Logıstıkanyń maqsaty men múmkindigi
Bul memlekettik «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha júzege asqan ınfraqurylymdy damytýdyń jańa bıikke kóterilgenin aıǵaqtaıdy. Prezıdent Joldaýda bul baǵytty ári qaraı damytýǵa pármen berip, «2020 jylǵa deıin qosymsha 4600 shaqyrym jol paıdalanýǵa beriledi. Endi óńirlik jáne qalalyq ınfraqurylymdy júıeli túrde damytqan jón» dep jol kórsetip otyr. Qysqa merzimde qol jetken tabystar óz kezeginde otandyq kólik tranzıti men logıstıkalyq hab jáne ınvestısııalyq ahýaldyń jaqsarýyna da jol ashqany anyq. Biz dál osy baǵyttar boıynsha birneshe mysal keltirmekpiz.
Bıylǵy tamyz aıynda ótken Indýstrııalandyrý kúninde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Mańǵystaý oblysyndaǵy Quryq portynyń mýltımodaldy habynyń jumysymen tanysqan bolatyn. Osy tanystyrý rásimi kezinde Prezıdent «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynan jóneltilgen júk poıyzyna sátti sapar tilegen edi. Osy sharadan bastaý alǵan jumystar Qorǵastaǵy qurǵaq port arqyly elimizdiń batysyndaǵy Quryq teńiz portyna temirjol arqyly júk tasymalyn qamtamasyz etip, Qazaqstannyń tranzıttik áleýetiniń artýyna úles qosyp jatyr. Jalpy, buǵan deıin Qorǵastaǵy qurǵaq porttan attanǵan konteınerli júk poıyzy Quryq portyna mejeli ýaqytta jetip, ári qaraı teńiz joly arqyly Eýropaǵa sapar shekken bolatyn. Bul baǵyt elimizdi Batys Qytaı men Batys Eýropa arasyndaǵy saýda qatynasyna dáneker retinde tanytyp, álemdik kólik haby aıasyndaǵy Qazaqstannyń ornyn da aıshyqtap bergen-tin. Naqty aıtqanda, 2017 jyldyń basynda Qytaıdan Ulybrıtanııany betke alǵan júk poıyzy osy Qurǵaq port arqyly jolǵa shyqqan edi. Kórshi eldiń Chjeszıan provınsııasyndaǵy Iý qalasynan Londonnyń Barkıng aýdanyna deıingi 11 999 shaqyrym qashyqtyqty eńsergen júk poıyzyna Qazaqstan tarapy logıstıkalyq qyzmet kórsetip, júk tasymaly boıynsha álemdik talaptarǵa tolyqtaı saı ekendigimizdi dáleldedi.
Aqıqatynda, dúnıejúzi, ásirese Eýropa elderi qazaq dalasy arqyly júk tasymalynyń ótýine múddeli. О́ıtkeni Qytaıdyń batys qaqpasynan attanǵan júk sý joly arqyly Eýropanyń ortalyǵyna jetkenshe 40 táýlikke deıin ýaqyt joǵaltady eken. Al dál osy júkti ushaq arqyly tasymaldaý sý jolyna qaraǵanda 10 ese qymbatqa túsetin kórinedi. Demek, Qorǵastaǵy qurǵaq port jobasynyń iske qosylýy kári qurlyqqa baǵyttalǵan júk kerýenin 15 kún ishinde jetkizýge múmkindik beredi. Endi elimizdiń osy tranzıttik áleýetiniń artýyna, sol arqyly ekonomıkany gúldendirýge baǵyttalǵan qadamnyń jemisti bolýyna «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń sińiretin eńbegi orasan. Al qurǵaq porttan byltyr 95 myń JFM, ıaǵnı jıyrma fýnttyq mólshermen ólshenetin júk tasymaldaıtyn konteıner jóneltilgen. 2020 jyly Qurǵaq porttyń júk ótkizý qýaty tolyq iske qosylyp, tasymaldanatyn konteınerler sanyn 500 myńǵa deıin jetkizý kózdelip otyr.
Investısııa ıirimi men ıgiligi
Jaqynda elimizdiń Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov bastaǵan sheteldik dıplomattar toby Almaty oblysyndaǵy Qorǵas shekara mańy yntymaqtastyq ortalyǵynda bolyp, «Nurly jol» baǵdarlamasyn júzege asyrý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarmen tanysqan edi.
– Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstandy Eýrazııanyń asa mańyzdy kóliktik-logıstıkalyq habyna aınaldyrý boıynsha úlken mindet qoıdy. Osy maqsatta biz «Soltústik – Ońtústik», «Shyǵys – Batys», «Batys Eýropa – Batys Qytaı» dálizderiniń tolyqqandy jumys isteýin qamtamasyz etýdi, «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasyndaǵy jańa ekonomıkalyq saıasatty qytaılyq «Bir beldeý, bir jol» bastamasymen úılestirýdi, sondaı-aq Qazaqstannyń óńirlerin «Qytaı – Iran» kontınentaralyq magıstraldarymen jáne Kavkaz ben Reseı arqyly ótetin dálizimen baılanystyrýdy kózdeımiz, – degen edi sol kezde syrtqy ister vedomostvosynyń basshysy.
Bul álem ekonomıkasyndaǵy ekspansııa úderisi boıynsha Qazaqstan óziniń qomaqty úlesin qamtyp qalýǵa zor múmkindik beretin baǵyt. Munyń ar jaǵynda transulttyq kompanııalardyń dúnıejúzi naryǵyndaǵy kóshbasshylyq úshin kúresi men báseke maıdany tur. Al alpaýyt kompanııalar óz maqsatyna jetý úshin qolaıly el men yńǵaıly aýmaqtarǵa ınvestısııa salatyny anyq. Súıinerligi, Qazaqstan álem nazaryndaǵy ınvestısııalyq tartymdylyq boıynsha aldyńǵy qatarda turǵan el sanatynda. Mysalǵa, sońǵy 11 jylda Qazaqstan ekonomıkasyna tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi 243 mlrd AQSh dollarynan asqan. Bul ǵalamnyń aýqatty kompanııalarynyń elimizge seniminiń bir dáleli bolsa kerek. Jalpy, elimizdiń ınvestısııalyq klımaty, syrtqy qarjy kózderiniń qyzmeti týraly áńgimelegende Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymymen aradaǵy baılanys týraly sóz qozǵaǵan oryndy. Osy uıymnyń joǵary standarttaryna sáıkes kezeń saıyn elimizdiń ınvestısııalyq ahýalyna sholý jasalyp otyrady. Búginge deıin EYDU bastamasymen Qazaqstannyń ınvestısııalyq saıasatyna eki márte sholý jasalyp, onyń nátıjeleri boıynsha Úkimet tarapynan ınvestısııalyq klımatty jaqsartý boıynsha jeke jospar qabyldanypty. Bul reformalar otandyq bıznes-ortanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵany anyq. Jáne jemissiz emes. Atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde Qazaqstandaǵy Dúnıejúzilik banktiń «DoingBusiness» reıtıngindegi kórsetkishi 41-orynnan 35-orynǵa joǵarylady. Álemniń qaltalylary tarapynan kórsetilgen senimniń áseri bolsa kerek, 2017 jyldyń aqpan aıynda EYDU keńesi elimizdi dúnıejúzi boıynsha Investısııalar komıtetiniń múshesi retinde qabyldaýǵa sheshim qabyldady. Bul sońǵy 5 jyl boıyna ınvestısııalyq klımatty jaqsartý maqsatynda tógilgen terdiń óteýi deýge ábden laıyq. О́ıtkeni Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy ınvestısııalar komıtetiniń múshesi bolý Qazaqstan úshin úlken mártebemen qatar jańa múmkindikter beredi. Naqty mysal úshin bir ǵana Almaty oblysyndaǵy ınvestısııalyq ahýal jaıyna toqtalaıyq. Qazirgi kúni oblys boıynsha jalpy somasy 1,3 trln teńge bolatyn 50 iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Osynyń 32 jobasy sheteldik kompanııalardyń qatysýymen júrgizilýde. Jetisýda álemge áıgili «Koka-Kola», «Fýd Master», «Danon», «Efes», «Djı Tı Aı», «Tıkýrılla» sııaqty jıyrmadan astam brendterdiń ónimi shyǵarýda. Bul aımaqta transulttyq kompanııalar úshin qolaıly jaǵdaı jasalyp otyrǵanyn bildirse kerek.
Kedenniń qýaty men keleshegi
Logıstıka taqyrybyna oralaıyq. Sózimizdi Qorǵastaǵy qurǵaq porttyń qýatynan órbitkenimizdeı, tranzıttik áleýettiń artýynan týyndaıtyn múmkindikter Almaty oblysynyń da logıkalyq hab aıasyndaǵy ornyn aıǵaqtaıdy. Muny kúni keshe arnaıy saparmen kelgen Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev ta atap kórsetken bolatyn. Qazir oblystyń Qytaımen shekarasynda «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy ortalyǵynan bólek, «Nur joly» kedendik ótkizý beketi iske qosylyp, tranzıttik-logıstıkalyq qyzmet kórsetý sapasy jańa beleske kóterildi. Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıteti tóraǵasynyń orynbasary Ǵosman Amrınniń aıtýynsha, «Nur joly» ótkizý beketi tehnıkalyq jabdyqtalý, kólik quraldarynyń ótý jyldamdyǵy jáne baqylaý júıesin engizý boıynsha teńdessiz bolyp sanalady. Toqtaýsyz jumys isteıtin, avtomattandyrylǵan baqylaý jáne tirkeý júıesi bar zamanaýı qural-jabdyqtardyń arqasynda júk kólikterin kedendik jáne shekaralyq rásimdeý ýaqyty burynǵyǵa qaraǵanda 40 mınýtqa deıin qysqardy.
– Bul keshenniń jalpy qurylymy kólik qozǵalysynyń eki baǵyty boıynsha da birden 2500 kólik quralyn ótkizýge qaýqarly. Onyń ishinde 2200 júk kóligi, 300 jolaýshy kóligi bar. Bul tranzıttik aǵyndardyń edáýir ulǵaıýyna múmkindik berdi. Bolashaqta jańa beket táýligine 5000 kólikke deıin ótkize alatyn bolady. Mundaı ótkizý pýnkti bar iri saýda dáliziniń paıda bolýy elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyryp, óńirlik ekonomıkanyń damýyna qýatty serpin beredi, – deıdi Ǵosman Amrın.
Kúre joldyń mańyzy men máni
Qazaqstannyń kólik-tranzıttik áleýeti men logıstıkalyq aýqymdylyǵy týraly aıtqanda el ishindegi kólik joldarynyń úlesin umytpaýymyz kerek.
Taǵy da Almaty oblysynyń jaǵdaıynda mysal keltireıik. Aımaqta memlekettik «Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde birneshe baǵyttaǵy kúre joldar qurylysy aıaqtaldy. Sonyń biri álemdik standarttarǵa laıyqtalǵan «Batys Eýropa-Batys Qytaı» avtobany tolyq paıdalanýǵa berildi. Uzyndyǵy óńir aýmaǵynda 304 shaqyrymǵa jetetin bul kúre jol elimizdiń 8 oblysynyń aýmaǵyn ózara jalǵap, ishki qatynastyń sapasyn ǵana emes, mańyzyn da jańa deńgeıge kóterdi. Munan bólek Almaty-Taldyqorǵan baǵytynda 260 shaqyrym tas jol ıgilikke jarap, qyzmet kórsetýde. Bul jol elimizdiń Shyǵys óńirine qaraı jalǵasyp, Alakól jaǵalaýyndaǵy týrızmniń órkendeýine de qolaıly jol ashpaqshy. Qazir Taldyqorǵan – Úsharal baǵytyndaǵy jol qurylysy bastaldy. Buıyrsa, az jyldar arasynda avtoban О́skemenge deıin jetip qalýy tıis.
Oblystaǵy kólik dálizi baǵytyndaǵy taǵy bir aýqymdy joba – Úlken Almaty aınalma kólik jolynyń qurylysy ekenin aıtýymyz kerek. Jalpy, megapolıs úshin ǵana emes, tutas elimizdegi jol qatynasy úshin mańyzy zor jobany júzege asyrý jumystary 2019 jyldyń kóktemine qaraı tolyq qýatyna qosylyp, alǵashqy legi 4 jyl ishinde paıdalanýǵa beriledi. Al joldyń tolyq daıyn bolýy 2036 jylǵa deıin sozylmaq. Qazirgi kúni aınalma jol qurylysy memleket pen jekemenshik áriptestigi arasyndaǵy qol jetken úlken tabysty joba bolyp otyr. Qurylysqa qajetti qarjynyń qomaqty bóligi jeke ınvestısııa retinde quıylmaq. Jobanyń quny 180 mlrd teńge shamasynda. Bul jobanyń júzege asýy el ekonomıkasyna orasan paıda ákeledi dep kútilýde. On bes jylǵa negizdelgen ınvestısııalyq joba tolyq iske qosylǵannan keıin qarajattyń qaıtarymy 208 mlrd teńge mólsherinde dep boljanǵan.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
