Elbasy birinshi kezekte elimizde júrgizilgen áleýmettik zertteýlerdiń nátıjesi halyqtyń kommýnaldyq tólem tarıfteriniń joǵary ekendigine alańdaýshylyq kórsetkendigin atap ótti.
– Meniń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýymda negizinen halyqty alańdatqan máselelerge basymdyq berildi. Sonyń ishinde kommýnaldyq tarıfterdiń joǵary ekendigine toqtalyp, Bas prokýratýraǵa arnaıy tapsyrma berdim. Sol tekseristiń nátıjesi kúrdeli bolǵannan keıin, ony Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysyna shyǵaryp, sizdermen birge talqylaýdy uıǵardym, – dedi Memleket basshysy.
Elbasy, sondaı-aq elimizde 2009 jyly «Tarıf – ınvestısııa ornyna» degen baǵdarlama qabyldanyp, monopolısterge tozǵan júıelerdi jańǵyrtyp, óndiristerdi modernızasııalaýǵa múmkindik berilgendigine toqtaldy.
– Atalǵan baǵdarlama 2009 jyldan bastap 7 jyl boıyna monopolısterge óz óndirisin modernızasııalaý úshin mıllıardtaǵan paıda tabýǵa múmkindik berdi. Dál osy qadam arqyly tarıfti eki esege kóterýge jaǵdaı jasaldy. Alaıda iri energetıkalyq kompanııalar óndiristi ınvestısııalaý men qýatyn jańǵyrtýdyń ornyna tutynýshylar esebinen zańsyz baıyp kelgen. Tarıfter men qyzmet qunyna qyzmetkerlerge tólenetin syıaqy, bonýstaryn qosqan. Halyqtyń esebinen nesıelerin jaýyp, óndiristik shyǵyndaryn negizsiz arttyrǵan, – dedi Elbasy.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, tekserýler nátıjesinde elektr energııasyn jetkizýshi kompanııalar tarapynan tutynýshylarǵa 14 mlrd teńge, al energııamen jabdyqtaýshy kompanııalardyń kesirinen 15 mlrd teńge shyǵyn kelgen. Tipti, birqatar oblystar sharyqtaǵan tarıfti toqtatýǵa árekettenýdiń ornyna, monopolısterge sýbsıdııa tólep kelgen.
– Halyqtyń negizsiz shyǵynyn azaıtýdyń ornyna qandaı jaǵdaı qalyptasyp otyrǵandyǵyn kórip otyrsyzdar ma? Munyń eki sebebi bolýy múmkin – Prezıdent Joldaýyna qasaqana qarsylyq tanytyp, onyń rólin tómendetý áreketi nemese jaýapkershilikti sezinbeý. Men bul eki jaǵdaıdy da qylmys dep esepteımin, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent mundaı ahýaldyń qalyptasýyn quzyrly memlekettik organdardyń áreketsizdigi men baqylaýdyń joqtyǵy dep sanaıtyndyǵyn aıtty.
Onyń ishinde tarıf qalyptastyrý saıasatynda Energetıka, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikteriniń jáne jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershilikterin eske saldy.
– Energetıka mınıstrligi monopolısterdiń ınvestısııalyq jaýapkershilikteriniń oryn-
dalýyn baqylap otyrýǵa tıisti edi. Búgingi jaǵdaı kórsetip otyrǵandaı, monopolııaǵa qarsy komıtet óz mindetterinen taıqyp ketti nemese monopolıstermen múddeles bolyp otyr. Ony tekserýdi sońyna deıin jetkizemiz, – dedi Prezıdent.
Elbasy, sondaı-aq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq qyzmetine, jylý men elektr energııasyna halyqtyń tabysynyń edáýir bóligi jumsalatyndyǵyn atap ótti.
– Eger tarıftiń ósimi naqty ekonomıkalyq kórsetkishtermen negizdelmeı, jasandy túrde taǵaıyndalsa árbir otbasynyń shyǵynyn kóbeıtedi. Bul halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan meniń Joldaýyma qarama-qaıshy keledi, azamattardyń áleýmettik kóńil kúıine áser etedi. Adaldyqtan jurdaı monopolıster jaýapkershilikke tartylýy kerek, – dedi Elbasy.
Negizsiz taǵaıyndalǵan tarıfterge qatysty júrgizilgen tekserýlerdiń qorytyndysyn Bas prokýror Qaırat Qojamjarov aıtyp berdi.
