Eline qorǵan bolǵan er Qarasaı

Plenarlyq jáne seksııa májilisinen turatyn, aýqymdy eki tarmaqqa bólingen konferensııa jumysy esimi uranǵa aınalyp, erligi el aýzynda qalǵan Qarasaıdyń qaharmandyq tulǵasyn ǵylymı turǵydan taldap, azattyq soǵystarynda qol bastaǵan batyrdyń kúreske toly taǵdyrynyń mańyzyn ashyp kórsetýge arnaldy. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń rektory, akademık Ǵalymqaıyr Mutanovtyń, Almaty qalasy men Almaty oblysy ákimdiginiń, «Aq Orda» respýblıkalyq qoz­ǵalysy  qoǵamdyq birles­ti­gi­niń tóraǵasy general Qaırat Satybaldynyń qut­tyq­taý só­zimen ashylǵan ǵylymı kon­­ferensııa tarıh ǵylym­da­ry­nyń doktory, professor Ta­las Omarbekovtiń «Qazaqtyń Qarasaı batyry» baıandamasymen jalǵasyn tapty. Ata­dan balaǵa jetken aýyz­sha tarıh – shejirelik ańyz, áń­gimelerdiń kópshiligi ózgeriske ushyraıdy, qaısysy aqıqat, qaısysy ańyz ekendigin ekshep alý tarıhtyń úlesinde bolsa da, batyrdyń zamanyna qatysty derekterge súıene otyryp tyń tujyrymdar jasaý – ǵylymǵa amanat, ǵalymdarǵa – paryz. T.Omarbekov Alataý bókterinde týyp-ósken batyrdyń Esim han zamanynda soǵysqa kirip, 17 jasynan bastalǵan bahadúrlik taǵdyrynan syr shertetin bir­talaı tarıhı derekpen tanys­tyrdy. Tarıhshy ǵalym jas­taıynan baıraq kóterip, sýyrylyp kózge túsken Qarasaıdyń dańqyn asyrǵan negizgi úsh soǵys týraly baıandady, olar – teristiktegi Tobyl, Hazar (Kas­pıı) teńizi boıyndaǵy qal­maqqa qarsy 83 kúndik soǵys jáne áıgili Orbulaq shaıqasy. Qarasaımen birge qalmaqqa qarsy shapqynshylyqtyń bárinde bir-birine qalqan-demeý bolyp, el-jer úshin sharpysqan sheshýshi sátterde árqaısysy júz jaýyngerge tatyǵan Aǵyntaı, Jıembet, Sarbuqa, Kókserek, Tabaı batyrlardyń da erlik isteri atalyp ótti. «Halyq Qarasaıdy esinde saqtap qaldy. Ony toponımıkalyq ataýlar dáleldeıdi. Kezinde Qarasaıdyń qalmaqqa qarsy erlik kúresiniń kýási bolǵan jer-sý ataýlary da halyqqa keńinen áıgili boldy. Jetisýda Qarasaı atymen atalatyn jeti saı, úsh qystaq, bir taý, bir shoqy bar. Taǵy bir eskeretin másele, Qarasaı batyr qalmaqtardy jeńgen jer ataýlary batyrdyń óziniń atymen emes, soǵys nátıjelerimen atalyp ketken», deıdi professor T.Omarbekov. 

Konferensııada M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory Zarqyn Taıshybaı tarıhshynyń sózin tereńdete kelip, «Batyrlary bar el maq­­tanar» atty taqyryppen ja­saǵan baıandamasynda Petropavl qalasynyń tórinde turǵan Qa­rasaı batyrǵa arnalǵan sport kesheniniń, eskertkishtiń Aǵyntaı batyrmen dostyǵyn dáleldeıtinin, olar, batyrlar, tek erlik is­terimen ǵana emes, eliniń muń-muqtajyn oı­­­laǵan jana­shyrlyǵymen daý-shardyń ortasynan taby­lyp, ádil tóreligin aıtqan pa­­rasatty isimen de el tarı­hyn­da esimderi jazylyp qal­ǵa­nyn aıtty. «Báıdibek baba» respýblıkalyq qory­nyń pre­zıdenti, jazýshy Naǵa­shy­bek Qapalbekuly «Qara­saı batyr týraly ańyz ben aqıqatty» saralap, osydan tórt ǵasyr bu­ryn dúnıege kelip, búkil ómirin el qorǵaý isine arnaǵan Qarasaı batyr týraly qazaq jerine taraǵan shejire-shyn­dyq áńgimelerdiń bir parasyn tarqata aıtyp, aýyz áde­bıetiniń málimetterin jazba derekke negizdelgen tarıhı oqıǵalarmen  salystyrdy. 

Konferensııada akademık Hangeldi Ábjanov, tarıh ǵy­lym­darynyń doktory, professor Baqyt Ejenhanuly, ta­rıhshy-professor Bereket Káribaevtar da minbege shyǵyp, Qarasaı batyrǵa qatysty tarıhı derektermen bólisti. 

Aıgúl AHANBAIQYZY, 

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY