimi Qalııar Aıtmuhambetov.
Jıynnyń sońy aýdan ardagerlerine arnalǵan aspen qorytyndylandy.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
Sýretti túsirgen Nurbek IHSAN