Máselen, 15 tekserý ǵana artyq kiristiń 51,5 mlrd teńgeden asyp jyǵylǵanyn anyqtaǵan.
Osy tektes áreketterge baılanysty elimizde 7 qylmystyq is qozǵalǵan. Atap óterligi, Saran qalasynyń burynǵy ákimi, al qazir Energetıka mınıstriniń orynbasary laýazymyndaǵy Anatolıı Shkarýpa 2015 jyly 215 mln teńgeni jymqyrýǵa qatysy bar degen kúdikke ilikken. Bas prokýrordyń baıandaýynsha, sol kezderi ortalyq jylý júıesi joq qalada turǵyn úılerge jylý eseptegishteri ornatylǵan.
Memleket basshysy Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda Energetıka mınıstrligi, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi jáne monopolııaǵa qarsy vedomstvo basshylarynyń baıandamalaryn tyńdady.
Olardyń qorytyndysy boıynsha Tabıǵı monopolııalardy retteý, básekelestikti jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Azamat Maıtıevke sógis jarııalady.
Nursultan Nazarbaev jıynda jasalǵan baıandamalardy nazarǵa ala otyryp, birqatar naqty tapsyrma berdi.
Atap aıtqanda, Memleket basshysy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń monopolııaǵa qarsy komıtet jumysynyń nasharlyǵyn aıtyp, Premer-Mınıstrge komıtet qyzmetin tártipke keltirýdi, óńirlik deńgeıdegi monopolııaǵa qarsy barlyq vedomstvolar jumysynyń tıimdiligine baǵa berýdi tapsyrdy.
– Energetıka mınıstrligi tutynýshylar tólegen árbir tıyn úshin jaýap berýge tıis. Bul qarajat ekonomıkamyzdy damytýǵa jumsalýy kerek. Tarıf kóterý jónindegi árbir sheshimdi qabyldaǵan saıyn, eń aldymen, halyqtyń tólem qabilettiligin eskergen jón. Tarıfterge qatysty josparly ózgeristerdiń bári kópshiliktiń talqylaýyna múldem túspeıdi nemese formaldy túrde ótkiziledi. Bul iske jurtshylyqty, úkimettik emes uıymdardy jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderin keńinen tarta otyryp, qazirgi mehanızmdi ózgertý qajet, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sonymen qatar Memleket basshysy Tabıǵı monopolııalardy retteý, básekelestikti jáne tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý komıtetinde azamattarmen «keri baılanys» ornatýdyń tıimdi júıesiniń joqtyǵyna nazar aýdardy.
Nursultan Nazarbaev Energetıka mınıstrligi tarapynan turǵyndar úshin elektr energııasynyń baǵasyn tómendetý jóninde sharalar qabyldanýy qajet ekenin aıtty.
Sondaı-aq Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen Bas prokýratýradan tarıfterdiń negizsiz kóterilýine jol bergen tulǵalarǵa qatysty barlyq quqyqtyq aktilerdiń zańǵa saı oryndalýyn talap etti.
– Elektr energııasy men jylý tarıfteri máselesi – problemanyń bir bóligi ǵana. Basqa da qyzmet kórsetýshi-monopolıster bar. Bul aýyz sý, gaz, káriz júıesi, telefon baılanysy jáne ınternet úshin kórsetiletin qyzmettermen qamtamasyz etý isine de qatysty. Monopolııaǵa qarsy komıtet osy máselelerdi de retke keltirýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev sýbsıdııa retinde bıýdjetten bólinetin qarjynyń kózdelgen maqsatqa jumsalýyna keshendi saraptama jasaýdy da tapsyrdy.
– Osy sharalardyń bári bir jolǵy aksııaǵa aınalmaýǵa tıis. Quzyretti memlekettik organdar jumysynyń barynsha ashyq bolýyn, turaqty túrde esep berip otyrýyn jáne tıimdi qyzmet etýin talap etemin. Zańsyz ıemdenip ketken qarajattyń qaıtarylýyna qatysty qabyldanǵan sharalar jóninde jurtshylyq habardar bolýy qajet, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Jıyn sońynda Memleket basshysynyń sózi energııamen qamtamasyz etetin kompanııalardyń barlyq basshylary men menshik ıelerine arnaldy.
– Halyq qarajattyń qaıda jáne qandaı maqsatqa jumsalǵanyn bilýge tıis. Jumysty qaıta quryp, áleýmettik jaýapkershilikti seziný qajet. Sondaı-aq ashyq jumys istep, adamdardyń seniminen shyǵa bilý kerek, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
