Mańdaıy terge malshynyp júrip tapqan tabanaqylaryna uzaq ýaqyt boıy qoldary jetpegen jumysshylar keıin bul qarsylyqty ózderiniń quqyqtaryn belsendi qorǵaýdyń sońǵy múmkindigi dep bilip, amaldyń joqtyǵynan osyndaı qadamǵa barýǵa májbúr bolǵan edi. Keıin júrgizilgen tekserý barysynda anyqtalǵandaı, mekeme qurylǵaly deni durys basshyǵa jarymapty. Bir basshy sottalyp ketse, endi biri mekemeni shyǵynǵa belshesinen batyryp, taıyp turǵan.
Qarapaıym adamdar úshin zeınetaqysyn, járdemaqysyn, adal eńbekaqysyn tolyq ári merziminde tóleý – basty mindetterdiń biri ekeni sózsiz. Elbasy Joldaýynda atap ótilgendeı, budan bylaı laýazymdy tulǵalardyń jeke tıimdiligi jáne qyzmetke laıyqtylyǵy qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósý ólshemimen baǵalanatyn bolady. Prezıdenttiń tómengi eńbekaqyny kóterý týraly aıtqany jer-jerde qoldaýǵa ıe bolǵany búginde eńbektiń sheshýshi ulttyq faktoryna aınalǵanyn, áleýmettik jańǵyrtý saıasatynyń negizin shynaıy eńbek quraıtynyn, halyqtyń turmys sapasyn aıqyndaıtyn birinshi kezektegi máselelerdi keıinge ysyrýǵa bolmaıtynyn kórsetse kerek.
Alaıda, eńbek ınspeksııasynyń da, prokýratýranyń da eskertýlerine qaramastan, jumysshylardyń eńbekaqysyn mezgilimen óteýdi oılamaıtyn kásiporyndar óńirde áli de bolsa kezdesedi.
Máselen, «Bogbı», «Transavto» syndy eki iri fırma 43 sharýashylyqqa tıesili bir mıllıon gektar alqapqa astyq ósirip, 10 myńǵa jýyq aýyl turǵyndarynyń paılaryn ıelengenimen, ishinara ǵana esep aıyrysqan.
Al 2011 jyldan beri jalaqy, dıvıdend tóleýdi múldem doǵarǵan. Aqyry jergilikti qurylymdar lajsyzdan bankrotqa ushyrap, áli kúnge deıin sottyń tabaldyryǵyn tozdyrýmen júr. Sol sııaqty Jambyl aýdanyna qarasty Qaırankól elevatorynyń jalaqy qaryzy da áli ótelgen joq.
Jergilikti bılik organdarynyń belsendi is-qımyly, qajyrly qaıraty men tabandy talabynyń arqasynda bıylǵy jyl óńir ekonomıkasyndaǵy negizgi salalardyń ósimimen qorytyndylanbaq. Eńbekaqy tóleý jaıy da turaqty. Bir eńbekkerdiń ortasha aılyq jalaqysy 107670 teńgege jetip, ótken jylǵa qaraǵanda 7,7 paıyzǵa kóbeıgen. Qarjy jáne saqtandyrý qyzmetkerleriniń eńbekaqysy –198721, qurylysta– 138107, ónerkásipte 108142 teńgeni quraǵan. Ortasha eńbekaqy kólemi boıynsha Petropavl qalasy (128513 teńge) men Qyzyljar aýdany (102405 teńge) kósh bastasa, Mamlıýt (84552 teńge), Aqjar aýdandaryndaǵy ahýal (83260 teńge) kóńil kónshitpeıdi.
Osy oraıda, jekemenshik kásiporyndar basshylarynyń jalaqyny kóbeıtý jónindegi bastamaǵa qoldaýlary quptarlyq. Olardyń qatarynda «Kırov atyndaǵy zaýyt» AQ-y da bar. Munda eńbek etetin adamdardyń aılyq jalaqysy ishki rezerv esebinen 145 752 teńgege ulǵaıǵan. Temir jol, munaı-gaz keshenderi men radıoelektronıka, sandyq teledıdar qural-jabdyqtaryn shyǵaratyn kásiporyn zamanaýı tehnologııalar ádisimen jumys isteıdi. Marketıng jáne satý departamentiniń jetekshisi Mádı Bektenovtiń aıtýynsha, byltyr 4,1 mıllıard teńgeniń buıymy óndirilse, jyl aıaǵyna deıin ony 4,6 mıllıard teńgege jetkizý belgilengen. Ozyq jobalardy ıgerýge 2,2 mıllıard teńge ınvestısııa tartylǵan. «Zenchenko jáne K» kompanııasynda ortasha eńbekaqy 100 myń teńgeni quraıdy. Komandıttik seriktestiginiń dırektory Gennadıı Zenchenko osy taqyryptaǵy suraǵymyzǵa:
– Sharýashylyǵymyz kóp salaly. Eginshilikpen de, mal ósirýmen de, qaldyqsyz óńdeýmen de, baý-baqshamen de shuǵyldanamyz. Áıtpese, tynymsyz eńbek pen orasan shyǵyndy qajet etetin agroónerkásipte tabystyń taıqazanyn qaınatý qıyn. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar negizinde tolyq avtomattandyrylǵan sút zaýyty iske qosyldy. Kúnine 80 tonnaǵa jýyq sút óńdelip, Reseıge de jóneltiledi. Bıdaı bitik shyǵyp, gektarynan 25 sentner ónim jınaldy. Áleýmettik, mádenı nysandar tolyq jumys isteıdi. 700-ge jýyq adam jumyspen qamtylǵan. Al osynsha adam sapaly jumys isteýi, jumysqa jaýapkershilikpen qaraýy úshin olarǵa durys jaǵdaı jasalýy kerek. Bizdiń maqsatymyz osy, – dep jaýap berdi.
«Taıynsha-Astyq» agrofırmasynyń basshysy Anatolıı Rafalskıı qazan aıynan bastap 100 jumysshynyń jalaqysyn 60 myń teńgege, ıaǵnı, 2 0 paıyzǵa ósirý týraly sheshim qabyldap otyr. Munda da eginshilik qarqyndy damyp, sıfrlandyrý júıesi keńinen engizilgen. Astyq óndirisin ártaraptandyrý jaqsy jolǵa qoıylǵan. Eginshilik mádenıetin jetildirýdiń nátıjesinde rekordtyq ónim alyndy. Mashına-traktor parki túgeldeı jańartyldy. Etti baǵyttaǵy bordaqylaý alańdary Zelenyı Gaı, Vıshnevka eldi mekenderinde paıdalanýǵa berildi.
– Kásibı biliktiligi joǵary eńbek adamyn qurmetteý, bedelin kóterý, materıaldyq jaǵynan yntalandyrý sharalary ujymdyq shartta aıqyn belgilengen. Eńbekaqynyń keshiktirilip tólenýi sııaqty keleńsiz jaıttar bizde bolǵan emes, – deıdi A.Rafalskıı.
Bıyl «Shaǵala», «Daıyndyq», «Mámbetov jáne K» sekildi seriktestikterdiń basshylary da áriptesterine qoldaý kórsetip, jalaqyny ósirýge mindetteme qabyldap otyrǵanyn aıta keteıik.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
